ସ୍ମରଦୂତି କ୍ଵ ଯାସ୍ଯାମୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହଭଯଂ ଵନମ୍ । ନ ଗୃହେ ନ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯେ ମମ ଜାତଂ ଵନେ ସଖି
ହେ ସ୍ନେହଦୂତୀ, ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ? ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ବାଘ ଓ ସିଂହର ଭୟରେ ଭରିଥିବା; ଘରେ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁସି ସୁଖ ନାହିଁ, ସଖୀ, ମୋ ସୁଖ ତ କେବଳ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳେ।
ସ୍ମରଦୂତିରୁଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଦେଵି ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରଃ ଶୈଲୋଽତିଦାରୁଣଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରତୋ ନ ଗଚ୍ଛଂତି ତୁରଂଗ୍ଯୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲାଃ
ସ୍ନେହଦୂତୀ କହିଲେ—'ଦେବୀ, ଶୁଣ, ଦେଖ, ଆଗରେ ଏକ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହାକୁ ଆଗରେ ଦେଖି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂତ୍ରସ୍ତା ସା ନୃପାଂଗନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାରଂ ସ୍ଵକଂଠସ୍ଥଂ ସ୍ଯଂଦନାଚ୍ଛୀଘ୍ରମୁତ୍ଥିତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ରାଜକନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଜ ଗଳାର ହାରକୁ ଦେଖି ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀଷଣାକୃତିଃ । ତ୍ରିପାଦଃ ପଂଚହସ୍ତଶ୍ଚ ସପ୍ତନେତ୍ରୋଽତିଦାରୁଣଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସ ଆସିଗଲା; ତିନିଟି ପାଉଁ, ପାଞ୍ଚଟି ହାତ, ସାତଟି ଆଖି, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ପିଂଗଲୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ ସିଂହସ୍କଂଧସ୍ତଥାନନଃ । ଵିହଂଗେଶସମାଃ କେଶା ଲଂବଂତେ ରୁଧିରାରୁଣାଃ
ସେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ବାଘର କାନ, ସିଂହର କନ୍ଧ ଓ ମୁହଁ; ଚିଲିକା ରାଜା ପକ୍ଷୀର ଦଳା ପରି ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଚୁଲି, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦ୍ମକୋଶାଂଗୀ ସହସା ସଭଯାଭଵତ୍ । ନେତ୍ରେ କରାଭ୍ଯାମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଚକଂପେ କଦଲୀଵ ସା
ସେଠିକି ତାକୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମକୋଶ ଦେହବଳୀ ସେ ଅଚାନକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଜ ଆଖି ହାତରେ ଢାକି ଗଛ ଖଜୁରୀ ପରି କମ୍ପିଗଲେ।
ପ୍ରତିହାରୀ ପ୍ରତୋଦଂ ତୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀମଭାଷତ । ଭୀତାଂ ମାଂ ତ୍ରାହି ଦେଵି ତ୍ଵମଯଂ ଧାଵତି ଭକ୍ଷିତୁମ୍
ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରହାର ଛାଡ଼ି ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦେବୀ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ସେ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଛି।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ରଥସଂନିଧୌ । ରଥମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହସ୍ତେନ ଭ୍ରାମଯଂଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀଯୁତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ ରଥ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ଏକ ହାତରେ ରଥକୁ ଉଠାଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ଘୁରାଇଲା।
ସା ରାଜ୍ଞୀ ପତିତା ଭୂମୌ ମୃଗୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରଭଯାଦିଵ । ସ୍ମରଦୂତୀ ତରୋର୍ମୂଲେ ଛିନ୍ନାଶୋକଲତା ଯଥା
ସେ ରାଣୀ ଭୟରେ ମୃଗୀ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସ୍ନେହଦୂତୀ ଗଛର ତଳେ ଛିଣ୍ଡା ଅଶୋକ ଲତା ପରି ହେଲେ।
ତତସ୍ତାଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀଃ ସର୍ଵାଃ ଭକ୍ଷଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ । ତେନ ରାଜ୍ଞୀ ଧୃତା ହସ୍ତେ ସିଂହେନୈଣଵଧୂରିଵ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଖାଇଦେଲା; ସେ ରାଣୀକୁ ହାତରେ ଧରିଲା, ଯେପରି ସିଂହ ହରିଣୀକୁ ଧରେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରକ୍ଷଃ ପ୍ରାଣୈସ୍ତେ କାରଣଂ ଯଦି । ତଵ ଭର୍ତା ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ହରେଣେତି ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ତାକୁ କହିଲା—'ତୋ ଜୀବନର କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି କି? ତୋର ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି।'
ମାମାସାଦ୍ଯାଦ୍ଯ ଭର୍ତାରଂ ଚିରଂଜୀଵାକୁତୋଭଯା । ପିବାଥ ଵାରୁଣୀଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵୀଂ ମହାମାଂସସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଶୃଣ୍ଵଂତୀତି ଵଚୋ ରାଜ୍ଞୀ ଗତସତ୍ଵା ଇଵାଭଵତ୍
'ଆଜି ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଭୟହୀନ ହେବେ; ମଧୁର ବାରୁଣୀ ମଦ ଓ ବହୁତ ମାଂସ ମିଶିତ ତାହା ପିଅ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ଜଣେ ମୃତ ମନ୍ଦିର ପରି ହେଉଥିଲେ।
ନାରଦଉଵାଚ- ନାରାଯଣସ୍ତଦା ଦେଵୋ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାର୍ଯଥ । ଦ୍ଵିତୀଯୋଽନୁଚରସ୍ତସ୍ଯ ହ୍ଯାଯଯୌ ଫଲହସ୍ତଵାନ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ସେତେବେଳେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ଜଟା ଓ ଚଳା ଛାଲି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଥୀ ମଧ୍ୟ ଫଳ ହାତରେ ଧରି ଆସିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମରଦୂତୀ ସା ଵିଲଲାପ ମୃଗେକ୍ଷଣା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚତୁସ୍ତାଂ ଚ ତାଵୁଭୌ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରିଣୀ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା କାମଦୂତୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଯଂ ମା ଗଚ୍ଛ କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵାମାଵାଂ ତ୍ରାତୁମାଗତୌ । ଵନେ ଘୋରେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି କଥଂ ଦୁଷ୍ଟନିଷେଵିତେ
ଭୟ କରିନାହ, ଶୁଭେ; ଆମେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଘୁରୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ କିପରି ଆସିଗଲୁ?
ଏଵମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହ ମାଧଵଃ । ମୁଂଚେମାମଧମାଚାର ମୃଦ୍ଵଂଗୀଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ଏଭଳି ଭଳିଭାବେ ସେ ସୁକୁମାରୀକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ମାଧବ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ — ଏହି ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ନାରୀକୁ ତୁମ ଖରାପ କାମରୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ରେରେ ମୂର୍ଖ ଦୁରାଚାର କିଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଲୋକନେତ୍ରାଣାମାହାରଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଅରେ ମୂର୍ଖ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା, କଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମ ଭୋଜନ ବନେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଯଂ ହଂସ୍ଯେତାଂ ମଂଡନଂ ଭୁଵଃ । ଅଦ୍ଯଲୋକଂ ନିରାଲୋକଂ କଂଦର୍ପଂ ଦର୍ପଵର୍ଜିତମ୍
ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ପୃଥିବୀର ଶୋଭା ରହିଯାଉ; ଆଜି ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରହୀନ ହେଉ, ଏବଂ କାମଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ହେଉ।
କରିଷ୍ଯସ୍ଯଧୁନା ତ୍ଵଂ ଚ ହତ୍ଵା ଵୃଂଦାରିକାଂ ଵନେ । ତସ୍ମାଦିମାଂ ଵିମୁଂଚାଶୁ ସୁଖପ୍ରାସାଦଦେଵତାମ୍
ଯଦି ଏବେ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୃନ୍ଦାକୁ ମାରିଦେଉଛ, ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିବ; ତେଣୁ ଏହି ସୁଖର ମନ୍ଦିରର ଦେବୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସଃ କୁପିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ତଦା ମୋଚଯାଦ୍ଯୈଵ ମତ୍କରାତ୍
ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ କହିଲା — ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ, ତେବେ ଏବେ ମୋ ହାତରୁ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚନେ ମାଧଵେନ କ୍ରୁଧେକ୍ଷିତଃ । ପପାତ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୃଂଦାଂ ସୁଦୂରତଃ
ମାଧବ ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, କ୍ରୋଧିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସ ବୃନ୍ଦାଠାରୁ ଦୂରକୁ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲା।
ଅଥୋଵାଚ ପ୍ରମୁଗ୍ଧା ସା ମାଯଯା ଜଗଦୀଶିତୁଃ । କସ୍ତ୍ଵଂ କାରୁଣ୍ଯଜଲଧିର୍ଯେନାହମିହ ରକ୍ଷିତା
ତାପରେ, ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ କହିଲେ — ଆପଣ କିଏ, ଦୟାର ସାଗର, ଯିଏ ମୋତେ ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କଲେ?
ଶାରୀରଂ ମାନସଂ ଦୁଃଖଂ ସତାପଂ ତପସାଂ ନିଧେ । ତ୍ଵଯା ମଧୁରଯା ଵାଚା ହୃତଂ ରାକ୍ଷସନାଶନାତ୍
ମୋ ଦେହ ଓ ମନର ଦୁଃଖ, ତାପ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଓ ରାକ୍ଷସ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଗଲା।
ତଵାଶ୍ରମେ ତପଃ ସୌମ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ତପୋଧନ
ହେ ଶାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରିବି, ହେ ତପସ୍ୱୀ।
ତାପସ ଉଵାଚ- ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜଶ୍ଚାହଂ ଦେଵଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଵିହାଯ ଭୋଗାନଖିଲାନ୍ଵନଂ ଘୋରମୁପାଗତଃ
ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ — ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦେବଶର୍ମା, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ଅନେନ ବଟୁନାସାର୍ଧଂ ମମ ଶିଷ୍ଯେଣ କାମଗାଃ । ବହୁଶଃ ସଂତି ଚାନ୍ଯେଽପି ମଚ୍ଛିଷ୍ଯାଃ କାମରୂପିଣଃ
ଏହି ବଟୁନାକୁ ସହ ମୋ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ନେଇ ଆସିଛି; ଏଠାରେ ଆଉ ବହୁତ ଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଚେନ୍ମମାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚିକୀର୍ଷସି ତପଃ ଶୁଭେ । ଏହି ରାଜ୍ଞ୍ଯପରଂ ଯାମୋ ଵନଂ ଦୂରସ୍ଥିତଂ ଯତଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜପତ୍ନୀ, ଆସ; ଆମେ ଆଉ ଏକ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା, କାରଣ ଏହା ବହୁତ ଦୂର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜପତ୍ନୀଂ ତାଂ ଯଯୌ ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ହରିଃ । ଵନଂ ପ୍ରେତପିଶାଚାଢ୍ଯଂ ମଂଦଗତ୍ଯା ନରାଧିପ
ଏହିପରି କହି, ହରି ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନେଇ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ, ହେ ରାଜା, ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୃଂଦାରିକାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠାନୁଗା ଯଯୌ । ସ୍ମରଦୂତୀ ଚ ତତ୍ପୃଷ୍ଠେ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତି ଵାଦିନୀ
ବୃନ୍ଦା, ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ କାମଦୂତୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, 'ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ଦୁରାଚାରଃ କୋପି ପାପାକୃତିର୍ଵନେ । ଜାଲଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ତଦ୍ଯଦା ଜୀଵପୂରିତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ କେହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ ଲୋକ ଜାଲ ପତିଲେ, ଯାହା ଶୀଘ୍ର ଜୀବଜନ୍ତୁ ଭରିଗଲା।