ତତୋ ଵିଲୋକଯାମାସ ଵିପିନଂ ତରୁସଂକୁଲମ୍ । ଉରୁପାଷାଣସଂରୁଦ୍ଧଂ କୁରଂଗାକ୍ଷୀ ଭଯାଵହମ୍ 6.14.
ତାପରେ ସେ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ମୃଗନୟନୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଭଯାକୀର୍ଣଂଶୃଗାଲଵ୍ଯାଲସେଵିତମ୍ । ଦ୍ରୁମୈଃ ସ୍ପୃଶଚ୍ଛିଖାକାଶୈର୍ଗୁହାସୁ ଧ୍ଵାଂତପୂରିତମ୍
ସିଂହ ଓ ବାଘର ଭୟରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରୁଗାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଚରିଥିବା, ଗଛମାନେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ଗୁହାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵନଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସା ଭୀମଂ ଚକିତା ଚପଲେକ୍ଷଣା । ସ୍ମରଦୂତୀଂ ସଖୀଂ ଵୃଂଦା ଜଗାଦ ରଥଵାହିନୀମ୍ । ରଥଂ ପ୍ରେଷଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ମରଦୂତି ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ସଖୀ ଓ ରଥଚାଳକ ସ୍ମରଦୂତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ସ୍ମରଦୂତୀ, ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ନେଇ ଚାଲ।'
ସ୍ମରଦୂତିରୁଵାଚ- ନାହଂ ଜାନାମି ଦିଗ୍ଭାଗଂ ନ ଯାମି କ୍ଵ ରଥଂ ସଖି । ଶ୍ରାଂତା ଅଶ୍ଵ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ମାର୍ଗଶ୍ଚାତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସ୍ମରଦୂତୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଦିଗ ଜାଣେ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ରଥ ଚଳାଇବି ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସଖୀ। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଥକିଯାଇଛନ୍ତି, ଏଠାରେ କୌଣସି ପଥ ମିଳୁନାହିଁ।'
ପ୍ରେରିତୋ ଦୈଵକେନାପି ସ୍ଯଂଦନୋ ଯାତୁ ଯତ୍ର ଚ । ଅତ୍ର କୋପି ଚ ମାଂସାଦୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଲିଖାଅଛି, ରଥ ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ; ଏଠି କୌଣସି ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଖାଇଦେବ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଦ୍ରୁତତରା ରଥଂ ଶୀଘ୍ରମଵାହଯତ୍ । ସ ରଥୋ ଵେଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଝଟପଟ ରଥକୁ ଦୌଡ଼େଇଲା; ସେ ରଥ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯଂତେ କାନନଂ ଚ ଭଯାଵହମ୍ । ନ ଯତ୍ର ପ୍ରବଲୋ ଵାଯୁର୍ନ ଶବ୍ଦଃ ପକ୍ଷିଣାମପି
ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜୋରଦାର ପବନ ବହେନାହିଁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ ଅଛନ୍ତି, କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ।
ନ ଚ ତେଜଃ ପ୍ରକାଶୋଽସ୍ତି ନ ଜଲଂ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଃ । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତରଥସ୍ଯାପି ଲକ୍ଷଣେଽଭୂଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ସେଠାରେ ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ପାଣି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନାହିଁ; ରଥର ସାଧାରଣ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେଠି ବିପରୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଶ୍ଵତର୍ଯୋ ନ ହେଷଂତେ ନ ଚ ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ନେମିଜଃ । ନ ଚଲଂତି ପତାକାସ୍ତା ଘଂଟିକା ନ କ୍ଵଣଂତି ଚ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ହିହି କରୁନାହାନ୍ତି, ଚକାର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ପତାକାମାନେ ହଲୁଚୁନାହାନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ରିଙ୍ଗିନାହାନ୍ତି।
ନ ସ୍ଵନଂତି ମହାଘଂଟା ଧ୍ଵଜସ୍ତଂଭେ ନିଵେଶିତାଃ । ଵିଲୋକ୍ଯୈଵଂଵିଧଂ ପ୍ରାହ ତତ୍ର ଵୃଂଦା ସଖୀଂ ପ୍ରତି
ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଘଣ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ମରଦୂତି କ୍ଵ ଯାସ୍ଯାମୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହଭଯଂ ଵନମ୍ । ନ ଗୃହେ ନ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯେ ମମ ଜାତଂ ଵନେ ସଖି
ହେ ସ୍ନେହଦୂତୀ, ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ? ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ବାଘ ଓ ସିଂହର ଭୟରେ ଭରିଥିବା; ଘରେ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁସି ସୁଖ ନାହିଁ, ସଖୀ, ମୋ ସୁଖ ତ କେବଳ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳେ।
ସ୍ମରଦୂତିରୁଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଦେଵି ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରଃ ଶୈଲୋଽତିଦାରୁଣଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରତୋ ନ ଗଚ୍ଛଂତି ତୁରଂଗ୍ଯୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲାଃ
ସ୍ନେହଦୂତୀ କହିଲେ—'ଦେବୀ, ଶୁଣ, ଦେଖ, ଆଗରେ ଏକ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହାକୁ ଆଗରେ ଦେଖି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂତ୍ରସ୍ତା ସା ନୃପାଂଗନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାରଂ ସ୍ଵକଂଠସ୍ଥଂ ସ୍ଯଂଦନାଚ୍ଛୀଘ୍ରମୁତ୍ଥିତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ରାଜକନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଜ ଗଳାର ହାରକୁ ଦେଖି ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀଷଣାକୃତିଃ । ତ୍ରିପାଦଃ ପଂଚହସ୍ତଶ୍ଚ ସପ୍ତନେତ୍ରୋଽତିଦାରୁଣଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସ ଆସିଗଲା; ତିନିଟି ପାଉଁ, ପାଞ୍ଚଟି ହାତ, ସାତଟି ଆଖି, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ପିଂଗଲୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ ସିଂହସ୍କଂଧସ୍ତଥାନନଃ । ଵିହଂଗେଶସମାଃ କେଶା ଲଂବଂତେ ରୁଧିରାରୁଣାଃ
ସେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ବାଘର କାନ, ସିଂହର କନ୍ଧ ଓ ମୁହଁ; ଚିଲିକା ରାଜା ପକ୍ଷୀର ଦଳା ପରି ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଚୁଲି, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦ୍ମକୋଶାଂଗୀ ସହସା ସଭଯାଭଵତ୍ । ନେତ୍ରେ କରାଭ୍ଯାମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଚକଂପେ କଦଲୀଵ ସା
ସେଠିକି ତାକୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମକୋଶ ଦେହବଳୀ ସେ ଅଚାନକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଜ ଆଖି ହାତରେ ଢାକି ଗଛ ଖଜୁରୀ ପରି କମ୍ପିଗଲେ।
ପ୍ରତିହାରୀ ପ୍ରତୋଦଂ ତୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀମଭାଷତ । ଭୀତାଂ ମାଂ ତ୍ରାହି ଦେଵି ତ୍ଵମଯଂ ଧାଵତି ଭକ୍ଷିତୁମ୍
ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରହାର ଛାଡ଼ି ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦେବୀ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ସେ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଛି।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ରଥସଂନିଧୌ । ରଥମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହସ୍ତେନ ଭ୍ରାମଯଂଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀଯୁତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ ରଥ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ଏକ ହାତରେ ରଥକୁ ଉଠାଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ଘୁରାଇଲା।
ସା ରାଜ୍ଞୀ ପତିତା ଭୂମୌ ମୃଗୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରଭଯାଦିଵ । ସ୍ମରଦୂତୀ ତରୋର୍ମୂଲେ ଛିନ୍ନାଶୋକଲତା ଯଥା
ସେ ରାଣୀ ଭୟରେ ମୃଗୀ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସ୍ନେହଦୂତୀ ଗଛର ତଳେ ଛିଣ୍ଡା ଅଶୋକ ଲତା ପରି ହେଲେ।
ତତସ୍ତାଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀଃ ସର୍ଵାଃ ଭକ୍ଷଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ । ତେନ ରାଜ୍ଞୀ ଧୃତା ହସ୍ତେ ସିଂହେନୈଣଵଧୂରିଵ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଖାଇଦେଲା; ସେ ରାଣୀକୁ ହାତରେ ଧରିଲା, ଯେପରି ସିଂହ ହରିଣୀକୁ ଧରେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ରକ୍ଷଃ ପ୍ରାଣୈସ୍ତେ କାରଣଂ ଯଦି । ତଵ ଭର୍ତା ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ହରେଣେତି ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ତାକୁ କହିଲା—'ତୋ ଜୀବନର କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି କି? ତୋର ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି।'
ମାମାସାଦ୍ଯାଦ୍ଯ ଭର୍ତାରଂ ଚିରଂଜୀଵାକୁତୋଭଯା । ପିବାଥ ଵାରୁଣୀଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵୀଂ ମହାମାଂସସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଶୃଣ୍ଵଂତୀତି ଵଚୋ ରାଜ୍ଞୀ ଗତସତ୍ଵା ଇଵାଭଵତ୍
'ଆଜି ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଭୟହୀନ ହେବେ; ମଧୁର ବାରୁଣୀ ମଦ ଓ ବହୁତ ମାଂସ ମିଶିତ ତାହା ପିଅ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ଜଣେ ମୃତ ମନ୍ଦିର ପରି ହେଉଥିଲେ।
ନାରଦଉଵାଚ- ନାରାଯଣସ୍ତଦା ଦେଵୋ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାର୍ଯଥ । ଦ୍ଵିତୀଯୋଽନୁଚରସ୍ତସ୍ଯ ହ୍ଯାଯଯୌ ଫଲହସ୍ତଵାନ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ସେତେବେଳେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ଜଟା ଓ ଚଳା ଛାଲି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଥୀ ମଧ୍ୟ ଫଳ ହାତରେ ଧରି ଆସିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମରଦୂତୀ ସା ଵିଲଲାପ ମୃଗେକ୍ଷଣା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚତୁସ୍ତାଂ ଚ ତାଵୁଭୌ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରିଣୀ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା କାମଦୂତୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଯଂ ମା ଗଚ୍ଛ କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵାମାଵାଂ ତ୍ରାତୁମାଗତୌ । ଵନେ ଘୋରେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି କଥଂ ଦୁଷ୍ଟନିଷେଵିତେ
ଭୟ କରିନାହ, ଶୁଭେ; ଆମେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଘୁରୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ କିପରି ଆସିଗଲୁ?
ଏଵମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହ ମାଧଵଃ । ମୁଂଚେମାମଧମାଚାର ମୃଦ୍ଵଂଗୀଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ଏଭଳି ଭଳିଭାବେ ସେ ସୁକୁମାରୀକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ମାଧବ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ — ଏହି ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ନାରୀକୁ ତୁମ ଖରାପ କାମରୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ରେରେ ମୂର୍ଖ ଦୁରାଚାର କିଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଲୋକନେତ୍ରାଣାମାହାରଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ଅରେ ମୂର୍ଖ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା, କଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମ ଭୋଜନ ବନେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଯଂ ହଂସ୍ଯେତାଂ ମଂଡନଂ ଭୁଵଃ । ଅଦ୍ଯଲୋକଂ ନିରାଲୋକଂ କଂଦର୍ପଂ ଦର୍ପଵର୍ଜିତମ୍
ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ପୃଥିବୀର ଶୋଭା ରହିଯାଉ; ଆଜି ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରହୀନ ହେଉ, ଏବଂ କାମଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ହେଉ।
କରିଷ୍ଯସ୍ଯଧୁନା ତ୍ଵଂ ଚ ହତ୍ଵା ଵୃଂଦାରିକାଂ ଵନେ । ତସ୍ମାଦିମାଂ ଵିମୁଂଚାଶୁ ସୁଖପ୍ରାସାଦଦେଵତାମ୍
ଯଦି ଏବେ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୃନ୍ଦାକୁ ମାରିଦେଉଛ, ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିବ; ତେଣୁ ଏହି ସୁଖର ମନ୍ଦିରର ଦେବୀକୁ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରେର୍ଵାକ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସଃ କୁପିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ତଦା ମୋଚଯାଦ୍ଯୈଵ ମତ୍କରାତ୍
ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ କହିଲା — ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ, ତେବେ ଏବେ ମୋ ହାତରୁ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କର।