ତତସ୍ତାନ୍ସକଲାନ୍ଶ୍ରାଂତାନ୍ଧନଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଜମ୍ । ନିଵାର୍ଯ ଵିପ୍ରାନାହୂଯ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ତଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୂଚୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଥକିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନେଂକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ପୁଣି ଡାକି ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନ କହିଲେ; ସେ ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—
ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ - ଦେଵି ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନମତ୍ଯୁଗ୍ରମଚିଂତ୍ଯଂ ଭଯଦାଯକମ୍ । ଦେହି ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ହ୍ଯଚିଂତ୍ଯ ଭଯନାଶକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— 'ମା' ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ। ଦ୍ୱିଜମାନେଂକୁ ଦାନ ଦିଅ, ଏପରି ଦାନ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭୟ ଦୂର କରେ।'
ଧେନୁର୍ଵାସାଂସି ରତ୍ନାନି ଗଜାଂଶ୍ଚାଭରଣାନି ଚ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପରିସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସିଷିଚୁସ୍ତାଂ ନୃପସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି, ହାତୀ ଓ ଗହଣା—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତାପି ସା ଵୃଂଦା ଜ୍ଵରେଣ ପରିତପ୍ଯତେ । ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିପ୍ରପ୍ରଵରାନ୍ପ୍ରାସାଦମଗମତ୍ତଦା
ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ବୃନ୍ଦା ଜ୍ୱରରେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ପୁଣି ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତାପି ସ୍ଵପୁରଂ ଦଦୃଶେ ଦୀପ୍ତମଂଗଲା । ତତଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା ରାଜନ୍ନାକୃଷ୍ଟା ହରିଣା ତୁ ସା
ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସହରକୁ ଦୀପ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ନିଜ କର୍ମରେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ନ ଶଶାକ ଗୃହେ ସ୍ଥାତୁଂ ତତୋ ରାଜ୍ଞୀ ଵନଂ ଯଯୌ । ରଥମଶ୍ଵତରୀଯୁକ୍ତଂ ସ୍ମରଦୂତୀସଖୀଵହମ୍
ଘରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ରାଣୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲେ, ଖଚ୍ଚର ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ବସି, ସଙ୍ଗୀନୀ ସ୍ମରଦୂତୀ ସହିତ।
ସମାରୁହ୍ଯ କ୍ଷଣାତ୍ତନ୍ଵୀ ପ୍ରାପ୍ତା ସୌଭାଗ୍ଯକାନନମ୍ । ନାନାଵୃକ୍ଷସମାଯୁକ୍ତଂ ନାନାପକ୍ଷିଗଣାନ୍ଵିତମ୍
ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ସୌଭାଗ୍ୟବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ରହିଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତଂ ସ୍ଵର୍ଗନାରୀଵିଭୂଷିତମ୍ । ମଂଦାନିଲପ୍ରଵେଶୋଽସ୍ତି ଯତ୍ର ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ଫୁଲ ଝରିଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗନାରୀ ପରି ଶୋଭିତ, ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିବା, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଯିବାକୁ ପାରିନଥିଲେ।
ଵନଂ ଵୃଂଦାରିକା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମାର ପତିମାତ୍ମନଃ । କଥଂ ଜାଲଂଧରଂ ଵୀରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତମଗ୍ରତଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବନ ଦେଖି, ବୃନ୍ଦା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରିଲେ—'କେମିତି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରଭଳ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖିପାରିବି?'
ସା ତତ୍ର ନ ସୁଖଂ ଲେଭେ ଵିଵେଶାନ୍ଯତମଂ ଵନମ୍ । ସଖୀରଥସମାଯୁକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଵିମୋହିତା
ସେଠାରେ ସେ କୌଣସି ସୁଖ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସଙ୍ଗୀମାନେ ଓ ରଥ ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ।
ତତୋ ଵିଲୋକଯାମାସ ଵିପିନଂ ତରୁସଂକୁଲମ୍ । ଉରୁପାଷାଣସଂରୁଦ୍ଧଂ କୁରଂଗାକ୍ଷୀ ଭଯାଵହମ୍ 6.14.
ତାପରେ ସେ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ମୃଗନୟନୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଭଯାକୀର୍ଣଂଶୃଗାଲଵ୍ଯାଲସେଵିତମ୍ । ଦ୍ରୁମୈଃ ସ୍ପୃଶଚ୍ଛିଖାକାଶୈର୍ଗୁହାସୁ ଧ୍ଵାଂତପୂରିତମ୍
ସିଂହ ଓ ବାଘର ଭୟରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରୁଗାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଚରିଥିବା, ଗଛମାନେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ଗୁହାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵନଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସା ଭୀମଂ ଚକିତା ଚପଲେକ୍ଷଣା । ସ୍ମରଦୂତୀଂ ସଖୀଂ ଵୃଂଦା ଜଗାଦ ରଥଵାହିନୀମ୍ । ରଥଂ ପ୍ରେଷଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ମରଦୂତି ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ସଖୀ ଓ ରଥଚାଳକ ସ୍ମରଦୂତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ସ୍ମରଦୂତୀ, ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ନେଇ ଚାଲ।'
ସ୍ମରଦୂତିରୁଵାଚ- ନାହଂ ଜାନାମି ଦିଗ୍ଭାଗଂ ନ ଯାମି କ୍ଵ ରଥଂ ସଖି । ଶ୍ରାଂତା ଅଶ୍ଵ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ମାର୍ଗଶ୍ଚାତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସ୍ମରଦୂତୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଦିଗ ଜାଣେ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ରଥ ଚଳାଇବି ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସଖୀ। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଥକିଯାଇଛନ୍ତି, ଏଠାରେ କୌଣସି ପଥ ମିଳୁନାହିଁ।'
ପ୍ରେରିତୋ ଦୈଵକେନାପି ସ୍ଯଂଦନୋ ଯାତୁ ଯତ୍ର ଚ । ଅତ୍ର କୋପି ଚ ମାଂସାଦୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଲିଖାଅଛି, ରଥ ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ; ଏଠି କୌଣସି ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଖାଇଦେବ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଦ୍ରୁତତରା ରଥଂ ଶୀଘ୍ରମଵାହଯତ୍ । ସ ରଥୋ ଵେଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଝଟପଟ ରଥକୁ ଦୌଡ଼େଇଲା; ସେ ରଥ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯଂତେ କାନନଂ ଚ ଭଯାଵହମ୍ । ନ ଯତ୍ର ପ୍ରବଲୋ ଵାଯୁର୍ନ ଶବ୍ଦଃ ପକ୍ଷିଣାମପି
ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜୋରଦାର ପବନ ବହେନାହିଁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ ଅଛନ୍ତି, କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ।
ନ ଚ ତେଜଃ ପ୍ରକାଶୋଽସ୍ତି ନ ଜଲଂ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଃ । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତରଥସ୍ଯାପି ଲକ୍ଷଣେଽଭୂଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ସେଠାରେ ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ପାଣି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନାହିଁ; ରଥର ସାଧାରଣ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେଠି ବିପରୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଶ୍ଵତର୍ଯୋ ନ ହେଷଂତେ ନ ଚ ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ନେମିଜଃ । ନ ଚଲଂତି ପତାକାସ୍ତା ଘଂଟିକା ନ କ୍ଵଣଂତି ଚ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ହିହି କରୁନାହାନ୍ତି, ଚକାର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ପତାକାମାନେ ହଲୁଚୁନାହାନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ରିଙ୍ଗିନାହାନ୍ତି।
ନ ସ୍ଵନଂତି ମହାଘଂଟା ଧ୍ଵଜସ୍ତଂଭେ ନିଵେଶିତାଃ । ଵିଲୋକ୍ଯୈଵଂଵିଧଂ ପ୍ରାହ ତତ୍ର ଵୃଂଦା ସଖୀଂ ପ୍ରତି
ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଘଣ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ମରଦୂତି କ୍ଵ ଯାସ୍ଯାମୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହଭଯଂ ଵନମ୍ । ନ ଗୃହେ ନ ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯେ ମମ ଜାତଂ ଵନେ ସଖି
ହେ ସ୍ନେହଦୂତୀ, ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ? ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ବାଘ ଓ ସିଂହର ଭୟରେ ଭରିଥିବା; ଘରେ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁସି ସୁଖ ନାହିଁ, ସଖୀ, ମୋ ସୁଖ ତ କେବଳ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳେ।
ସ୍ମରଦୂତିରୁଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଦେଵି ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରଃ ଶୈଲୋଽତିଦାରୁଣଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରତୋ ନ ଗଚ୍ଛଂତି ତୁରଂଗ୍ଯୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲାଃ
ସ୍ନେହଦୂତୀ କହିଲେ—'ଦେବୀ, ଶୁଣ, ଦେଖ, ଆଗରେ ଏକ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହାକୁ ଆଗରେ ଦେଖି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂତ୍ରସ୍ତା ସା ନୃପାଂଗନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାରଂ ସ୍ଵକଂଠସ୍ଥଂ ସ୍ଯଂଦନାଚ୍ଛୀଘ୍ରମୁତ୍ଥିତା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ରାଜକନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଜ ଗଳାର ହାରକୁ ଦେଖି ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀଷଣାକୃତିଃ । ତ୍ରିପାଦଃ ପଂଚହସ୍ତଶ୍ଚ ସପ୍ତନେତ୍ରୋଽତିଦାରୁଣଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସ ଆସିଗଲା; ତିନିଟି ପାଉଁ, ପାଞ୍ଚଟି ହାତ, ସାତଟି ଆଖି, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ପିଂଗଲୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ ସିଂହସ୍କଂଧସ୍ତଥାନନଃ । ଵିହଂଗେଶସମାଃ କେଶା ଲଂବଂତେ ରୁଧିରାରୁଣାଃ
ସେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ବାଘର କାନ, ସିଂହର କନ୍ଧ ଓ ମୁହଁ; ଚିଲିକା ରାଜା ପକ୍ଷୀର ଦଳା ପରି ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଚୁଲି, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦ୍ମକୋଶାଂଗୀ ସହସା ସଭଯାଭଵତ୍ । ନେତ୍ରେ କରାଭ୍ଯାମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଚକଂପେ କଦଲୀଵ ସା
ସେଠିକି ତାକୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମକୋଶ ଦେହବଳୀ ସେ ଅଚାନକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ନିଜ ଆଖି ହାତରେ ଢାକି ଗଛ ଖଜୁରୀ ପରି କମ୍ପିଗଲେ।
ପ୍ରତିହାରୀ ପ୍ରତୋଦଂ ତୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀମଭାଷତ । ଭୀତାଂ ମାଂ ତ୍ରାହି ଦେଵି ତ୍ଵମଯଂ ଧାଵତି ଭକ୍ଷିତୁମ୍
ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରହାର ଛାଡ଼ି ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦେବୀ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ସେ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଛି।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାକ୍ଷସୋ ରଥସଂନିଧୌ । ରଥମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହସ୍ତେନ ଭ୍ରାମଯଂଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀଯୁତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ ରଥ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ଏକ ହାତରେ ରଥକୁ ଉଠାଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ଘୁରାଇଲା।
ସା ରାଜ୍ଞୀ ପତିତା ଭୂମୌ ମୃଗୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରଭଯାଦିଵ । ସ୍ମରଦୂତୀ ତରୋର୍ମୂଲେ ଛିନ୍ନାଶୋକଲତା ଯଥା
ସେ ରାଣୀ ଭୟରେ ମୃଗୀ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସ୍ନେହଦୂତୀ ଗଛର ତଳେ ଛିଣ୍ଡା ଅଶୋକ ଲତା ପରି ହେଲେ।
ତତସ୍ତାଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୀଃ ସର୍ଵାଃ ଭକ୍ଷଯାମାସ ରାକ୍ଷସଃ । ତେନ ରାଜ୍ଞୀ ଧୃତା ହସ୍ତେ ସିଂହେନୈଣଵଧୂରିଵ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଖାଇଦେଲା; ସେ ରାଣୀକୁ ହାତରେ ଧରିଲା, ଯେପରି ସିଂହ ହରିଣୀକୁ ଧରେ।