ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶେଷଶ୍ଚ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାରିଣୌ । ଆଶ୍ରମଂ ଚକ୍ରତୁଃ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶେଷ, ଜଟା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ତଯୋଃ ଶିଷ୍ଯାଃ ପ୍ରଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁଃ କାମରୂପିଣଃ । ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଵରାହାଶ୍ଚ ଋକ୍ଷଵାନରମର୍କଟାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନୁଗାମୀମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ—ସିଂହ, ବାଘ, ବନ୍ଦର, ଭାଲୁ, ଶୂକର, ମକଡ଼ି ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ଵୃଂଦାଂ ମଂତ୍ରେଣାକର୍ଷଯଦ୍ଧରିଃ । ତସ୍ଯା ହୃଦଯସଂତାପଂ ଚକାର ମଧୁସୂଦନଃ
ତାପରେ ସେଇ ଅଟବିରେ, ହରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲେ, ଏବଂ ମଧୁସୂଦନ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରାଜ୍ଞୀ ତାପମୁଗ୍ରମୁପାଗତା । ଚାମରାଂଶ୍ଚାଲଯାମାସ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀକରଚାଲିତାନ୍
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲେ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ହାତରେ ଚାମର ଡୁଲାଉଥିଲେ ।
ପ୍ରିଯସ୍ଯାଗମନଂ ତନ୍ଵୀଂ ଚିଂତଯଂତୀ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଚଂଦନାଗୁରୁଲିପ୍ତାଂଗୀ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଯାତି ହି ସତ୍ଵରମ୍
ପ୍ରିୟଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି କରି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ ଲେପିଥିବା ତାଙ୍କ ସୁକୁମାର ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲା ।
ତୁର୍ଯଯାମେ ଵିଭାଵର୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ନୃପାଂଗନା । ସ୍ଵପ୍ନଂ ଦଦର୍ଶ ଭଯଦଂ ଵୈଧଵ୍ଯଭଯସୂଚକମ୍
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିର ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହରରେ, ରାଜମହିଳା ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଧବା ଭୟର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା ।
ଜାଲଂଧରଶିରଃ ଶୁଷ୍କଂ ମର୍ଦିତଂ ପାଂଡୁଭସ୍ମନା । ଗୃଧ୍ରେଣ କୃଷ୍ଟନଯନଂ ଛିନ୍ନକର୍ଣାଗ୍ରନାସିକମ୍
ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଶିର ଶୁଖିଗଲା, ପାଣ୍ଡୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଚେପାଯାଇଛି, ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କ ଆଖି ଉଠାଇ ନେଇଛି, କାନ ଓ ନାକର ଟିପ୍ସ କଟାଯାଇଛି।
ମୁକ୍ତକେଶୀ କରାଲାସ୍ଯା କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାରୁଣାଂବରା । ଚଖାଦ କାଲୀ ରକ୍ତାସ୍ଯା ହସ୍ତେ ଵିଧୃତଖର୍ପରା
ଖୋଲା କେଶ, ବଡ଼ ମୁହଁ, କଳା ଚର୍ମ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା କାଳୀ, ରକ୍ତ ଲଗା ମୁହଁ ଓ ହାତରେ ଖପରା ଧରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଲେ।
ଈଦୃଶଂ ଦଦୃଶେ ସ୍ଵପ୍ନଂ ତଥାତ୍ମାନଂ ଵିଡଂବିତମ୍ । ଦୈତ୍ଯକ୍ଷଯଗୁଣୋପେତଂ ସା ଦଦର୍ଶ ନୃପାଂଗନା
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ, ନିଜକୁ ଉପହାସିତ ଓ ଦାନବ ବିନାଶର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ; ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଽସୁରରାଜପତ୍ନୀ ଗୀତେନ ଵାଦ୍ଯେନ ଚ ମାଗଧାନାମ୍ । ଗେଯପ୍ରବଂଧୈଃ ସ୍ତଵନୈର୍ଵ ଚୋଭିର୍ଵଂ ଶସ୍ତଵୈଃ କିଂପୁରୁଷପ୍ରପାଠିତୈଃ
ତାପରେ ଜାଗିଉଠି, ଦାନବରାଜଙ୍କ ରାଣୀ ମାଗଧମାନେ ଗାଉଥିବା ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଗୀତିକା, ସ୍ତୁତି ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ଗାଉଥିବା ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣିଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ସକଲାନ୍ଶ୍ରାଂତାନ୍ଧନଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଜମ୍ । ନିଵାର୍ଯ ଵିପ୍ରାନାହୂଯ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ତଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୂଚୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଥକିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନେଂକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ପୁଣି ଡାକି ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନ କହିଲେ; ସେ ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—
ଦ୍ଵିଜା ଊଚୁଃ - ଦେଵି ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନମତ୍ଯୁଗ୍ରମଚିଂତ୍ଯଂ ଭଯଦାଯକମ୍ । ଦେହି ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ହ୍ଯଚିଂତ୍ଯ ଭଯନାଶକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— 'ମା' ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ। ଦ୍ୱିଜମାନେଂକୁ ଦାନ ଦିଅ, ଏପରି ଦାନ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭୟ ଦୂର କରେ।'
ଧେନୁର୍ଵାସାଂସି ରତ୍ନାନି ଗଜାଂଶ୍ଚାଭରଣାନି ଚ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପରିସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସିଷିଚୁସ୍ତାଂ ନୃପସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି, ହାତୀ ଓ ଗହଣା—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତାପି ସା ଵୃଂଦା ଜ୍ଵରେଣ ପରିତପ୍ଯତେ । ଵିସୃଜ୍ଯ ଵିପ୍ରପ୍ରଵରାନ୍ପ୍ରାସାଦମଗମତ୍ତଦା
ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ବୃନ୍ଦା ଜ୍ୱରରେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ପୁଣି ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତାପି ସ୍ଵପୁରଂ ଦଦୃଶେ ଦୀପ୍ତମଂଗଲା । ତତଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା ରାଜନ୍ନାକୃଷ୍ଟା ହରିଣା ତୁ ସା
ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସହରକୁ ଦୀପ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ନିଜ କର୍ମରେ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ନ ଶଶାକ ଗୃହେ ସ୍ଥାତୁଂ ତତୋ ରାଜ୍ଞୀ ଵନଂ ଯଯୌ । ରଥମଶ୍ଵତରୀଯୁକ୍ତଂ ସ୍ମରଦୂତୀସଖୀଵହମ୍
ଘରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ରାଣୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲେ, ଖଚ୍ଚର ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ବସି, ସଙ୍ଗୀନୀ ସ୍ମରଦୂତୀ ସହିତ।
ସମାରୁହ୍ଯ କ୍ଷଣାତ୍ତନ୍ଵୀ ପ୍ରାପ୍ତା ସୌଭାଗ୍ଯକାନନମ୍ । ନାନାଵୃକ୍ଷସମାଯୁକ୍ତଂ ନାନାପକ୍ଷିଗଣାନ୍ଵିତମ୍
ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ସୌଭାଗ୍ୟବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ରହିଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତଂ ସ୍ଵର୍ଗନାରୀଵିଭୂଷିତମ୍ । ମଂଦାନିଲପ୍ରଵେଶୋଽସ୍ତି ଯତ୍ର ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ଫୁଲ ଝରିଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗନାରୀ ପରି ଶୋଭିତ, ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିବା, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଯିବାକୁ ପାରିନଥିଲେ।
ଵନଂ ଵୃଂଦାରିକା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମାର ପତିମାତ୍ମନଃ । କଥଂ ଜାଲଂଧରଂ ଵୀରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରାପ୍ତମଗ୍ରତଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବନ ଦେଖି, ବୃନ୍ଦା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରିଲେ—'କେମିତି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରଭଳ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖିପାରିବି?'
ସା ତତ୍ର ନ ସୁଖଂ ଲେଭେ ଵିଵେଶାନ୍ଯତମଂ ଵନମ୍ । ସଖୀରଥସମାଯୁକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଵିମୋହିତା
ସେଠାରେ ସେ କୌଣସି ସୁଖ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସଙ୍ଗୀମାନେ ଓ ରଥ ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ।
ତତୋ ଵିଲୋକଯାମାସ ଵିପିନଂ ତରୁସଂକୁଲମ୍ । ଉରୁପାଷାଣସଂରୁଦ୍ଧଂ କୁରଂଗାକ୍ଷୀ ଭଯାଵହମ୍ 6.14.
ତାପରେ ସେ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ମୃଗନୟନୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଭଯାକୀର୍ଣଂଶୃଗାଲଵ୍ଯାଲସେଵିତମ୍ । ଦ୍ରୁମୈଃ ସ୍ପୃଶଚ୍ଛିଖାକାଶୈର୍ଗୁହାସୁ ଧ୍ଵାଂତପୂରିତମ୍
ସିଂହ ଓ ବାଘର ଭୟରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରୁଗାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଚରିଥିବା, ଗଛମାନେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ଗୁହାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵନଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସା ଭୀମଂ ଚକିତା ଚପଲେକ୍ଷଣା । ସ୍ମରଦୂତୀଂ ସଖୀଂ ଵୃଂଦା ଜଗାଦ ରଥଵାହିନୀମ୍ । ରଥଂ ପ୍ରେଷଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ମରଦୂତି ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ସଖୀ ଓ ରଥଚାଳକ ସ୍ମରଦୂତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ସ୍ମରଦୂତୀ, ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ନେଇ ଚାଲ।'
ସ୍ମରଦୂତିରୁଵାଚ- ନାହଂ ଜାନାମି ଦିଗ୍ଭାଗଂ ନ ଯାମି କ୍ଵ ରଥଂ ସଖି । ଶ୍ରାଂତା ଅଶ୍ଵ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ମାର୍ଗଶ୍ଚାତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସ୍ମରଦୂତୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଦିଗ ଜାଣେ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ରଥ ଚଳାଇବି ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସଖୀ। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଥକିଯାଇଛନ୍ତି, ଏଠାରେ କୌଣସି ପଥ ମିଳୁନାହିଁ।'
ପ୍ରେରିତୋ ଦୈଵକେନାପି ସ୍ଯଂଦନୋ ଯାତୁ ଯତ୍ର ଚ । ଅତ୍ର କୋପି ଚ ମାଂସାଦୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଲିଖାଅଛି, ରଥ ସେଠିକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ; ଏଠି କୌଣସି ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଖାଇଦେବ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଦ୍ରୁତତରା ରଥଂ ଶୀଘ୍ରମଵାହଯତ୍ । ସ ରଥୋ ଵେଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧା ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ଝଟପଟ ରଥକୁ ଦୌଡ଼େଇଲା; ସେ ରଥ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯଂତେ କାନନଂ ଚ ଭଯାଵହମ୍ । ନ ଯତ୍ର ପ୍ରବଲୋ ଵାଯୁର୍ନ ଶବ୍ଦଃ ପକ୍ଷିଣାମପି
ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜୋରଦାର ପବନ ବହେନାହିଁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ ଅଛନ୍ତି, କୌଣସି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ।
ନ ଚ ତେଜଃ ପ୍ରକାଶୋଽସ୍ତି ନ ଜଲଂ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଃ । ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତରଥସ୍ଯାପି ଲକ୍ଷଣେଽଭୂଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ସେଠାରେ ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ପାଣି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହେଉନାହିଁ; ରଥର ସାଧାରଣ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେଠି ବିପରୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଶ୍ଵତର୍ଯୋ ନ ହେଷଂତେ ନ ଚ ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ନେମିଜଃ । ନ ଚଲଂତି ପତାକାସ୍ତା ଘଂଟିକା ନ କ୍ଵଣଂତି ଚ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ହିହି କରୁନାହାନ୍ତି, ଚକାର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ପତାକାମାନେ ହଲୁଚୁନାହାନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ରିଙ୍ଗିନାହାନ୍ତି।
ନ ସ୍ଵନଂତି ମହାଘଂଟା ଧ୍ଵଜସ୍ତଂଭେ ନିଵେଶିତାଃ । ଵିଲୋକ୍ଯୈଵଂଵିଧଂ ପ୍ରାହ ତତ୍ର ଵୃଂଦା ସଖୀଂ ପ୍ରତି
ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଘଣ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ।