ତସ୍ଯୈଵଂ ପରମେ କ୍ଷୋଭେ କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ସା କ୍ଷଣମ୍ । ଯଯା ସଂମୋହିତଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ । ସୈଵ ସଂମୋହିତା ତେନ ନ ଜାନେ ଦୁଃଖମାତ୍ମନଃ
ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ସେ କିଛି ମାତ୍ର କ୍ଷଣକ ଦିଅଁ ଗପ କହିଲେ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜ ଦୁଃଖ କଣ ତାହା ଜାଣିପାରିଲିନି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଇତି ମାଯାମହେଶେନ ମୋହିତା ଗିରିଜା ଯଦା । ଅତଃ କିଂ ସମଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଏପରି ଭାବେ ଯେତେବେଳେ ଗିରିଜା ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହେଲେ, ତାପରେ କଣ ଘଟିଲା, ହେ ବ୍ରହ୍ମା? ଏହି କଥା ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ତୁ ଶଯାନସ୍ଯ ଚୁକ୍ଷୋଭ ହୃଦଯଂ ହରେଃ । ଅକସ୍ମାଦେଵ ରାଜେଂଦ୍ର ନଯନେଽଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କ ହୃଦୟ ହଠାତ୍ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଚକୁ ଲୁହରେ ପୂରିଗଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନ୍ମହଦୁତ୍ପାତଲକ୍ଷଣଂ ଭଗଵାଂସ୍ତତଃ । ଉତ୍ଥାଯ ଶେଷପର୍ଯଂକାନ୍ମାଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ସେ ଭଗବାନ୍ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ମୋତେ ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କିଂ କାର୍ଯମିତି ଗୋଵିଂଦସ୍ତନ୍ନାଗାରିମଥାସ୍ମରତ୍ । ସ ଚାଗ୍ରେ ସ୍ମୃତିମାତ୍ରେଣ ତସ୍ଥୌ ବଦ୍ଧାଂଜଲିଃ ପ୍ରଭୋ
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବି, ଗୋବିନ୍ଦ ସେଇ ସର୍ପଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଏବଂ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ସେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ହେଲେ।
ଵିନତାନଂଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରତଃ ପ୍ରାହ କେଶଵଃ । ସୁପର୍ଣ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ବିନତାନନ୍ଦନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, କେଶବ କହିଲେ— 'ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।'
ହତୋ ଜାଲଂଧରୋ ଵୀରୋ ହରୋ ଵା ତେନ ମୋହିତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଶୀଘ୍ରମାଗତ୍ଯ କଥଯସ୍ଵ ମମାଖିଲମ୍
'ଯଦି ବୀର ଜାଲନ୍ଧର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିମ୍ବା ହରା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଆସି, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ।'
ଜାଲଂଧରେଶଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି । କୋଽନ୍ଯୋ ମହାହଵେ ତସ୍ମିନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯାତି ଶରୀରଵାନ୍
'ଜାଲନ୍ଧର ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଜାଣି, ଅନ୍ୟ କିଏ ଦେହ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯିବ? '
କଦାଚିଦ୍ଦୁର୍ଗମଂ ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ । ଅଥ ତ୍ଵଂ ବାଣସଂଚାରଂ ଗତ୍ଵାପି ହିତଵିଗ୍ରହଃ
'କେବେ କେବେ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ବହୁତ କଠିନ ହୁଏ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ହୁଏ; ତଥାପି ତୁମେ ବାଣ ମାନ୍ଚରେ ପହଞ୍ଚି, ମିତ୍ର ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛ।'
ସଂଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଵତୀଵୃତ୍ତିଂ ଶୀଘ୍ରମାଯାତୁମର୍ହସି । ଦୈତ୍ଯମାଯାନିରାସାର୍ଥଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵରନ୍
'ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଅ; ଭଗବାନ୍ ଦାନବମାୟା ଦୂର କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।'
ଗୁଟିକାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାଂ ଚ ଗରୁଡାଯ ଦଦୌ ହରିଃ । ଅନଯା ନ ଭ୍ରମୋ ଵୀର ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁଖେକ୍ଷିପତ୍
ହରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଗୁଟିକା ଦେଲେ; 'ଏହା ଦ୍ୱାରା, ବୀର, ତୁମେ ମୋହିତ ହେବନାହଁ' ବୋଲି କହି, ତାହା ମୁଁହରେ ରଖିଦେଲେ।
ଏଵଂ ସଂପ୍ରେରିତଃ ପତ୍ରୀ ହରିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଖମାଵିଶ୍ଯ ଜଗାମାଦ୍ଭୁତଵେଗଵାନ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ପଖିରାଜ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ରଣଂ ଘୋରଂ ଦୈତ୍ଯସଂଘୈଃ ସ ଦୁଃସହମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵାନଖିଲେନାସୌ ନ କିଂଚିଜ୍ଜ୍ଞାତଵାନ୍କିଲ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦାନବ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଅସହ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେନି।
ତସ୍ମାଦୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗେନ ଗତୋଽସୌ ମାନସୋତ୍ତରମ୍ । ଶୈଲଂ ତୁଂଗତରଂ ଦୁର୍ଗମଗମ୍ଯଂ ମରୁତାମପି
ସେଠାରୁ ତ୍ୱରାରେ ଉଡ଼ି, ମନସ୍ତିର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ କଠିନ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଯାହାକୁ ବାୟୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଵିଲୋକଯନ୍ନ ଦଦୃଶେ ଗୌରୀସ୍ଥାନଂ ପତଂଗରାଟ୍ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଭୁଜଂଗାରିର୍ଧ୍ଵନିଂ ସଂଶ୍ରୁତଵାନ୍କିଲ
ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ପକ୍ଷୀରାଜ ଗୌରୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଖିପାରିଲେନି; କିନ୍ତୁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ନାଗବାହନ ଏକ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସମୀପେ ଦଦୃଶେ ମାଯାପଶୁପତିଂ ତତଃ । ଗରୁଡୋ ଗୁଟିକାଂ କ୍ଷିପ୍ଯ ମୁଖେନ ଭ୍ରମମାପ ସଃ
ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଗରୁଡ଼ ମାୟାପଶୁପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଗୁଟିକା ମୁଁହରେ ରଖି, ସେ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଥ ଦୈତ୍ଯୋଽଯମିତି ନାଯଂ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ । ହା କଷ୍ଟମିତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଚ ରୁଦନ୍ନାଗତ୍ଯ ଚାର୍ଣଵମ୍
ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଜାଣିଲେ— 'ଏହା ଦାନବ, ଏହା ବୃଷଧ୍ୱଜ ନୁହଁନ୍ତି'; 'ହା, କେତେ ଦୁଃଖ!' ବୋଲି କହି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ।
କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ପୁରତଃ କୈଟଭଦ୍ଵିଷଃ । ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାଯଂ ହରୋ ଦେଵୋ ଵିଡଂବିତଃ
ସେ କୈଟଭଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ— 'ହେ ଦେବ, ଜାଲନ୍ଧର ଦ୍ୱାରା ହର ଦେବତା ଠକାଯାଇଛନ୍ତି।'
ଉମା ପ୍ରତାରିତା ତେନ ପାପେନ ଛଦ୍ମରୂପିଣା । ସୁରସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ଗୋଵିଂଦ ସମରଂ ପ୍ରତିଯାହ୍ଯତଃ
ଉମାଙ୍କୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଛଳବେଶୀ ଠକାଇଦେଲା । ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ଯଦି ଦେବତା ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଅ ।
ମାଯାଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଦେଵେଶ କୁରୁ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ପୀଠେ ଜାଲଂଧରେ ଶୁଭେ
ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କର । ମୁଁ ତାଙ୍କର ରାଣୀଙ୍କୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଶୁଭାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଛି ।
ପ୍ରାସାଦଭୂମ୍ଯାଂ କ୍ରୀଡଂତୀ ଵାଦ୍ଯଗୀତାଦିଵର୍ତ୍ତନୈଃ । ସା ସୁଂଦରତରା ଗୌର୍ଯା ରଂଭୋର୍ଵଶ୍ଯୋଃ ଶତାଦପି
ସେ ରାଜମହଳର ମାଟିରେ ବାଦ୍ୟ-ଗୀତ ଆଦିରେ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ । ସେ ଗୌରୀଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ରମ୍ଭା ଓ ଉର୍ବଶୀଠାରୁ ଶତଗୁଣିକ ଅଧିକ ଆକର୍ଷକ ।
ନେଦାନୀଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ନ ପାତାଲେଷୁ ତତ୍ସମା । ଭାର୍ଯା ତେନ ସମା ଵେଶ୍ଯା ନାରୀଣାଂ କା କଥା ହରେ
ଏବେ ମାନବ ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ । ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉନ୍ତୁ କି ବେଶ୍ୟା, ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତାଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ, ହରି ।
ଯସ୍ତାଂ ସ୍ପୃଶତି ଦେହେନ ସକୃତାର୍ଥଃ ପୁମାନ୍ଭଵେତ୍ । ତଵ ଶ୍ଯାଲକପତ୍ନୀ ଚ ହର ତ୍ଵଂ ତାଂ ରମ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଶଂକରସ୍ଯୋପକାରଂ ଚ କୁରୁ ଚୈଵାତ୍ମନଃ ସୁଖମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଏକଥର ଶରୀରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଥାଏ । ଏହି ମହିଳା ତୁମ ଶ୍ୟାଳାଙ୍କ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ହରା; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପ୍ରିୟା କର । ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପକାର ଓ ତୁମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ କର ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ତଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ରମାପ୍ରିଯଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ଚୋପାଯଂ ଵିସସର୍ଜ ଦ୍ରୁତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଗରୁଡ଼ଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ । ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଯୋଜନା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱିଜକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ କହିଦେଲେ ।
ଶ୍ରିଯଂପତାର୍ଯ୍ଯ ସଂଛାଦ୍ଯ ମଂଚକେ ପୀତଵାସସା । ନିର୍ଗତୋଽନ୍ଯେନ ରୂପେଣ ଯୋଗି ମାଯାବଲେନ ଚ
ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି ତାଙ୍କୁ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ମଞ୍ଚରେ ଢାକି ଦେଲେ । ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଗଲେ ।
ଵୃଂଦାରିକାନୁରାଗେଣ ମୋହିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ତୁ ଗଚ୍ଛଂତଂ ପ୍ରତିଛନ୍ନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମଧୁସୂଦନ ମୋହିତ ହେଲେ । ହରିଙ୍କୁ ଛଦ୍ମବେଶରେ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର—
ଶେଷୋପ୍ଯନ୍ଯତମେନାସୌ ରୂପେଣାଗତ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଜଗାଦ ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠ ମମାନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ଶେଷ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି କେଶବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଭକ୍ତି ସହ କହିଲେ, 'ତୁମେ ରୁହ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ ।'
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ । ସଦା ତଵ ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ଭଵେତ୍ସୁଖମ୍
'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କହ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ । ମୋତେ ସବୁବେଳେ ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖି ସେବା କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ ।'
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଜାଲଂଧରସ୍ତ୍ରିଯଂ ରମ୍ଯାଂ ହରିଷ୍ଯେ ହରକାରଣାତ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚୋପକାରାଯ ସଂଛାଦ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — 'ହରାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବି, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ମୋ ଦେହକୁ ଲୁଚାଇଦେବି ।'
ଏହି ଯାମୋ ଵଯଂ ବଂଧୋ କାଂତାରଂ ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ । ଵୃଂଦାକର୍ଷଣସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୌ ଵନଂ ଗତୌ
'ଆସ, ବନ୍ଧୁ, ଆମେ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ କାନ୍ତାରକୁ ଯାଉ, ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ।' ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ ।