ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଵାଚ ଶଂକରଃ । ଦୀର୍ଘଂ ଵିନିହତୌ ପୁତ୍ରୌ ଵୃଥା ଶୋଚସି କିଂ ପ୍ରିଯେ
ତାପରେ, ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶଂକର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ: 'ପୁଅମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ପ୍ରିୟେ?'
ଅଧୁନା ତେଂଗସଂଗେନ ଦେଵି ମାଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି । ଶଂକରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽସମଯୋଚିତମାତୁରମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଂବିକା ଦେଵଂ ବଭାଷେ ନୋଚିତଂ ଵଚଃ
ଏବେ, ଦେବୀ, ତୁମର ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଶଂକରଙ୍କର ଅସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଅମ୍ବିକା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ଏମିତି କଥା କହିଲେ।
ମହାଵିଷାଦେ ପତିତେ ଭଯେ ଚ କୃତେ ସମାଧୌ ଵମନେ ମହାଜ୍ଵରେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରଯାଣେ ଗୁରୁଵୃଦ୍ଧସନ୍ନିଧୌ ରତିଂ ବୁଧାଃ ଶଂକର ଵର୍ଜଯଂତି
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ଭୟରେ, ଧ୍ୟାନରେ, ବାନ୍ତି ହେବାବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱରରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ବିଦାୟ ସମୟରେ, ବଡ଼ମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆନନ୍ଦକୁ ଏଡ଼ିଦେନ୍ତି, ହେ ଶଂକର।
କଥଂ ମାଂ ଦୁଃଖଦୁଃଖାର୍ତାଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ପୀଡିତାମ୍ । ମ୍ଲାନାଂ ବାଷ୍ପପରିମ୍ଲାନାଂ ସଂପ୍ରାର୍ଥଯସି ଚାତୁରାମ୍
କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି ଅନୁରୋଧ କରୁଛ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାଗ୍ନ, ଅଶ୍ରୁରେ ମୁଁ ମ୍ଲାନ ଓ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ?
ଭଵାନ୍ଯା ଇତି ଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାଯାମହେଶ୍ଵରଃ । ଉଵାଚ ସ୍ଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୌର୍ଯାରୂପେଣ ମୋହିତଃ
ଭବାନୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱର, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଗୌରୀର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ପୁରୁଷସ୍ଯାର୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନ ଯଚ୍ଛଂତି ରତିଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତଥୈଵ ରୌରଵେ ଘୋରେ ପତିଷ୍ଯଂତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ ପୁରୁଷ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ତଳେ ପଡ଼ିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗଣଶୂନ୍ଯଃ ପୁତ୍ରଶୂନ୍ଯୋ ଧୀଶୂନ୍ଯୋଽହଂ ଵରାନନେ । ସାଂପ୍ରତଂ ଗୃହ୍ଯ ଶୂନ୍ଯୋଽହଂ ସର୍ଵଶୂନ୍ଯୋଽସ୍ମି ଭାମିନି
ମୋ ପାଖରେ ଗଣ ନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଏବେ ସବୁକିଛି ହରାଇ, ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଭାମିନୀ।
ସୁଜୀଵିତଂ ଵିହୀନୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିହ ଚାଗତଃ । ସ୍ଵଂ ଗୃହଂ ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ତ୍ଯଜାମି ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵକାମ୍
ମୁଁ ଭଲ ଜୀବନ ହରାଇଛି, ତୁମକୁ ପଚାରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ନଂଦିନ୍ସଂଯାଵସ୍ତୀର୍ଥେ ଭଵ ପୁରଃସରଃ । ତ୍ଵଂ ଯାହି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କାଂତେ ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାଂ ପରିତ୍ଯଜ
ଉଠ, ନନ୍ଦି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର କର, ଆଗୁଆ ହ; ହେ କାନ୍ତା, ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯାଅ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
ଇତି ମାଯାମହେଶସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଂବିକା ତତଃ । ଦୀର୍ଘଂ ଦଧ୍ଯୋ ମହାଶ୍ଵାସଂ ଶୋକେନ ଚ ଜଡୀକୃତା 6.13.
ଏପରି ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅମ୍ବିକା ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ତସ୍ଯୈଵଂ ପରମେ କ୍ଷୋଭେ କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ସା କ୍ଷଣମ୍ । ଯଯା ସଂମୋହିତଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ । ସୈଵ ସଂମୋହିତା ତେନ ନ ଜାନେ ଦୁଃଖମାତ୍ମନଃ
ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ସେ କିଛି ମାତ୍ର କ୍ଷଣକ ଦିଅଁ ଗପ କହିଲେ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜ ଦୁଃଖ କଣ ତାହା ଜାଣିପାରିଲିନି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଇତି ମାଯାମହେଶେନ ମୋହିତା ଗିରିଜା ଯଦା । ଅତଃ କିଂ ସମଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଏପରି ଭାବେ ଯେତେବେଳେ ଗିରିଜା ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହେଲେ, ତାପରେ କଣ ଘଟିଲା, ହେ ବ୍ରହ୍ମା? ଏହି କଥା ମୋତେ କହିବାକୁ ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ତୁ ଶଯାନସ୍ଯ ଚୁକ୍ଷୋଭ ହୃଦଯଂ ହରେଃ । ଅକସ୍ମାଦେଵ ରାଜେଂଦ୍ର ନଯନେଽଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କ ହୃଦୟ ହଠାତ୍ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଚକୁ ଲୁହରେ ପୂରିଗଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନ୍ମହଦୁତ୍ପାତଲକ୍ଷଣଂ ଭଗଵାଂସ୍ତତଃ । ଉତ୍ଥାଯ ଶେଷପର୍ଯଂକାନ୍ମାଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ସେ ଭଗବାନ୍ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ମୋତେ ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କିଂ କାର୍ଯମିତି ଗୋଵିଂଦସ୍ତନ୍ନାଗାରିମଥାସ୍ମରତ୍ । ସ ଚାଗ୍ରେ ସ୍ମୃତିମାତ୍ରେଣ ତସ୍ଥୌ ବଦ୍ଧାଂଜଲିଃ ପ୍ରଭୋ
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବି, ଗୋବିନ୍ଦ ସେଇ ସର୍ପଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଏବଂ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ସେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ହେଲେ।
ଵିନତାନଂଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରତଃ ପ୍ରାହ କେଶଵଃ । ସୁପର୍ଣ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ବିନତାନନ୍ଦନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, କେଶବ କହିଲେ— 'ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି।'
ହତୋ ଜାଲଂଧରୋ ଵୀରୋ ହରୋ ଵା ତେନ ମୋହିତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଶୀଘ୍ରମାଗତ୍ଯ କଥଯସ୍ଵ ମମାଖିଲମ୍
'ଯଦି ବୀର ଜାଲନ୍ଧର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, କିମ୍ବା ହରା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଆସି, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ।'
ଜାଲଂଧରେଶଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି । କୋଽନ୍ଯୋ ମହାହଵେ ତସ୍ମିନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯାତି ଶରୀରଵାନ୍
'ଜାଲନ୍ଧର ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ କେବଳ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଜାଣି, ଅନ୍ୟ କିଏ ଦେହ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯିବ? '
କଦାଚିଦ୍ଦୁର୍ଗମଂ ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ । ଅଥ ତ୍ଵଂ ବାଣସଂଚାରଂ ଗତ୍ଵାପି ହିତଵିଗ୍ରହଃ
'କେବେ କେବେ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ବହୁତ କଠିନ ହୁଏ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ହୁଏ; ତଥାପି ତୁମେ ବାଣ ମାନ୍ଚରେ ପହଞ୍ଚି, ମିତ୍ର ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛ।'
ସଂଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଵତୀଵୃତ୍ତିଂ ଶୀଘ୍ରମାଯାତୁମର୍ହସି । ଦୈତ୍ଯମାଯାନିରାସାର୍ଥଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵରନ୍
'ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଅ; ଭଗବାନ୍ ଦାନବମାୟା ଦୂର କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।'
ଗୁଟିକାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାଂ ଚ ଗରୁଡାଯ ଦଦୌ ହରିଃ । ଅନଯା ନ ଭ୍ରମୋ ଵୀର ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁଖେକ୍ଷିପତ୍
ହରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଗୁଟିକା ଦେଲେ; 'ଏହା ଦ୍ୱାରା, ବୀର, ତୁମେ ମୋହିତ ହେବନାହଁ' ବୋଲି କହି, ତାହା ମୁଁହରେ ରଖିଦେଲେ।
ଏଵଂ ସଂପ୍ରେରିତଃ ପତ୍ରୀ ହରିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଖମାଵିଶ୍ଯ ଜଗାମାଦ୍ଭୁତଵେଗଵାନ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ପଖିରାଜ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ରଣଂ ଘୋରଂ ଦୈତ୍ଯସଂଘୈଃ ସ ଦୁଃସହମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵାନଖିଲେନାସୌ ନ କିଂଚିଜ୍ଜ୍ଞାତଵାନ୍କିଲ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦାନବ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଅସହ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେନି।
ତସ୍ମାଦୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗେନ ଗତୋଽସୌ ମାନସୋତ୍ତରମ୍ । ଶୈଲଂ ତୁଂଗତରଂ ଦୁର୍ଗମଗମ୍ଯଂ ମରୁତାମପି
ସେଠାରୁ ତ୍ୱରାରେ ଉଡ଼ି, ମନସ୍ତିର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ, ଏକ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ କଠିନ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଯାହାକୁ ବାୟୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଵିଲୋକଯନ୍ନ ଦଦୃଶେ ଗୌରୀସ୍ଥାନଂ ପତଂଗରାଟ୍ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଭୁଜଂଗାରିର୍ଧ୍ଵନିଂ ସଂଶ୍ରୁତଵାନ୍କିଲ
ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ପକ୍ଷୀରାଜ ଗୌରୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଖିପାରିଲେନି; କିନ୍ତୁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ନାଗବାହନ ଏକ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସମୀପେ ଦଦୃଶେ ମାଯାପଶୁପତିଂ ତତଃ । ଗରୁଡୋ ଗୁଟିକାଂ କ୍ଷିପ୍ଯ ମୁଖେନ ଭ୍ରମମାପ ସଃ
ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଗରୁଡ଼ ମାୟାପଶୁପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଗୁଟିକା ମୁଁହରେ ରଖି, ସେ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଵାଥ ଦୈତ୍ଯୋଽଯମିତି ନାଯଂ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ । ହା କଷ୍ଟମିତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଚ ରୁଦନ୍ନାଗତ୍ଯ ଚାର୍ଣଵମ୍
ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଜାଣିଲେ— 'ଏହା ଦାନବ, ଏହା ବୃଷଧ୍ୱଜ ନୁହଁନ୍ତି'; 'ହା, କେତେ ଦୁଃଖ!' ବୋଲି କହି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ।
କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ପୁରତଃ କୈଟଭଦ୍ଵିଷଃ । ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାଯଂ ହରୋ ଦେଵୋ ଵିଡଂବିତଃ
ସେ କୈଟଭଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ— 'ହେ ଦେବ, ଜାଲନ୍ଧର ଦ୍ୱାରା ହର ଦେବତା ଠକାଯାଇଛନ୍ତି।'
ଉମା ପ୍ରତାରିତା ତେନ ପାପେନ ଛଦ୍ମରୂପିଣା । ସୁରସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ଗୋଵିଂଦ ସମରଂ ପ୍ରତିଯାହ୍ଯତଃ
ଉମାଙ୍କୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଛଳବେଶୀ ଠକାଇଦେଲା । ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ଯଦି ଦେବତା ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଅ ।
ମାଯାଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଦେଵେଶ କୁରୁ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ପୀଠେ ଜାଲଂଧରେ ଶୁଭେ
ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାୟା ବ୍ୟବହାର କର । ମୁଁ ତାଙ୍କର ରାଣୀଙ୍କୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଶୁଭାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଛି ।