ଵର୍ମଶସ୍ତ୍ରାଦିକଂ ଦତ୍ଵା ରଥଂ ସାରଥିସଂଯୁତମ୍ । ଦୁର୍ଵାରଣେନ ସହିତଃ ସୈନ୍ଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵୋଦଧେଃ ସୁତଃ
କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଏକ ରଥ ସାରଥି ସହିତ ଦେଇ, ସାଗରପୁତ୍ର ଦୁର୍ବାରଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଲକ୍ଷିତସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ଗୁହାଂ ଗୁପ୍ତାଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵ । ମାନସୋତ୍ତରଶୈଲସ୍ଯ ହରରୂପଂ ଦଧାର ସଃ
ତାପରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ମାନସ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଢାଳରେ ଗୁପ୍ତ ଗୁହାକୁ ଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଧୃତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାରଣେ ରୂପଂ ନଂଦିନଃ ସଦୃଶଂ ତଥା । ଅଥାରୁରୁହତୁଃ ଶୈଲଂ ଛଦ୍ମଶଂକରନଂଦିନୌ
ଦୁର୍ବାରଣଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନନ୍ଦିଙ୍କ ସଦୃଶ ହୋଇ, ଛଳନାରେ ଥିବା ଶଂକର ଓ ନନ୍ଦି ପର୍ବତ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ତି ଶିଖରେ ଗୌରୀ ସଖିଭିଃ ସହିତା ନୃପ । ତମାଯାଂତଂ ଶରୈର୍ଭିନ୍ନଂ ସ୍କଂଧମାଲମ୍ବ୍ଯ ନଂଦିନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ଗଲେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ନନ୍ଦିଙ୍କ ଶୋଉଲ୍ଡରକୁ ଧରି ଆସିଲେ।
ରକ୍ତାକ୍ତମଂବରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵାନୀ ଵିସ୍ମିତାଭଵତ୍ । ସଖ୍ଯସ୍ତସ୍ଯା ଜଯାଦ୍ଯାସ୍ତାଃ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ସଂଭ୍ରମାନ୍ଵିତାଃ
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଭବାନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ, ଜୟା ଆଦି, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଶଂକରସ୍ଯାଂତିକଂ ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଂ ସୁଦୁଃଖିତାଃ । କିଂ ଜାତଂ ତଵ ଦେଵେଶ କେନ ତ୍ଵଂ ସଂଗରେ ଜିତଃ
ଶଂକରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ହେଲେ? କିଏ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲା?'
ସଶଲ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ନାଥ ସଂସାରୀଵ ପ୍ରରୋଦିଷି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଦଦୌ ତାଭ୍ଯୋ ଭୂଷଣାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
'ନାଥ, ତୁମେ ଆଘାତ ପାଇଛ, ତଥାପି କାହିଁକି ଏମିତି ମରଣଶୀଳ ମଣିଷ ପରି କନ୍ଦୁଛ?' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ଗହଣା ଦେଲେ।
ଉତ୍ତାର୍ଯ ଶନକୈରଂଗାତ୍ ଵାସୁକିପ୍ରଭୃତୀନି ଚ । ଗଣେଶସ୍କଂଦଶିରସୀଚ୍ଛିନ୍ନେ କୁକ୍ଷୌ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ବସୁକି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗହଣା ଶରୀରରୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଖୋଲି, ଗଣେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡା ଓ ପେଟ ଫାଟିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ହା ସ୍କଂଦ ହା ଗଣେଶେତି ହା ରୁଦ୍ରେତ୍ଯଂବିକାରୁଦତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ସଖ୍ଯସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ରୁରୁଦୁଃ ଶୋକକର୍ଶିତାଃ
'ହା ସ୍କନ୍ଦ, ହା ଗଣେଶ, ହା ରୁଦ୍ର!' ଏଭଳି କହି ଅମ୍ବିକା କନ୍ଦିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ।
ଅତ୍ରାବ୍ରଵୀଜ୍ଜଯାଂ ନଂଦୀ ତ୍ଵମେନଂ ପରିପାଲଯ । ମଣିଭଦ୍ରୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପୁଷ୍ପଦଂତଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହି ସମୟରେ ଜୟା ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ମଣିଭଦ୍ର, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ବଳବାନ।'
ଦଂଭନୋ ଧୂମତିମିରଃ କୂଷ୍ମାଂଡାଦ୍ଯା ରଣେ ହତାଃ । ଚଂଡୀ ଭୃଂଗୀ କିରୀଟିଶ୍ଚ ମହାକାଲଶ୍ଚ ଶୃଂଖଲୀ
ଦମ୍ଭନ, ଧୂମତିମିର ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଆଦିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଚଣ୍ଡୀ, ଭୃଙ୍ଗୀ, କିରୀଟି, ମହାକାଳ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳୀ—
ଚଂଡୀଶୋ ଗୁପ୍ତନେତ୍ରଶ୍ଚ କାଲାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ହତା ରଣେ । ଵିନାଯକସ୍ଯ ସ୍କଂଦସ୍ଯ ଶିରସୀ ଭ୍ରମତା ମଯା
ଚଣ୍ଡୀଶ, ଗୁପ୍ତନେତ୍ର ଓ କାଳ ଆଦିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଗଣେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୂରୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟେ ମହାରଣେ ଦେଵି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପୁରୋକ୍ଷିପତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନଂଦିନୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶିରସୀ ଗୃହ୍ଯ ପୁତ୍ରଯୋଃ
ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଦେବୀ, ଏହି କଥା କହି ନନ୍ଦି ଆଗକୁ ପଡ଼ିଲେ; ନନ୍ଦିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ।
ପାର୍ଵତୀ ଵିଲଲାପୋଚ୍ଚୈଃ ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ଜଲ୍ପତୀ । ତାରକାରେ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧେ ହତସ୍ତ୍ଵଂ ସିଂଧୁସୂନୁନା
ପାର୍ବତୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କନ୍ଦିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ; ତାରକାଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ତୁମେ, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ତ୍ଵଂ ହି ତ୍ରିଵାସରୋ ଦେଵୈଃ ସେନାପତ୍ଯୋଽଭିଷେଚିତଃ । ତଦା ତ୍ଵଯା କଥଂ ଵୀର ତାରକାଖ୍ଯୋ ନିପାତିତଃ
ତୁମେ ତିନି ଦିନ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ହେବାକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇଥିଲ; ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ବୀର, କିପରି ତୁମେ ତାରକାକୁ ପଡ଼ାଇଲେ?
ନୀଲକଂଠେନ କିଂ ତ୍ଯକ୍ତୋ ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ପତିତୋ ଭୁଵି । ସ୍ନୁଷାମୁଖଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ମଯା ପୁତ୍ରାଵଭାଗ୍ଯଯା
ନୀଳକଣ୍ଠ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ କି? ତେଣୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ? ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ, ପୁଅମାନଙ୍କ ଓ ବହୁଁର ମୁହଁ ଦେଖିପାରିଲିନି।
ନ ଭୋଗା ଵତ୍ସ ତେ ଭୁକ୍ତା ସଂସାରସ୍ଯାପି ଯେଭଵନ୍ । ତାତ ହେରଂବ ଵିଘ୍ନେଶ ଲଂବୋଦର ଗଜାନନ
ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ ସାଧାରଣ ସଂସାରର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିପାରିଲାନି; ହେ ତାତ, ହେ ବିଘ୍ନବିନାଶକ, ହେ ଲମ୍ବୋଦର, ହେ ଗଜାନନ!
ରଣାଂଗଣେ କେନ ପୁତ୍ର ସିଦ୍ଧୈଃ ପୂଜ୍ଯୋ ନିପାତିତଃ । ଵାହନୋଽସୌ କୁତୋ ଵତ୍ସ ମୂଷକଃ କେନ ହିଂସିତଃ
ହେ ପୁଅ, ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଇ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ କିଏ ମାରିଦେଲା? ତୁମର ବାହନ ମୂଷିକ କେଉଁଠି? କିଏ ତାକୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲା?
ଏଵଂ ଵିଲପତୀ ଗୌରୀ ଶିଵଂ ପ୍ରାହ ସୁଦୁଃଖିତମ୍ । ସାକ୍ଷାଦ୍ରୁଦ୍ରୋଽସି ଦେଵେଶ ହରସ୍ତ୍ଵଂ ମା ଭଯଂ କୁରୁ
ଏଭଳି କନ୍ଦୁଥିବା ଗୌରୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସକ୍ଷାତ୍ ରୁଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ ହର, ଭୟ କରନି।'
ଵୃଷଭଃ କ୍ଵ ଗତୋ ଦେଵ ହତୋ ଜାଲଂଧରେଣ ଵୈ । ଶରଜର୍ଜରଦେହସ୍ଯ କିଂ କରୋମି ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ହେ ଦେବ, ବୃଷଭ କେଉଁଠିଗଲା? ଜାଲନ୍ଧର ତାକୁ ମାରିଦେଲା; ତୁମ ଶରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଛି, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଵାଚ ଶଂକରଃ । ଦୀର୍ଘଂ ଵିନିହତୌ ପୁତ୍ରୌ ଵୃଥା ଶୋଚସି କିଂ ପ୍ରିଯେ
ତାପରେ, ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶଂକର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ: 'ପୁଅମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ପ୍ରିୟେ?'
ଅଧୁନା ତେଂଗସଂଗେନ ଦେଵି ମାଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି । ଶଂକରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽସମଯୋଚିତମାତୁରମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଂବିକା ଦେଵଂ ବଭାଷେ ନୋଚିତଂ ଵଚଃ
ଏବେ, ଦେବୀ, ତୁମର ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଶଂକରଙ୍କର ଅସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଅମ୍ବିକା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ଏମିତି କଥା କହିଲେ।
ମହାଵିଷାଦେ ପତିତେ ଭଯେ ଚ କୃତେ ସମାଧୌ ଵମନେ ମହାଜ୍ଵରେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରଯାଣେ ଗୁରୁଵୃଦ୍ଧସନ୍ନିଧୌ ରତିଂ ବୁଧାଃ ଶଂକର ଵର୍ଜଯଂତି
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ଭୟରେ, ଧ୍ୟାନରେ, ବାନ୍ତି ହେବାବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱରରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ବିଦାୟ ସମୟରେ, ବଡ଼ମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆନନ୍ଦକୁ ଏଡ଼ିଦେନ୍ତି, ହେ ଶଂକର।
କଥଂ ମାଂ ଦୁଃଖଦୁଃଖାର୍ତାଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ପୀଡିତାମ୍ । ମ୍ଲାନାଂ ବାଷ୍ପପରିମ୍ଲାନାଂ ସଂପ୍ରାର୍ଥଯସି ଚାତୁରାମ୍
କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି ଅନୁରୋଧ କରୁଛ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାଗ୍ନ, ଅଶ୍ରୁରେ ମୁଁ ମ୍ଲାନ ଓ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ?
ଭଵାନ୍ଯା ଇତି ଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାଯାମହେଶ୍ଵରଃ । ଉଵାଚ ସ୍ଵାର୍ଥମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୌର୍ଯାରୂପେଣ ମୋହିତଃ
ଭବାନୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱର, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଗୌରୀର ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ପୁରୁଷସ୍ଯାର୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନ ଯଚ୍ଛଂତି ରତିଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତଥୈଵ ରୌରଵେ ଘୋରେ ପତିଷ୍ଯଂତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ ପୁରୁଷ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ତଳେ ପଡ଼ିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗଣଶୂନ୍ଯଃ ପୁତ୍ରଶୂନ୍ଯୋ ଧୀଶୂନ୍ଯୋଽହଂ ଵରାନନେ । ସାଂପ୍ରତଂ ଗୃହ୍ଯ ଶୂନ୍ଯୋଽହଂ ସର୍ଵଶୂନ୍ଯୋଽସ୍ମି ଭାମିନି
ମୋ ପାଖରେ ଗଣ ନାହିଁ, ପୁଅ ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଏବେ ସବୁକିଛି ହରାଇ, ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଭାମିନୀ।
ସୁଜୀଵିତଂ ଵିହୀନୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିହ ଚାଗତଃ । ସ୍ଵଂ ଗୃହଂ ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ତ୍ଯଜାମି ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵକାମ୍
ମୁଁ ଭଲ ଜୀବନ ହରାଇଛି, ତୁମକୁ ପଚାରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ନଂଦିନ୍ସଂଯାଵସ୍ତୀର୍ଥେ ଭଵ ପୁରଃସରଃ । ତ୍ଵଂ ଯାହି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କାଂତେ ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାଂ ପରିତ୍ଯଜ
ଉଠ, ନନ୍ଦି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର କର, ଆଗୁଆ ହ; ହେ କାନ୍ତା, ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯାଅ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
ଇତି ମାଯାମହେଶସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଂବିକା ତତଃ । ଦୀର୍ଘଂ ଦଧ୍ଯୋ ମହାଶ୍ଵାସଂ ଶୋକେନ ଚ ଜଡୀକୃତା 6.13.
ଏପରି ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅମ୍ବିକା ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।