ଗଜୋପରି ଗଜଂ ହତ୍ଵା ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ରକ୍ତପଂକାରୁଣା ଭୂମିଃ ସଂଜାତା ଦୁର୍ଗମା କ୍ଷଣାତ୍
ହାତୀ ଉପରେ ହାତୀକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ; ମାଟି ରକ୍ତରେ ମିଶି ତୁରନ୍ତ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଶୈଲାଚ୍ଚ ଗଣମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଞ୍ଜଘ୍ନୁରାହଵେ । ପତଂତି ଦାନଵାଃ ଶୂରା ଗତପ୍ରାଣା ମହୀତଲେ
ପାହାଡ଼ରୁ ଗଣମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଠାରୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ସେଇ ସାହସୀ ଦାନବମାନେ ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୁଂଡଦୋର୍ଦଂଡମୁଂଡୈଶ୍ଚ କରିପୃଷ୍ଠକରୋରୁଭିଃ । ପତଂତି ଦାନଵାଃ ଶୂରା ପୂରିତା ଵସୁଧା ନୃପ
କଟା ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ଉରୁ ଓ ହାତୀର ପିଠ ଓ ଛାତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସାହସୀ ଦାନବମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଭୂମି ଭରିଗଲା, ରାଜନ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂଵିଧଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରମତ୍ଯଂତଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଭୁଵନେ ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ଦୃଷ୍ଟଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷଣାନି ସଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଅପରାଜେୟ ହରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି, ସେ ଏହିପରି ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଘଟଣା ତିନିଭୁବନରେ ଦେଖିଲେ।
ତେଜୋଽନ୍ଯଦେଵନକ୍ଷତ୍ର ଶଶାଂକ ସକଲାଦିଷୁ । ଉଦ୍ଧାଟିତଜଗତ୍କୋଶମନ୍ଯଦେଵରଵେର୍ମହଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର, ତାରାମାନଙ୍କର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରର ଆବରଣକୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ତେଜସ୍ବିତା କେବଳ ଏକ ରକ୍ଷାକବଚ ମାତ୍ର।
ଭଗ୍ନଃ ପୁନଶ୍ଚିଂତିତଵାଂସ୍ତତୋ ଜାଲଂଧରୋ ନୃପ । ନ ଦୃଷ୍ଟା ସା ମଯା ଗୌରୀ ଯାଂ ମାମାହାତି ନାରଦଃ
ସେଠାରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡି, ଜାଲନ୍ଧର ରାଜା ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ନାରଦ ଯେଉଁ ଗୌରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେଠିକି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ।'
ସାଂପ୍ରତଂ ଶାଶ୍ଵତେ ସ୍ଥାନେ କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯୁମାଂ ସ୍ଥିତାମ୍ । ତାଂ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯାଦୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ଶଂଭୁନା
ଏବେ ତାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ନିବାସରେ, ମୁଁ କିପରି ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ପରେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଚିଂତଯିତ୍ଵେତି ମନସା ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରାହାର୍ଣଵାତ୍ମଜଃ । ଶୁଂଭଂ ଚଂଡଜଯେ ଵୀର ମମ ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମ
ଏଭଳି ଭାବି, ସାଗରପୁତ୍ର ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଚଣ୍ଡ ଉପରେ ଜିତିଥିବା ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ଧୃତ୍ଵା ମତ୍ସଦୃଶଂ ରୂପଂ ସଂଗ୍ରାମଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ତଵ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାରୋଽଯଂ ଶିବିରସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ଚ
'ମୋତେ ଦେଖି ଯେପରି ରୂପ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ଓ ଶିବିରର ସେନାର ଶକ୍ତି ତୁମ ଉପରେ ରହିଲା।'
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗୌରୀଂ ମଚ୍ଚିତ୍ତହାରିଣୀମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସ୍ଵାଂଗାଦୁତ୍ତାର୍ଯ ମଂଡନମ୍
'ମୁଁ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ଯିଏ ମୋର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।' ଏହିପରି କହି, ସେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଗହଣା ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଵର୍ମଶସ୍ତ୍ରାଦିକଂ ଦତ୍ଵା ରଥଂ ସାରଥିସଂଯୁତମ୍ । ଦୁର୍ଵାରଣେନ ସହିତଃ ସୈନ୍ଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵୋଦଧେଃ ସୁତଃ
କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଏକ ରଥ ସାରଥି ସହିତ ଦେଇ, ସାଗରପୁତ୍ର ଦୁର୍ବାରଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଲକ୍ଷିତସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ଗୁହାଂ ଗୁପ୍ତାଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵ । ମାନସୋତ୍ତରଶୈଲସ୍ଯ ହରରୂପଂ ଦଧାର ସଃ
ତାପରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ମାନସ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଢାଳରେ ଗୁପ୍ତ ଗୁହାକୁ ଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଧୃତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାରଣେ ରୂପଂ ନଂଦିନଃ ସଦୃଶଂ ତଥା । ଅଥାରୁରୁହତୁଃ ଶୈଲଂ ଛଦ୍ମଶଂକରନଂଦିନୌ
ଦୁର୍ବାରଣଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନନ୍ଦିଙ୍କ ସଦୃଶ ହୋଇ, ଛଳନାରେ ଥିବା ଶଂକର ଓ ନନ୍ଦି ପର୍ବତ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ତି ଶିଖରେ ଗୌରୀ ସଖିଭିଃ ସହିତା ନୃପ । ତମାଯାଂତଂ ଶରୈର୍ଭିନ୍ନଂ ସ୍କଂଧମାଲମ୍ବ୍ଯ ନଂଦିନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ଗଲେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ନନ୍ଦିଙ୍କ ଶୋଉଲ୍ଡରକୁ ଧରି ଆସିଲେ।
ରକ୍ତାକ୍ତମଂବରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵାନୀ ଵିସ୍ମିତାଭଵତ୍ । ସଖ୍ଯସ୍ତସ୍ଯା ଜଯାଦ୍ଯାସ୍ତାଃ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ସଂଭ୍ରମାନ୍ଵିତାଃ
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଭବାନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ, ଜୟା ଆଦି, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଶଂକରସ୍ଯାଂତିକଂ ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଂ ସୁଦୁଃଖିତାଃ । କିଂ ଜାତଂ ତଵ ଦେଵେଶ କେନ ତ୍ଵଂ ସଂଗରେ ଜିତଃ
ଶଂକରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ହେଲେ? କିଏ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲା?'
ସଶଲ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ନାଥ ସଂସାରୀଵ ପ୍ରରୋଦିଷି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଦଦୌ ତାଭ୍ଯୋ ଭୂଷଣାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
'ନାଥ, ତୁମେ ଆଘାତ ପାଇଛ, ତଥାପି କାହିଁକି ଏମିତି ମରଣଶୀଳ ମଣିଷ ପରି କନ୍ଦୁଛ?' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ଗହଣା ଦେଲେ।
ଉତ୍ତାର୍ଯ ଶନକୈରଂଗାତ୍ ଵାସୁକିପ୍ରଭୃତୀନି ଚ । ଗଣେଶସ୍କଂଦଶିରସୀଚ୍ଛିନ୍ନେ କୁକ୍ଷୌ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ବସୁକି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗହଣା ଶରୀରରୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଖୋଲି, ଗଣେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡା ଓ ପେଟ ଫାଟିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ହା ସ୍କଂଦ ହା ଗଣେଶେତି ହା ରୁଦ୍ରେତ୍ଯଂବିକାରୁଦତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ସଖ୍ଯସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ରୁରୁଦୁଃ ଶୋକକର୍ଶିତାଃ
'ହା ସ୍କନ୍ଦ, ହା ଗଣେଶ, ହା ରୁଦ୍ର!' ଏଭଳି କହି ଅମ୍ବିକା କନ୍ଦିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ।
ଅତ୍ରାବ୍ରଵୀଜ୍ଜଯାଂ ନଂଦୀ ତ୍ଵମେନଂ ପରିପାଲଯ । ମଣିଭଦ୍ରୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପୁଷ୍ପଦଂତଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହି ସମୟରେ ଜୟା ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ମଣିଭଦ୍ର, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ବଳବାନ।'
ଦଂଭନୋ ଧୂମତିମିରଃ କୂଷ୍ମାଂଡାଦ୍ଯା ରଣେ ହତାଃ । ଚଂଡୀ ଭୃଂଗୀ କିରୀଟିଶ୍ଚ ମହାକାଲଶ୍ଚ ଶୃଂଖଲୀ
ଦମ୍ଭନ, ଧୂମତିମିର ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଆଦିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଚଣ୍ଡୀ, ଭୃଙ୍ଗୀ, କିରୀଟି, ମହାକାଳ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳୀ—
ଚଂଡୀଶୋ ଗୁପ୍ତନେତ୍ରଶ୍ଚ କାଲାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ହତା ରଣେ । ଵିନାଯକସ୍ଯ ସ୍କଂଦସ୍ଯ ଶିରସୀ ଭ୍ରମତା ମଯା
ଚଣ୍ଡୀଶ, ଗୁପ୍ତନେତ୍ର ଓ କାଳ ଆଦିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଗଣେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୂରୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟେ ମହାରଣେ ଦେଵି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପୁରୋକ୍ଷିପତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନଂଦିନୋ ଵାକ୍ଯଂ ଶିରସୀ ଗୃହ୍ଯ ପୁତ୍ରଯୋଃ
ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଦେବୀ, ଏହି କଥା କହି ନନ୍ଦି ଆଗକୁ ପଡ଼ିଲେ; ନନ୍ଦିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ।
ପାର୍ଵତୀ ଵିଲଲାପୋଚ୍ଚୈଃ ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ଜଲ୍ପତୀ । ତାରକାରେ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧେ ହତସ୍ତ୍ଵଂ ସିଂଧୁସୂନୁନା
ପାର୍ବତୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କନ୍ଦିଲେ, 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ; ତାରକାଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ତୁମେ, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ତ୍ଵଂ ହି ତ୍ରିଵାସରୋ ଦେଵୈଃ ସେନାପତ୍ଯୋଽଭିଷେଚିତଃ । ତଦା ତ୍ଵଯା କଥଂ ଵୀର ତାରକାଖ୍ଯୋ ନିପାତିତଃ
ତୁମେ ତିନି ଦିନ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ହେବାକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇଥିଲ; ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ବୀର, କିପରି ତୁମେ ତାରକାକୁ ପଡ଼ାଇଲେ?
ନୀଲକଂଠେନ କିଂ ତ୍ଯକ୍ତୋ ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ପତିତୋ ଭୁଵି । ସ୍ନୁଷାମୁଖଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ମଯା ପୁତ୍ରାଵଭାଗ୍ଯଯା
ନୀଳକଣ୍ଠ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ କି? ତେଣୁ ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ? ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ, ପୁଅମାନଙ୍କ ଓ ବହୁଁର ମୁହଁ ଦେଖିପାରିଲିନି।
ନ ଭୋଗା ଵତ୍ସ ତେ ଭୁକ୍ତା ସଂସାରସ୍ଯାପି ଯେଭଵନ୍ । ତାତ ହେରଂବ ଵିଘ୍ନେଶ ଲଂବୋଦର ଗଜାନନ
ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ ସାଧାରଣ ସଂସାରର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିପାରିଲାନି; ହେ ତାତ, ହେ ବିଘ୍ନବିନାଶକ, ହେ ଲମ୍ବୋଦର, ହେ ଗଜାନନ!
ରଣାଂଗଣେ କେନ ପୁତ୍ର ସିଦ୍ଧୈଃ ପୂଜ୍ଯୋ ନିପାତିତଃ । ଵାହନୋଽସୌ କୁତୋ ଵତ୍ସ ମୂଷକଃ କେନ ହିଂସିତଃ
ହେ ପୁଅ, ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଇ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ କିଏ ମାରିଦେଲା? ତୁମର ବାହନ ମୂଷିକ କେଉଁଠି? କିଏ ତାକୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲା?
ଏଵଂ ଵିଲପତୀ ଗୌରୀ ଶିଵଂ ପ୍ରାହ ସୁଦୁଃଖିତମ୍ । ସାକ୍ଷାଦ୍ରୁଦ୍ରୋଽସି ଦେଵେଶ ହରସ୍ତ୍ଵଂ ମା ଭଯଂ କୁରୁ
ଏଭଳି କନ୍ଦୁଥିବା ଗୌରୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସକ୍ଷାତ୍ ରୁଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ ହର, ଭୟ କରନି।'
ଵୃଷଭଃ କ୍ଵ ଗତୋ ଦେଵ ହତୋ ଜାଲଂଧରେଣ ଵୈ । ଶରଜର୍ଜରଦେହସ୍ଯ କିଂ କରୋମି ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ହେ ଦେବ, ବୃଷଭ କେଉଁଠିଗଲା? ଜାଲନ୍ଧର ତାକୁ ମାରିଦେଲା; ତୁମ ଶରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଛି, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?