ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତୋ ଜାଲଂଧରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯକୋଲାହଲଂ ରଣେ । ଆଜଗାମ ରଥାରୂଢୋ ଯତ୍ର ଦେଵଃ ସଦାଶିଵଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ତାପରେ ଯବେ ଜାଲନ୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ହୁଲୁସିଆ ଶୁଣିଲେ, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ସଦାଶିବ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସାରଥିଂ ଖଡ୍ଗରୋମାଣଂ କୋପାତ୍ସତ୍ଵରମବ୍ରଵୀତ୍ । ସଂପ୍ରେଷଯ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ସହସ୍ରହଯଯୋଜିତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ସେ ତାଙ୍କର ସାରଥି ଖଡ଼ଗରୋମାନ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, 'ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ଏହି ରଥକୁ ଦ୍ରୁତ ଚଳା।'
ହନ୍ମି ତଂ ତାପସଂ ଶୌର୍ଯାଜ୍ଜଟାଭସ୍ମାସ୍ଥିଭୂଷିତମ୍ । ଵୃଷାରୂଢସ୍ଯ କା ଶକ୍ତିଃ ପଂଗୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ମଯା ସହ
'ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ବୀ, ଯିଏ ଜଟା, ଭସ୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ମାରିଦେବି। ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ତାଙ୍କର ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ଶକ୍ତି ଅଛି?'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖଡ୍ଗରୋମାଣମାଭାଷ୍ଯ ଚ ତଥୋଦ୍ଧତଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା କାର୍ମୁକଂ ଘୋରଂ ରଥେନାଧାଵତ ଦ୍ରୁତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଖଡ଼ଗରୋମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଆଗେଇଲେ।
ତଂ ରୁରୋଧ ତଦାଯାଂତଂ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସୀକୃତେନାପି ସ କାଯେନ ଶରୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ଏପରି ଭାବେ ଶରରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଢାକି ଦେଲେ ଯେ, ସେ ଶ୍ୱାସ ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵୈର୍ଯଦ୍ଯପି ତୁଲ୍ଯୋଽଭୂଦ୍ଭୂତେଶସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହଃ । ତଥାପି କିଂ କପାଲାନି ତୁଲାଂ ଯାଂତି କଲାନିଧେଃ
ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ, ତଥାପି କପାଳ କେବେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ହୋଇପାରିବେ କି?
ଵିଵ୍ଯାଧ ମଣିଭଦ୍ରୋଽପି ଶରୈଃ ସାଗରନଂଦନମ୍ । ପାଶେନ ମଣିଭଦ୍ରଂ ତୁ ହତ୍ଵୋଵାଚେଶ୍ଵରଂ ଵଚଃ
ମଣିଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସାଗରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଏହି ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମହାଦେଵ ଶସ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାସୋଽସ୍ତି ତେ ଯଦି । ତ୍ଵଂ ମାଂ ପ୍ରହର ନ ତ୍ଵାହମାଦୌ ହନ୍ମି ଜଟାଧରମ୍
'ମହାଦେବ, ତୁମେ ଯଦି ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର କୌଶଳ ଜାଣ, ତେବେ ଆସ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଆଗରୁ ମୁଁ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଏହି ଜଟାଧାରୀକୁ ପ୍ରହାର କର।'
ଇତି ବ୍ରୁଵଂତଂ ତଂ ଗର୍ଵାଦ୍ଵୀରଭଦ୍ରୋଽଥ ସାଯକୈଃ । ପୂରଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯଥା ପଦ୍ମଂ ରଵିଃ କରୈଃ
ଏଭଳି ଅହଂକାରରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ବୀରଭଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ପଦ୍ମକୁ ଭରିଦିଏ।
ମଣିଭଦ୍ରୋଽଥ ଗଦଯା ସୈନ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସମାହନତ୍ । ରଥୋପରି ରଥଂ ଵୀର ତୁରଗଂ ତୁରଗୋପରି
ତାପରେ ମଣିଭଦ୍ର ଗଦାରେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ପ୍ରହାର କଲେ— ରଥ ଉପରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଗଜୋପରି ଗଜଂ ହତ୍ଵା ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ରକ୍ତପଂକାରୁଣା ଭୂମିଃ ସଂଜାତା ଦୁର୍ଗମା କ୍ଷଣାତ୍
ହାତୀ ଉପରେ ହାତୀକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ; ମାଟି ରକ୍ତରେ ମିଶି ତୁରନ୍ତ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଶୈଲାଚ୍ଚ ଗଣମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଞ୍ଜଘ୍ନୁରାହଵେ । ପତଂତି ଦାନଵାଃ ଶୂରା ଗତପ୍ରାଣା ମହୀତଲେ
ପାହାଡ଼ରୁ ଗଣମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଠାରୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ସେଇ ସାହସୀ ଦାନବମାନେ ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୁଂଡଦୋର୍ଦଂଡମୁଂଡୈଶ୍ଚ କରିପୃଷ୍ଠକରୋରୁଭିଃ । ପତଂତି ଦାନଵାଃ ଶୂରା ପୂରିତା ଵସୁଧା ନୃପ
କଟା ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ଉରୁ ଓ ହାତୀର ପିଠ ଓ ଛାତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସାହସୀ ଦାନବମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଭୂମି ଭରିଗଲା, ରାଜନ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂଵିଧଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରମତ୍ଯଂତଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଭୁଵନେ ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ଦୃଷ୍ଟଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷଣାନି ସଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଅପରାଜେୟ ହରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି, ସେ ଏହିପରି ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଘଟଣା ତିନିଭୁବନରେ ଦେଖିଲେ।
ତେଜୋଽନ୍ଯଦେଵନକ୍ଷତ୍ର ଶଶାଂକ ସକଲାଦିଷୁ । ଉଦ୍ଧାଟିତଜଗତ୍କୋଶମନ୍ଯଦେଵରଵେର୍ମହଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର, ତାରାମାନଙ୍କର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରର ଆବରଣକୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ତେଜସ୍ବିତା କେବଳ ଏକ ରକ୍ଷାକବଚ ମାତ୍ର।
ଭଗ୍ନଃ ପୁନଶ୍ଚିଂତିତଵାଂସ୍ତତୋ ଜାଲଂଧରୋ ନୃପ । ନ ଦୃଷ୍ଟା ସା ମଯା ଗୌରୀ ଯାଂ ମାମାହାତି ନାରଦଃ
ସେଠାରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡି, ଜାଲନ୍ଧର ରାଜା ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ନାରଦ ଯେଉଁ ଗୌରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେଠିକି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ।'
ସାଂପ୍ରତଂ ଶାଶ୍ଵତେ ସ୍ଥାନେ କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯୁମାଂ ସ୍ଥିତାମ୍ । ତାଂ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯାଦୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ଶଂଭୁନା
ଏବେ ତାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ନିବାସରେ, ମୁଁ କିପରି ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ପରେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଚିଂତଯିତ୍ଵେତି ମନସା ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରାହାର୍ଣଵାତ୍ମଜଃ । ଶୁଂଭଂ ଚଂଡଜଯେ ଵୀର ମମ ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମ
ଏଭଳି ଭାବି, ସାଗରପୁତ୍ର ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଚଣ୍ଡ ଉପରେ ଜିତିଥିବା ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ଧୃତ୍ଵା ମତ୍ସଦୃଶଂ ରୂପଂ ସଂଗ୍ରାମଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ତଵ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାରୋଽଯଂ ଶିବିରସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ଚ
'ମୋତେ ଦେଖି ଯେପରି ରୂପ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ଓ ଶିବିରର ସେନାର ଶକ୍ତି ତୁମ ଉପରେ ରହିଲା।'
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗୌରୀଂ ମଚ୍ଚିତ୍ତହାରିଣୀମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସ୍ଵାଂଗାଦୁତ୍ତାର୍ଯ ମଂଡନମ୍
'ମୁଁ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ଯିଏ ମୋର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।' ଏହିପରି କହି, ସେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଗହଣା ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଵର୍ମଶସ୍ତ୍ରାଦିକଂ ଦତ୍ଵା ରଥଂ ସାରଥିସଂଯୁତମ୍ । ଦୁର୍ଵାରଣେନ ସହିତଃ ସୈନ୍ଯଂ ମୁକ୍ତ୍ଵୋଦଧେଃ ସୁତଃ
କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଏକ ରଥ ସାରଥି ସହିତ ଦେଇ, ସାଗରପୁତ୍ର ଦୁର୍ବାରଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଲକ୍ଷିତସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ଗୁହାଂ ଗୁପ୍ତାଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵ । ମାନସୋତ୍ତରଶୈଲସ୍ଯ ହରରୂପଂ ଦଧାର ସଃ
ତାପରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ମାନସ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଢାଳରେ ଗୁପ୍ତ ଗୁହାକୁ ଗଲେ, ରାଜା, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଧୃତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାରଣେ ରୂପଂ ନଂଦିନଃ ସଦୃଶଂ ତଥା । ଅଥାରୁରୁହତୁଃ ଶୈଲଂ ଛଦ୍ମଶଂକରନଂଦିନୌ
ଦୁର୍ବାରଣଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନନ୍ଦିଙ୍କ ସଦୃଶ ହୋଇ, ଛଳନାରେ ଥିବା ଶଂକର ଓ ନନ୍ଦି ପର୍ବତ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ତି ଶିଖରେ ଗୌରୀ ସଖିଭିଃ ସହିତା ନୃପ । ତମାଯାଂତଂ ଶରୈର୍ଭିନ୍ନଂ ସ୍କଂଧମାଲମ୍ବ୍ଯ ନଂଦିନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ଗଲେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ନନ୍ଦିଙ୍କ ଶୋଉଲ୍ଡରକୁ ଧରି ଆସିଲେ।
ରକ୍ତାକ୍ତମଂବରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵାନୀ ଵିସ୍ମିତାଭଵତ୍ । ସଖ୍ଯସ୍ତସ୍ଯା ଜଯାଦ୍ଯାସ୍ତାଃ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ସଂଭ୍ରମାନ୍ଵିତାଃ
ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଭବାନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ, ଜୟା ଆଦି, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଶଂକରସ୍ଯାଂତିକଂ ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଂ ସୁଦୁଃଖିତାଃ । କିଂ ଜାତଂ ତଵ ଦେଵେଶ କେନ ତ୍ଵଂ ସଂଗରେ ଜିତଃ
ଶଂକରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ହେଲେ? କିଏ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲା?'
ସଶଲ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ନାଥ ସଂସାରୀଵ ପ୍ରରୋଦିଷି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଦଦୌ ତାଭ୍ଯୋ ଭୂଷଣାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
'ନାଥ, ତୁମେ ଆଘାତ ପାଇଛ, ତଥାପି କାହିଁକି ଏମିତି ମରଣଶୀଳ ମଣିଷ ପରି କନ୍ଦୁଛ?' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ଗହଣା ଦେଲେ।
ଉତ୍ତାର୍ଯ ଶନକୈରଂଗାତ୍ ଵାସୁକିପ୍ରଭୃତୀନି ଚ । ଗଣେଶସ୍କଂଦଶିରସୀଚ୍ଛିନ୍ନେ କୁକ୍ଷୌ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ବସୁକି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗହଣା ଶରୀରରୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଖୋଲି, ଗଣେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡା ଓ ପେଟ ଫାଟିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ହା ସ୍କଂଦ ହା ଗଣେଶେତି ହା ରୁଦ୍ରେତ୍ଯଂବିକାରୁଦତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ସଖ୍ଯସ୍ତତଃ ସର୍ଵା ରୁରୁଦୁଃ ଶୋକକର୍ଶିତାଃ
'ହା ସ୍କନ୍ଦ, ହା ଗଣେଶ, ହା ରୁଦ୍ର!' ଏଭଳି କହି ଅମ୍ବିକା କନ୍ଦିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କନ୍ଦିଲେ।
ଅତ୍ରାବ୍ରଵୀଜ୍ଜଯାଂ ନଂଦୀ ତ୍ଵମେନଂ ପରିପାଲଯ । ମଣିଭଦ୍ରୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପୁଷ୍ପଦଂତଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହି ସମୟରେ ଜୟା ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ମଣିଭଦ୍ର, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ବଳବାନ।'