ତ୍ରିଂଶନ୍ମହାବ୍ଜସାହସ୍ରୈଃ ପ୍ରମଥାନାଂ ଵୃତଃ ଶିଵଃ । ଵୀରଭଦ୍ରୋ ରଥେନାଶୁ ସିଂହଯୁକ୍ତେନ ସତ୍ଵରଃ
ତିରିଶି ହଜାର ବଳବାନ ପ୍ରମଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଘିରିଥିଲେ; ବୀରଭଦ୍ର ସିଂହ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଲେ।
ଵାମପାର୍ଶ୍ଵଂ ମହେଶସ୍ଯ ଶୂରୋ ରକ୍ଷତି ପାର୍ଥିଵ । ମଣିଭଦ୍ରୋ ଽଶ୍ଵଯୁକ୍ତେନ ରଥେନ ପରଵୀରହା
ମହେଶଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ବୀର ମଣିଭଦ୍ର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ରୁହି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଥିଲା।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଧୂର୍ଜଟେଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସଂରକ୍ଷତି ଧନୁର୍ଦ୍ଧରଃ । ତୁଂଗାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ଶୈଲେଂଦ୍ରାଦ୍ରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗଣୈଃ ସହ
ଧୂର୍ଜଟିଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଧନୁର୍ଧାରୀ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଚଡ଼ି, ସେ ଗଣମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗର୍ଜୁସ୍ତେ ଦୈତ୍ଯା ମହେଶାନଂ ଵୃଷସ୍ଥିତମ୍ । ତତୋ ମହାନ୍ନିନାଦୋଽଭୂଦ୍ଦୈତ୍ଯପ୍ରମଥସେନଯୋଃ
ମହେଶାନଙ୍କୁ ବୃଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ତାପରେ ଦାନବ ଓ ପ୍ରମଥ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତଯୋରଭୂନ୍ମିଥୋ ରାଜନ୍ସଂପ୍ରମର୍ଦୋଽଥ ଦାରୁଣଃ । ତତୋ ନଂଦୀ ମହାକାଲଃ କାଲସ୍କଂଦୌ ମହାବଲଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତାପରେ ନନ୍ଦୀ, ମହାକାଳ ଓ ବଳବାନ କାଳସ୍କନ୍ଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ମାଲ୍ଯଵାନ୍ପୁଷ୍ପଦଂତଶ୍ଚ ଵୃଷଲୀ ସ୍ଵର୍ଣଦଂତିକଃ । ଚଂଡୀଶୋ ମଦନଶ୍ଚଂଡଃ କୂଷ୍ମାଂଡୋ ଗୁପ୍ତଲୋମକଃ
ମାଲ୍ୟବାନ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବୃଷଳୀ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦନ୍ତିକ, ଚଣ୍ଡୀଶ, ମଦନ, ଚଣ୍ଡ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଗୁପ୍ତଲୋମକ।
ଯେ ଯେ ପୂର୍ଵଂ ରଣେ ଭଗ୍ନାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତେ ରଣସଂକଟମ୍ । ଶିଵସ୍ଯ ପୁରତୋ ଦୈତ୍ଯା ଯୁଯୁଧୁସ୍ତେ ମହାବଲାଃ
ଯେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଫେରି ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଗଣଦାନଵଯୋଧାନାଂ ସଂଗ୍ରାମୋଽଭୂଦ୍ଭଯାଵହଃ । ତତୋ ଗଣାନାଂ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ସୈନ୍ଯଂ ତେ ଚ ମହାବଲାଃ
ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନେ ଓ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାପରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଗଣମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଭାଗିଦେଲେ।
ରଣେ ସଂଵେଷ୍ଟଯାମାସୁଃ ଶରୌଘୈଃ ସର୍ଵତଃ ଶିଵମ୍ । ଶୂଲୈଃ କୁଂତୈର୍ଗଦାଭିଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପରିଘୈରପି
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶିବଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଘେରିଦେଲେ ଏବଂ ଶୂଳ, କୁଣ୍ଟି, ଗଦା, ମୁଦ୍ଗର ଓ ଲୋହ ଦଣ୍ଡରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଇଂଦ୍ରିଯାଣି ଯଥାତ୍ମାନଂ ଵିଷଯୈଃ ପଂଚପଂଚଭିଃ । ଜଘାନାଥ ରଣେ ଦୈତ୍ଯାଞ୍ଛଂଭୁର୍ବାଣୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ଯଥାଶୁ ମାଘଃ ପାପାନି ହଂତି ସ୍ନାନେନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ରୂପରେ ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଧିଦିଏ, ସେପରି ଶମ୍ଭୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଠାରୁ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ବାଣରେ ତୁରନ୍ତ ହତ୍ୟା କଲେ, ଯେପରି ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତୁରନ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତୋ ଜାଲଂଧରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯକୋଲାହଲଂ ରଣେ । ଆଜଗାମ ରଥାରୂଢୋ ଯତ୍ର ଦେଵଃ ସଦାଶିଵଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ତାପରେ ଯବେ ଜାଲନ୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ହୁଲୁସିଆ ଶୁଣିଲେ, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ସଦାଶିବ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସାରଥିଂ ଖଡ୍ଗରୋମାଣଂ କୋପାତ୍ସତ୍ଵରମବ୍ରଵୀତ୍ । ସଂପ୍ରେଷଯ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ସହସ୍ରହଯଯୋଜିତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ସେ ତାଙ୍କର ସାରଥି ଖଡ଼ଗରୋମାନ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, 'ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ଏହି ରଥକୁ ଦ୍ରୁତ ଚଳା।'
ହନ୍ମି ତଂ ତାପସଂ ଶୌର୍ଯାଜ୍ଜଟାଭସ୍ମାସ୍ଥିଭୂଷିତମ୍ । ଵୃଷାରୂଢସ୍ଯ କା ଶକ୍ତିଃ ପଂଗୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ମଯା ସହ
'ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ବୀ, ଯିଏ ଜଟା, ଭସ୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ମାରିଦେବି। ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ତାଙ୍କର ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ଶକ୍ତି ଅଛି?'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଖଡ୍ଗରୋମାଣମାଭାଷ୍ଯ ଚ ତଥୋଦ୍ଧତଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା କାର୍ମୁକଂ ଘୋରଂ ରଥେନାଧାଵତ ଦ୍ରୁତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଖଡ଼ଗରୋମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଆଗେଇଲେ।
ତଂ ରୁରୋଧ ତଦାଯାଂତଂ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସୀକୃତେନାପି ସ କାଯେନ ଶରୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ଏପରି ଭାବେ ଶରରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଢାକି ଦେଲେ ଯେ, ସେ ଶ୍ୱାସ ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵୈର୍ଯଦ୍ଯପି ତୁଲ୍ଯୋଽଭୂଦ୍ଭୂତେଶସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହଃ । ତଥାପି କିଂ କପାଲାନି ତୁଲାଂ ଯାଂତି କଲାନିଧେଃ
ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ, ତଥାପି କପାଳ କେବେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ହୋଇପାରିବେ କି?
ଵିଵ୍ଯାଧ ମଣିଭଦ୍ରୋଽପି ଶରୈଃ ସାଗରନଂଦନମ୍ । ପାଶେନ ମଣିଭଦ୍ରଂ ତୁ ହତ୍ଵୋଵାଚେଶ୍ଵରଂ ଵଚଃ
ମଣିଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସାଗରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଏହି ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମହାଦେଵ ଶସ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାସୋଽସ୍ତି ତେ ଯଦି । ତ୍ଵଂ ମାଂ ପ୍ରହର ନ ତ୍ଵାହମାଦୌ ହନ୍ମି ଜଟାଧରମ୍
'ମହାଦେବ, ତୁମେ ଯଦି ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର କୌଶଳ ଜାଣ, ତେବେ ଆସ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଆଗରୁ ମୁଁ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଏହି ଜଟାଧାରୀକୁ ପ୍ରହାର କର।'
ଇତି ବ୍ରୁଵଂତଂ ତଂ ଗର୍ଵାଦ୍ଵୀରଭଦ୍ରୋଽଥ ସାଯକୈଃ । ପୂରଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯଥା ପଦ୍ମଂ ରଵିଃ କରୈଃ
ଏଭଳି ଅହଂକାରରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ବୀରଭଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ପଦ୍ମକୁ ଭରିଦିଏ।
ମଣିଭଦ୍ରୋଽଥ ଗଦଯା ସୈନ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସମାହନତ୍ । ରଥୋପରି ରଥଂ ଵୀର ତୁରଗଂ ତୁରଗୋପରି
ତାପରେ ମଣିଭଦ୍ର ଗଦାରେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ପ୍ରହାର କଲେ— ରଥ ଉପରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଗଜୋପରି ଗଜଂ ହତ୍ଵା ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ରକ୍ତପଂକାରୁଣା ଭୂମିଃ ସଂଜାତା ଦୁର୍ଗମା କ୍ଷଣାତ୍
ହାତୀ ଉପରେ ହାତୀକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ; ମାଟି ରକ୍ତରେ ମିଶି ତୁରନ୍ତ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ଶୈଲାଚ୍ଚ ଗଣମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଞ୍ଜଘ୍ନୁରାହଵେ । ପତଂତି ଦାନଵାଃ ଶୂରା ଗତପ୍ରାଣା ମହୀତଲେ
ପାହାଡ଼ରୁ ଗଣମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଠାରୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ସେଇ ସାହସୀ ଦାନବମାନେ ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୁଂଡଦୋର୍ଦଂଡମୁଂଡୈଶ୍ଚ କରିପୃଷ୍ଠକରୋରୁଭିଃ । ପତଂତି ଦାନଵାଃ ଶୂରା ପୂରିତା ଵସୁଧା ନୃପ
କଟା ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ଉରୁ ଓ ହାତୀର ପିଠ ଓ ଛାତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସାହସୀ ଦାନବମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଭୂମି ଭରିଗଲା, ରାଜନ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂଵିଧଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରମତ୍ଯଂତଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଭୁଵନେ ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ଦୃଷ୍ଟଵାଁଲ୍ଲକ୍ଷଣାନି ସଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଅପରାଜେୟ ହରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି, ସେ ଏହିପରି ଅନେକ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଘଟଣା ତିନିଭୁବନରେ ଦେଖିଲେ।
ତେଜୋଽନ୍ଯଦେଵନକ୍ଷତ୍ର ଶଶାଂକ ସକଲାଦିଷୁ । ଉଦ୍ଧାଟିତଜଗତ୍କୋଶମନ୍ଯଦେଵରଵେର୍ମହଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର, ତାରାମାନଙ୍କର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରର ଆବରଣକୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ତେଜସ୍ବିତା କେବଳ ଏକ ରକ୍ଷାକବଚ ମାତ୍ର।
ଭଗ୍ନଃ ପୁନଶ୍ଚିଂତିତଵାଂସ୍ତତୋ ଜାଲଂଧରୋ ନୃପ । ନ ଦୃଷ୍ଟା ସା ମଯା ଗୌରୀ ଯାଂ ମାମାହାତି ନାରଦଃ
ସେଠାରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡି, ଜାଲନ୍ଧର ରାଜା ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ନାରଦ ଯେଉଁ ଗୌରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେଠିକି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ।'
ସାଂପ୍ରତଂ ଶାଶ୍ଵତେ ସ୍ଥାନେ କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯୁମାଂ ସ୍ଥିତାମ୍ । ତାଂ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯାଦୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ଶଂଭୁନା
ଏବେ ତାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ନିବାସରେ, ମୁଁ କିପରି ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ପରେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଚିଂତଯିତ୍ଵେତି ମନସା ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରାହାର୍ଣଵାତ୍ମଜଃ । ଶୁଂଭଂ ଚଂଡଜଯେ ଵୀର ମମ ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମ
ଏଭଳି ଭାବି, ସାଗରପୁତ୍ର ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଚଣ୍ଡ ଉପରେ ଜିତିଥିବା ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ଧୃତ୍ଵା ମତ୍ସଦୃଶଂ ରୂପଂ ସଂଗ୍ରାମଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ତଵ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାରୋଽଯଂ ଶିବିରସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ଚ
'ମୋତେ ଦେଖି ଯେପରି ରୂପ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ଓ ଶିବିରର ସେନାର ଶକ୍ତି ତୁମ ଉପରେ ରହିଲା।'
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗୌରୀଂ ମଚ୍ଚିତ୍ତହାରିଣୀମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସ୍ଵାଂଗାଦୁତ୍ତାର୍ଯ ମଂଡନମ୍
'ମୁଁ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି, ଯିଏ ମୋର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।' ଏହିପରି କହି, ସେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଗହଣା ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।