କୋଲାହଲଃ ପ୍ରହୃତଵାନ୍ଦର୍ଶଯନ୍ନାତ୍ମଲାଘଵମ୍ । ସୋଽପି ହେତି ଵ୍ଯଥାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଲ୍ଯଵାଂଶ୍ଚ ଗଣାଗ୍ରଣୀଃ
କୋଳାହଳ ତାଙ୍କର ହଳକାପଣା ଦେଖାଇ, ଘାତ କରିଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ସେନାନୀ, ଅସ୍ତ୍ରର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଗିରିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତେନାଜୌ କୋଲାହଲମଥାହନତ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଜ୍ଵରସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଵଲନୋ ନାମ ଭୀଷଣଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଧରି, କୋଳାହଳ ଆଉ ଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର, ଯାହାକୁ ଜ୍ୱଳନ କୁହାଯାଏ, ବାହାରିଲା।
ତ୍ରିଶୀର୍ଷୋ ନଵହସ୍ତଶ୍ଚ ନଵପାଦୋଽତିପିଂଗଲଃ । ସ ଜ୍ଵରୋ ମୋହଯାମାସ ମାଲ୍ଯଵଂତଂ ସ୍ଵତେଜସା
ସେଇ ଜ୍ୱର, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ନଅଟି ହାତ, ନଅଟି ପାଦ ଓ ଗାଢ଼ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗର, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ତଙ୍କୁ ମନ୍ଦ କରିଦେଲା।
ମାଲ୍ଯଵାନ୍ସମରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପରାକ୍ରାଂତୋ ଗିରିଂ ଯଯୌ । ଚଂଡିର୍ଭଯାନକେନାଜୌ ପାଶେନ ହୃଦଯେ ହତଃ
ମାଲ୍ୟବାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ସାହସ ଦେଖାଇ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ; ଚଣ୍ଡିର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟର ପାଶରେ ହୃଦୟରେ ଘାତ ଖାଇଲେ।
ହଯୋ ଵିନିର୍ଗତସ୍ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷିପ୍ତଃ ସୋଽପି ଚ ସାଗରେ । କାର୍ତ୍ତିକେଯୋ ରଣେ ରାହୁଂ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସମାହନତ୍
ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ଘୋଡ଼ା ବାହାରିଲା, ଏବଂ ସେଉଁଠି ସାଗରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାହୁଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଶରଜାଲୈଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ଶକ୍ତିଂ ମୁମୋଚ ହ । ଆପତଂତୀଂ ମହାଶକ୍ତିଂ ଜ୍ଵଲଂତୀମିଵ ତେଜସା
ତୀବ୍ର ବାଣର ବୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଢାକି, ସେ ଏକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହି ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଆସୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାହୁଃ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ କରାଭ୍ଯାଂ ଜଗୃହେ ଦ୍ରୁତମ୍ । ସ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଵିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହାକୁ ଦେଖି, ରାହୁ ଆକାଶକୁ ଲାଫି ଦୁଇହାତରେ ତାହାକୁ ଧରିଲେ; ଶକ୍ତିକୁ ଧରି, ସେ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସ୍ଵର୍ଭାନୁଃ ଶିରସୋନୋପି ତସ୍ଯ ଶକ୍ତ୍ଯା ଜଘାନ ତମ୍ । ଵକ୍ଷସ୍ଯଭିହତେ ଶକ୍ତ୍ଯା ତଦ୍ଦେହାନ୍ନିର୍ଗତା ସରିତ୍
ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ଘାତ କଲେ; ଶକ୍ତିରେ ଛାତି ଘାତ ହେବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ନଦୀ ବାହାରିଲା।
ତଯା ସଂପ୍ଲାଵିତଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦେଵସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । କଥଂଚିତ୍ସା ନଦୀ ରୁଦ୍ଧା ସମଂ ପୂରୋ ଗିରିଂ ଯଯୌ
ସେଇ ନଦୀରେ ବୁଡ଼ି, ମହାଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ଥିଲେ; କିପରି ହେଉଛି, ସେ ନଦୀ ଅଟକିଗଲା, ଏବଂ ବନ୍ୟା ସହିତ ସେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାର୍ଣଵଜୋ ଜ୍ଵରତଃ କଟକକଦଂବସ୍ଯ କର୍କଶଂ ଵିରୁତମ୍ । ସୁସ୍ଵରଵଚନଵିଦଗ୍ଧଂ ତମପି ଚ କୋକିଲାପତିଂ ନ ସସ୍ମାର
ସାଗରଜ ଜ୍ୱରର କଡ଼ା ଚିତ୍କାର କଡ଼ମବ ଦୁର୍ଗରୁ ଶୁଣି, ମଧୁର କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କୋକିଳର ମାଲିକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇଲେ ନାହିଁ।
ଶରୈଃ କିରଂତଂ ଦହନମସିନା ବର୍ବରୋଽଵଧୀତ୍ । କୂଷ୍ମାଂଡୋ ନିହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ସର୍ପରୋମ୍ଣାଥ ମୁଷ୍ଟିନା
ବର୍ବର ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ତଳୱାରରେ ମାରିଦେଲେ; କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡରେ ସର୍ପମୁଣ୍ଡିଆ ମୁଷ୍ଟିରେ ଘାତ ଖାଇଲେ।
ପାତାଲକେତୁନା ହାସୋ ମୁଦ୍ଗରେଣ ସମାହତଃ । ତସ୍ଯ ଦେହାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ହସ୍ତୀ ମୁଦ୍ଗରମାଭୁନକ୍
ପାତାଳକେତୁ ହାସୋକୁ ଗଦାରେ ଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ହାତୀ ବାହାରିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଗଦାକୁ ଧରିଲା।
ଶୁଂଡାଯାଂ ମୁଷ୍ଟିଘାତେନ ହତଃ ପାତାଲକେତୁନା । ଆଯୁଧୈର୍ଜର୍ଜରଂ ଚକ୍ରେ ଭୃଂଗୀଶଂ ରୋମକଂଟକଃ
ପାତାଳକେତୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡରେ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ କଲେ; ରୋମକଣ୍ଟକ ଭୃଙ୍ଗୀଶଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଭୃଂଗୀଶୋଽପି ରଣାଦ୍ଭୀତସ୍ତ୍ଵରନ୍ନେଵ ଗିରିଂ ଯଯୌ । ସହସା ଧୂମ୍ରଵର୍ଣଶ୍ଚ ଶୁଭ୍ରଃ କେତୁମୁଖେଽପତତ୍
ଭୃଙ୍ଗୀଶ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଡରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପାହାଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ; ହଠାତ୍, ଧୂସର ଓ ଧଳା ଦୁଇଜଣ କେତୁମୁଖଙ୍କ ମୁହଁପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଗଣଂ ଗିଲିତଵାନ୍ଦୈତ୍ଯୋ ମହାକାଯୋ ମହାନନଃ । ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଗିଲିତେ କେତୁନା ରଣେ
ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା ଦାନବ ଗୋଟିଏ ଗଣକୁ ଗିଲିଗଲେ; କେତୁମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗିଲିଯିବା ସହିତ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ହେଲା।
ଜୃଂଭସ୍ଯ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଛିନ୍ନାଂଗୋଽଥ ଵିନାଯକଃ । ଶୁଂଡାଦଂଡଂ ପରଶୁନା ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ଦଂତିନଃ
ଜ୍ରୁଁଭ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିନାୟକଙ୍କ ଅଙ୍ଗ କାଟିଦେଲେ; ଏହି ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଦଣ୍ଡକୁ କୁହାଡ଼ିରେ କାଟିଦେଲେ।
ଜୃଂଭାସୁରୋ ଜଘାନାଥ ଶକ୍ତ୍ଯା ଲଂବୋଦରୋଦରମ୍ । ମୂଷକୋଽପି ଶରୈର୍ଭିନ୍ନଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୁହାମୁଖମ୍
ଜ୍ରୁଁଭାସୁର ଲମ୍ବୋଦରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଘାତ କଲେ; ମୂଷକ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଗୁହାର ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଵିନାଯକଃ ପ୍ରହାରାର୍ତ୍ତୋ ଵିଲଲାପାକୁଲୋ ରଣେ । ହା ମାତସ୍ତାତ ହା ଭ୍ରାତର୍ହା ମୂଷକ ମମ ପ୍ରିଯ
ବିନାୟକ ଘାତରେ ବେଦନା ପାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ: 'ହା ମାଆ! ହା ବାପା! ହା ଭାଇ! ହା, ମୋ ପ୍ରିୟ ମୂଷକ!'
ଗଣେଶକ୍ରଂଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵତ୍ଯା ତଯା ତଦା । ସମେତ୍ଯ କୂଟାଦନ୍ଯସ୍ମାତ୍ପାର୍ଵତ୍ଯୋକ୍ତଃ ଶିଵସ୍ତଦା
ଗଣେଶଙ୍କର ରୋଦନ ଶୁଣି, ସେ ସମୟରେ ଭଗବତୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗରୁ ଆସି, ପାର୍ବତୀ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହେରଂବୋ ଵଧ୍ଯତେ ଦୈତ୍ଯୈଃ ସ୍କଂଦୋଽପି ଵିନିପାତିତଃ । ଶିଵ କିଂ କ୍ରୀଡସେ ଶୈଲେ ରକ୍ଷ ପୁତ୍ରୌ ଗଣାନପି
ହେରମ୍ବ ଦାନବମାନେ ମାରିଦେଲେ, ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ; ଶିବ, ତୁମେ ପାହାଡ଼ରେ କାହିଁକି ଖେଳୁଛ? ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ଗଣମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ସଦା ଶୂଲାଦିଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧୃତାନାମଦ୍ଯ ଵୈ କ୍ଷଣଃ । ଅଥ ଗୌର୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଶିଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସଦା ଶୂଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏହି ସମୟ ଆସିଛି; ତାପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଶିବ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵୃଷଃ ସଜ୍ଜୀଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମିତ୍ଯୁକ୍ତେ ସ ତଦାକରୋତ୍ । ବବଂଧ ମୁକୁଟଂ ତସ୍ଯ ଶୃଂଗଯୋର୍ଭାସ୍କରପ୍ରଭମ୍
ବୃଷକୁ ଶୀଘ୍ର ସଜାଇବାକୁ କହିଲେ; ସେମାନେ ତାହା କରିଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମୁକୁଟ ବୃଷର ଶିଙ୍ଗରେ ବାନ୍ଧାଗଲା।
କଂଠେ ଘଂଟାଶତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା କର୍ଣଯୋର୍ଦର୍ପଣୌ ଧୃତୌ । ସ୍କଂଧେ ଚ କିଂକିଣୀଜାଲଂ ଚରଣେ ନୂପୁରଂ ମହତ୍
ତାହାର ଗଳାରେ ଶତ ଘଣ୍ଟି ବାନ୍ଧାଗଲା, କାନରେ ଦର୍ପଣ ରଖାଗଲା, କନ୍ଧରେ ଝୁଣ୍କାର ଗହଣା ଓ ପାଉଁରେ ବଡ଼ ନୂପୁର ପିନ୍ଧାଗଲା।
ପୁଚ୍ଛେ ଚାମରସାହସ୍ରଂ ତସ୍ଯ ପାଶାଷ୍ଟକଂ ମୁଖେ । କଲ୍ଯାଣୀ ଚ ତଦା ଦେଵୀ ଶର୍ଵପାର୍ଶ୍ଵେ ଵ୍ଯସ୍ଥିତା
ପୁଛରେ ହଜାର ଚାମର ଲଗାଗଲା, ମୁହଁରେ ଆଠଟି ପାଶ ରହିଲା। ସେ ସମୟରେ ଶୁଭ ଦେବୀ ଶିବଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ପାଶାଷ୍ଟକେନ ସଂଯୁକ୍ତା ତତ୍ର ଖଡ୍ଗଧରାଂବିକା । ନ୍ଯସ୍ତାନି ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଣି ସ ଵୃଷଃ ସଜ୍ଜିତୋ ବଭୌ
ଆଠଟି ପାଶ ଧାରଣ କରି, ଖଡ଼ଗଧାରି ଅମ୍ବିକା ସେଠାରେ ରହିଲେ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ରଖାଗଲା, ସଜିଥିବା ବୃଷ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।
ପାର୍ଵତ୍ଯା ଭୂଷିତଃ ସୋଽଥ ନିଜଯା ଘଂଟମାଲଯା । କୃତଂ ଚ ତିଲକଂ ଦେଵ୍ଯା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସତ୍କୃତିପୂର୍ଵକମ୍ 6.12.
ତାପରେ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ଘଣ୍ଟାମାଳା ଦେଇ ବୃଷକୁ ଶୂଭାଇଲେ, ଦେବୀ ତିଳକ ଲଗାଇ ସମ୍ମାନ ସହ କଥା କହିଲେ।
ହରସ୍ତ୍ଵଯା ନ ମୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵୃଷେନ୍ଦ୍ର ରଣସଂକଟେ । ଆଗଂତଵ୍ଯମରୀନ୍ଜିତ୍ଵା ଶଂଭୁନା ସହ ସଂଗରେ
ହେ ବୃଷରାଜ, ଯୁଦ୍ଧର ସଙ୍କଟରେ ତୁମେ ହରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ଶମ୍ଭୁ ସହ ଫେରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ହରୋ ଵୃଷମଥାରୁହତ୍ । ଧୃତ୍ଵାଯୁଧସହସ୍ରଂ ତୁ ନିଜାଲଂକାରଭୂଷିତଃ । ରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି ତାଂ ପ୍ରାହ ପାର୍ଵତୀଂ ପ୍ରତି ସାଦରମ୍
ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହର ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ହଜାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ; ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଉଛି।'
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠସି ସ୍ଵରୂପାଣି ଏକାକିନ୍ଯପି ସସ୍ପୃହା । ଭାମିନୀ ଦୁରଭିପ୍ରାଯା ଦାନଵା ହି ସମାଗତାଃ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ, ଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶା ରଖି ରୁହ; ଭାମିନୀ, ଦୁର୍ବୁଧି ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯାତ୍ମନୈଵାତ୍ମା ରକ୍ଷଣୀଯୋ ଵରାନନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵୃଷଭାରୂଢୋ ଯଯୌ ରୁଦ୍ରୋ ରଣାଂଗଣମ୍
ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହିପରି କହି, ରୁଦ୍ର ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନକୁ ଗଲେ।