ତସ୍ଯାଂ ତଟିନ୍ଯାଂ ଭଗଵତ୍ପରିଚର୍ଯାପରାଯଣାନ୍ । ଅସୌ ଦଦର୍ଶ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣାକୃତିନୋ ବହୂନ୍
ସେଠାରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ ହୋଇ ନଦୀତଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଅଥ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ସମାରାଧ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କଥଯାମାସୁର୍ଵିହିତା ଅତି କୌତୁକାତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏକାଉଁଠି ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଅଦ୍ଯ ଚଂପକପୁଷ୍ପାଣି ମଯା ତ୍ଯକ୍ତାନି ତାନି ଵୈ । କଶ୍ଚିଦ୍ଵଦତି ତାଂବୂଲଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ମୁରାରଯେ
‘ଆଜି ମୁଁ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦାନ କରିଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ ପାନ ଦେଇଛି’ ।
ନ ଖାଦିତଵ୍ଯଂ ତାଂବୂଲଂ କଦାଚିଦପି ଜନ୍ମନି । ମଯାଦ୍ଯ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ କଦଲୀଫଲମୁତ୍ତମମ୍
‘ପାନ କେବେ କୌଣସି ଜନ୍ମରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଆଜି ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଦଳୀ ଫଳ ଦେଇଛି’, ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମାନି ଚ ମଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ କଦଲୀଫଲମ୍ । କୋଽପି ଵକ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତଂ ହରଯେ ଦାଡିମୀଫଲମ୍
‘ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ମୁଁ କଦଳୀ ଫଳ ଖାଇଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଦାଡିମ୍ବ ଫଳ ଦେଇଛି’ ।
କୋଽପି ଵକ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତଂ ରସାଲଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମେତଦ୍ଵଦତାଂ ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚାଂସି ଚ
‘ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆମ୍ବ ଫଳ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଏମିତି ସେମାନେ ଆପସରେ କଥାହୁଏଁ କହୁଥିବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ।
ଉର୍ଵୀଶୁଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଵିଷ୍ଣଵେ । ସଂସାରେ ଯାନି ଵସ୍ତୂନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସଂତି ତାନ୍ଯହମ୍
ସେ ଭାବିଲେ — ‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କଣ ଦେବି? ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି ।’
ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ସଂତ୍ଯକ୍ତୁଂ କିଂ ଦାସ୍ଯାମି ମୁରାରଯେ । ନିତ୍ଯଂ ଵନାଂତରସ୍ଥୋଽହଂ ଚୌରୋ ରାଜଭଯାକୁଲଃ
‘କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି ଛାଡ଼ିପାରୁନି — ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ କଣ ଦେବି? ମୁଁ ସଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ରହେ, ଚୋର ଭାବେ, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ।’
ଶକଟାରୋହଣେ ନାସ୍ତି ହ୍ଯଧିକାରଃ କଦାପି ମେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦସ୍ଯୁନା ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
‘ମୋତେ କେବେ ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ିବା ଅଧିକାର ମିଳିନାହିଁ ।’ ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଦସ୍ୟୁଟିଏ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଶକଟଂ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯିନେ । ଅଥ ତେବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିପ୍ର ଯଥାଗତାଃ
‘ମୁଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଦେଇଛି ।’ ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ସୋଽପି ଦସ୍ଯୁର୍ଦସ୍ଯୁଭିଶ୍ଚ ଜଗାମ ନିଜମାଶ୍ରଯମ୍ । ଏକଦା ଗୁଡକଂଡୋଲଂ ତେନୈଵ ଖଲୁ ଵର୍ତ୍ମନା
ସେ ଦସ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଚଲିଗଲେ । ଏକଥର, ସେଇ ପଥରେ ଚାଲି ଗୁଡ଼କଣ୍ଡୋଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ପଥିକଃ କଶ୍ଚିତ୍କାକୀମଂଡଲମାଗତଃ । ତତୋଽସୌ ସହସା ଦସ୍ଯୁର୍ନିର୍ଭଯଃ ପରହିଂସକଃ
ସେଠାରେ, ଜଣେ ଯାତ୍ରୀ ଜିନିଷ ବୋହି କାକୀମଣ୍ଡଳକୁ ଆସିଥିଲେ; ତାପରେ, ସେ ଦସ୍ୟୁ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଦୟାହୀନ ଭାବେ ହଠାତ୍—
ଜହାର ଗୁଡକଂଡୋଲମଧ୍ଵନୀନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଚ । ଅଥ ତେ ଦସ୍ଯଵଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଗୁଡକଂଡୋଲ ଭଂଜନମ୍
ସେ ମଧୁ ବିକ୍ରେତାଙ୍କର ଗୁଡ଼ ଗାଠି ଛିନିଲା; ତାପରେ ଦସ୍ୟୁମାନେ ଗୁଡ଼ ଗାଠିକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଉର୍ଵୀଶୁଶ୍ଚାପତଦ୍ଭାଗେ ଶକଟଂ ଗୁଡନିର୍ମିତମ୍ । ଉର୍ଵୀଶୁଃ ଶକଟଂ ଗୌଡଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଉର୍ବୀଶୁ ରାଜା ଗୁଡ଼ରେ ବନା ଶକଟ ଥିବା ଅଂଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଉର୍ବୀଶୁ ଗୁଡ଼ ଶକଟକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ।
ମନସା ଚିଂତଯାମାସ ଵଚଃସ୍ମରଣପୂର୍ଵକମ୍ । ଅନୋ ମଯା ପୁରା ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଯମେଵ ମୁରାରଯେ
ସେ ମନରେ ଭାବିଲେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରି—'ମୁଁ ଏହି ଅପରଣ ଏକଥିବା ମୁରାରିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି'।
ତସ୍ମାଦନୋ ନ ମେ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ କଦାଚିଦିହ ଜନ୍ମନି । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯେତି ହୃଦା ଦାତୁଂ ତଦନୋ ଗୁଡନିର୍ମିତମ୍
ତେଣୁ ଏହି ଅପରଣ ଏ ଜନ୍ମରେ କେବେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ହୃଦୟରେ ଭାବି, ସେ ଗୁଡ଼ରେ ବନା ଅପରଣ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦତ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଯ କସ୍ମୈଚିନ୍ମାଧଵପ୍ରୀତିହେତଵେ । ତାଂ ଭକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ମହାପାତକିନୋ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଏହି ଅପରଣକୁ ମାଧବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ମହାପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ।
ଜହାର ସକଲଂ ପାପଂ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରୀତୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଵିପ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ମହାଵନମ୍
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କଲେ; ସେହି ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ହତଃ ପୌରଜନୈଃ ସର୍ଵୈରଥ କ୍ରୁଦ୍ଧୈଃ ସ ଉର୍ଵିଶୁଃ । ଭଗଵାନଥ ତଂ ନେତୁଂ ଵିମାନଂ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତମ୍
ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ରାଗରେ ଉର୍ବୀଶୁଙ୍କୁ ହତ କଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ସୁନାରେ ବନା ରଥ ପଠାଇ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଦେଲେ।
ଦୂତାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ନାନାଭରଣଭୂଷିତାନ୍ । ଅଥ ତେ ଭଗଵଦ୍ଦୂତାସ୍ତମୁର୍ଵୀଶୁଂ ଗତୈନସମ୍
ଭଗବାନ ବିଭିନ୍ନ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ; ତାପରେ ସେ ଭଗବତ୍ଦୂତମାନେ ଚଳିଗଲେ, ଯେଉଁ ଉର୍ବୀଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସମାରୋପ୍ଯ ଵିମାନେ ତଂ ସଦ୍ଯୋ ଜଗ୍ମୁଃ ପୁରଂ ହରେଃ । ତତୌଽସୌ ହରିସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମନାଂ ଵରଃ
ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ହରିଙ୍କର ପୁରକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଲେ।
ପୁନର୍ମନ୍ଵଂତରଶତଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା କେଶଵସନ୍ନିଧିମ୍ । ପରମଂ ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ସ ଵିଵେଶ ତନୁଂ ହରେଃ
କେଶବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ରହି, ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ହରିଙ୍କ ରୂପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ହରିଭକ୍ତିକରୋ ନରଃ । ସଂସାରଜଲଧେଃ ପାରଂ ରାଜହଂସ ଇଵ ଵ୍ରଜନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯେଉଁ ଉପାୟରେ କିଏ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ରାଜହଂସ ପରି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
କ୍ଷଣମେଵ ହରେର୍ଭକ୍ତିର୍ଵର୍ତତେ ଯସ୍ଯ ଚେତସି । ତତ୍ପଦଂ ପରମଂ ଯାତି ସ ପାପାତ୍ମାପି ଗଚ୍ଛତି
ଯାହାର ଚିତ୍ତରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଏ।
ଏକମପ୍ଯୁତ୍ତମଂ ଵସ୍ତୁ ଦତ୍ଵାଽସୌ ତନ୍ମୁରାରଯେ । ସ୍ଵଯମେଵ ହି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପାପୋପଶାଂତଯେ
ମୁରାରିଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତୁ ଦେଇ, ପରେ ଏହାକୁ ନିଜେ ଭୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଯାଏ।
ଯଦ୍ଵସ୍ତୁ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ ତଚ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦିଵଜାତଯେ । କିଂଚିଚ୍ଛେଷଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଵଶ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ବୁଧୈଃ
ହରିଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଅବଶିଷ୍ଟ କିଛି ନିଜେ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ନିୟମ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଵସ୍ତୂନି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମିଷ୍ଟାନି ଯାନି କାନି ଚ । ଅଦତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣଵେ ତାନି ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯାନି ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଇଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ତାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହା ଭକ୍ତମାନେ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵିଷ୍ଣୁନୈଵେଦ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ସେତିହାସଂ ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁ ଵିପ୍ର ସମାହିତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନୈବେଦ୍ୟର ମହିମା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହି ଇତିହାସ ଆଉ ଏକଥିବା କହୁଛି, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଆସୀତ୍ସର୍ଵଜନିର୍ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶୁଦ୍ଧଵଂଶଜଃ । ଶାଂତୋ ଦାଂତୋ ଦଯାଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୁବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ
ସର୍ବଜନୀ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶର; ସେ ଶାନ୍ତ, ଦମୀ, ଦୟାଳୁ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ହରେଃ ପୂଜାପରଶ୍ଚୈଵ ହରିସ୍ମରଣତତ୍ପରଃ । ପ୍ରପନ୍ନକ୍ଲେଶଵିଧ୍ଵଂସୀ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ୫୦ 7.19.
ସେ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଅନୁସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ; ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।