ନଂଦୀ ଦୂତୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ନୀଲଲୋହିତମାଯଯୌ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶଂକରମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦୀ ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।
ସୈଂହିକେଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯତଃ । ସ ପ୍ରଯାତ୍ଵଥଵାଯାତୁ ଭଵାନାଜ୍ଞପ୍ତୁମର୍ହତି
'ମହାରାଜ, ସିଂହିକାର ପୁଅ କାମ ନିମିତ୍ତରେ ବାହାରେ ଦାଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ଭିତରକୁ ଯାଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ନଂଦିନୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ତାମଂତଃପୁରାଦ୍ଦେଵୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସଖୀଵୃତାମ୍
ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାସ୍ଥଂ ଜଗାଦାଥ ନଂଦିନ୍ଦୂତଂ ପ୍ରଵେଶଯ । ତତୋ ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାମୁଂ ଦୂତଂ ନଂଦୀ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଆ।' ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଦୂତଙ୍କ ହାତ ଧରି ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଆନଯାମାସ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଶଂଭୁମଦର୍ଶଯତ୍ । ତଂ ଦଦର୍ଶ ତଦା ରାହୁର୍ଜଟିଲଂ ନୀଲମାତ୍ମନି
ସେ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆଣି ଦେଖାଇଲେ। ତାହାପରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ଝଟିଆ କେଶ ଓ କଳା ଦେହରେ।
ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଦଶଭୁଜଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍ । ଦେଵୀଵିରହିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚଂଦ୍ରଲେଖାଵିଭୂଷିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ, ଦଶଟି ହାତ, ସାପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀ ବିନା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନିର୍ମୁଂଚତ୍ପୃଦାକୁଗଣସେଵିତମ୍ । ସର୍ଵଦେଵଗଣୋପେତଂ ସେଵିତଂ ଗଣକୋଟିଭିଃ
ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିବା ପ୍ରମଥଗଣ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତଂ ଶଂଭୁରାଲୋକ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ତଦା ରାହୁର୍ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଦୂତ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ଶିବ ଆଗକୁ ଚାହିଲେ। ତେବେ ରାହୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ଶିଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ମୁଖେନ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ
ରାହୁ କହିଲେ— ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି। ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମୁଖରେ ଯାହା ଶୁଣିବ, ଶୀଘ୍ର କର।
ଗିରିଶତ୍ଵଂ ତପୋନିଷ୍ଠୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଃ । ତଵ ନାସ୍ତି ପିତା ମାତା ଵସୁ ଗୋତ୍ରାଦି ଵର୍ଜିତଃ
ହେ ପାହାଡ଼ର ନାଥ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ଗୁଣହୀନ, ଧର୍ମ ବିହୀନ। ତୁମର ପିତା ନାହିଁ, ମାତା ନାହିଁ, କୌଣସି ବଂଶ ବା ପରିବାର ନାହିଁ।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁର୍ଭୁଂକ୍ତେଽସୌ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵମପି ତତଶ୍ଚୋକ୍ତଂ ସମାଚର
ଜାଲନ୍ଧର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ତିନି ଜଗତ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ କଥା ମାନ।
ପୁରାଣପୁରୁଷଃ କାମୀ ଵୃଷାରୂଢଃ କଥଂ ଭଵାନ୍ । ଏଵଂ ଵଦତି ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ସୁତୌ ସ୍କଂଦଵିନାଯକୌ
ପୁରୁଣା ପୁରୁଷ, କାମୀ, ବୃଷଭ ଚଢ଼ିଥିବା ତୁମେ କିପରି ଏଭଳି? ଏମିତି କହିବା ସମୟରେ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦେଵଦେଵୋ ଯତଵାଗଂଗମର୍ଦନମ୍ । ଚକାର ଚ କରୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈର୍ଵାସୁକିର୍ଭୂତଲେଽପତତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଦେବଦେବୀ, ମନ ଓ ଅଙ୍ଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ହାତ ଛିଟିଯାଇ ମାରିଲେ, ତେଉଁଠାରେ ବାସୁକି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ହେରଂବଵାହନସ୍ଯାଖୋଃ ପୁଚ୍ଛଂ ଗ୍ରସ୍ତମଥାହିନା । ସ୍ଵପତ୍ରଂ ଗ୍ରସ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ମୁଂଚମୁଂଚେତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ସାପଟି ହେରମ୍ବଙ୍କ ମୂଷାବାହନର ପୁଛ ଧରିଲା। ନିଜ ପାକ୍ଷ ଧରାଯିବା ଦେଖି, ସେ 'ଛାଡ଼, ଛାଡ଼' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା।
ଅତ୍ରାଂତରେ ସ୍କଂଦଵାହଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାସ୍ଵରମ୍ । ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାସୁକିର୍ଗ୍ରସ୍ତମାଖୁପୁଚ୍ଛମଥୋଦ୍ଗିରତ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବାହନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ତାର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଦେଖି, ବାସୁକି ଭୟରେ ଧରିଥିବା ପୁଛ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଅଥାରୁହ୍ଯ ହରସ୍ଯାଂଗଂ ଗଲମାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଵାସପଵନୈରଥ ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ
ତାପରେ ସେ ହରଙ୍କ ଦେହରେ ଚଢ଼ି, ଗଳାକୁ ପେଚି ରହିଗଲା। ତାଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ଯୋଷ୍ମଣା ଚଂଦ୍ର ଲେଖା ଜଟାଜୂଟାଟଵୀ ସ୍ଥିତା । ସାର୍ଦ୍ରତାଂ ତୁ ତଦା ସାଯାତ୍ପ୍ଲାଵିତଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଯଥା
ତାହାର ତାପରେ ଜଟାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭିଜିଗଲା, ଏହି ଭିଜାପଣ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭରିଦେଲା।
ତସ୍ଯାହ୍ଯମୃତଧାରାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମମସ୍ତକମାଲିକା । ହରମୌଲିକପାଲାନାମଭୂତ୍ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ସେଠାରୁ ଅମୃତ ଧାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ସେ ସମୟରେ ହରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ରକ୍ଷକମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ପପାଠ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସର୍ଵଯୋଗଶ୍ରୁତିକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ପରାଧୀତଂ ଵିଵଦଂତି ଶିରାଂସ୍ଯଥ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ଶିଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ପଢ଼ିଲେ; ପରସ୍ପର ଶିଖିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହମାଦିରହଂ ପୂର୍ଵମହମେଵ ପରାତ୍ପରଃ । ଅହଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଅହଂ ପାତେତ୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ପରସ୍ପରମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆଦି, ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳନକର୍ତ୍ତା'— ଏଭଳି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ।
ଶୋଚଂତ୍ଯେତାନି ନୋ ଦତ୍ତଂ ନୋ ଭୁକ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ମଯା । ଲୋଭଗ୍ରସ୍ତେନ ମନସା ନୋ ଵିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେଽପି ତମ୍
ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ କିଛି ଦାନ କରିନାହିଁ, କିଛି ଭୋଗ କରିନାହିଁ, କିଛି ହୋମ କରିନାହିଁ; ଲୋଭରେ ମନ ଆବୃତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ଦେଇନାହିଁ।'
ଅଥେଶ୍ଵରଜଟାଜୂଟାଦାଵିରାସୀଦ୍ଗଣୋ ମହାନ୍ । ତ୍ର୍ଯାନନସ୍ତ୍ରିଚରଣସ୍ତ୍ରିପୁଚ୍ଛଃ ସପ୍ତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା— ତିନିଟି ମୁହଁ, ତିନିଟି ପାଦ, ତିନିଟି ପୁଛ ଓ ସାତଟି ହାତ ଥିଲା।
ସ ଚ କୀର୍ତିମୁଖୋ ନାମ ପିଂଗଲୋ ଜଟିଲୋ ମହାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା କପାଲାଲୀ ଭଯାତ୍ତସ୍ଥୌ ମୃତେଵ ସା ୩୭*। ପୁରତଃ ପ୍ରାହ ସଗଣସ୍ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଶିଵଂ ଦେଵମତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୁଧିତଃ ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ହଳଦିଆ ଓ ଜଟା ଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କପାଳଧାରିଣୀ ଦେବୀ ଭୟରେ ଏମିତି ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଗଲେ, ଯେପରି ମୃତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ପରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଗଭୀର ଭୋକରେ ନମ୍ରତା ସହ କଥା କହିଲେ।
ତଦୋକ୍ତଃ ଶଂକରେଣାହୋ ଭକ୍ଷଯ ତ୍ଵଂ ରଣେ ହତାନ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵିଚାର୍ଯ ସ ଗଣଃ କ୍ଵାପ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଣଂ ତଦା
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶଂକର କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ହୋଇଥିବାମାନେ କୁ ଖାଅ।' କିନ୍ତୁ ସେ ଗଣ ଏହା ଭାବି ଦେଖିଲେ, ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ହେଉନଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶଂକରେଣ ନିଵାରିତଃ । ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖେନାଥ ସ୍ଵାଂଗଂ ସର୍ଵଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍
ତାପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚିଲେ। ତେଣୁ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନିଜ ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାଇଦେଲେ।
ବୁଭୁକ୍ଷିତେନ ଚାତ୍ଯଂତଂ ନିଷିଦ୍ଧେନ ଚ ସର୍ଵତଃ । ତତ୍ସାହସଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭକ୍ତିଂ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖସ୍ଯ ଚ
ଗଭୀର ଭୋକ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେଧିତ ହୋଇ, ସେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେତେବେଳେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦେଖି—
ତମୁଵାଚେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାସାଦେ ତିଷ୍ଠ ମେ ସଦା । ତ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ତରହିତୋ ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମାଲଯେ
ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସଦା ମୋ ମନ୍ଦିରରେ ରୁହ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ମୃତି ଛାଡ଼ି ଆସିବେ—'
ସ ପତିଷ୍ଯତି ଶୀଘ୍ରଂ ହୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଂଽତର୍ହିତୋଽଭଵତ୍ । ଶଂଭୋର୍ମୂଧ୍ନି ତଦା ଦେଵା ଵଵୃଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
'ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅବନତି ହେବେ,' ବୋଲି ପ୍ରଭୁ କହିଲେ। ଏହା ପରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଏଵମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାଯାଂ ତୁ ତ୍ରିଶୂଲିନଃ । ସ୍ଵର୍ଭାନୁରପି ଦେଵେଶଂ ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ମିତଃ
ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ସଭାରେ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସ୍ପୃଶଂତି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ଭାଵଂ ସ୍ଵାଧୀନଂ ଯୋଗିନଂ ବଲାତ୍ । ଇଂଦ୍ରିଯୈଃ ପୂଜ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରାପ୍ଯୋଽଯଂ ଵିଷଯୈଃ କଥମ୍
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଯିଏ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରି ପାଉଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କିପରି ଜୋରକରି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ? ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟ ଦ୍ୱାରା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ?'