ଧର୍ମମାର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୁରୁଷେ ପାତକଂ ସଦା । ମଦ୍ଵଂଶକୀର୍ତିହନନଂ ଜାତୋଽସି ଜ୍ଞାତିଦୁଃଖଦଃ
ଧର୍ମର ପଥ ଛାଡି ତୁମେ ସଦା ପାପ କରୁଛ; ତୁମେ ଆମ ବଂଶର କୀର୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ ଏବଂ ଜଣାମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛ।
ଅତିଵିସ୍ମଯଦା ସୃଷ୍ଟିର୍ଵିଧାତୁର୍ମନ୍ଯତେ ତ୍ଵଯି । ଯସ୍ମିନ୍ସିଂଧୌ ଶଶୀ ଜାତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷ୍ଵେଡୋଦ୍ଭଵୋଽପି ଚ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ତୁମେ — ଯେଉଁ ସମୁଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେଠି ଫେନ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅହୋ ଶକ୍ତିଃ କୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଚ ଶକ୍ଯତେ । ଅନେକୈଃ ପୁରୁଷୈଃ କୀର୍ତିଂ ସଂଚିତାଂ ହଂତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
କୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେବେ ଗଣନା କରିବା ଯାଞ୍ଚିବା ନୁହେଁ; ଅନେକ ଲୋକ ଯେତେ କୀର୍ତି ସଂଚୟ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରନ୍ତି।
ଜାତେ ପୁତ୍ରୋତ୍ତମେ ଵଂଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଯାଦଧମୋଽପି ଚ । ପୁତ୍ରେଧମେତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽପି ଵଂଶୋ ଗଚ୍ଛତି ହୀନତାମ୍
ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ବଂଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ହୋଇଯାଏ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାତଯସ୍ତେ ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ପାପିନାଂ ଵରମ୍ । ଅପକୀର୍ତିଭଯାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତତ୍ଯଜୁଃ ସହସା ଦ୍ଵିଜ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ପାପୀକୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏବଂ ଅପକୀର୍ତ୍ତିର ଭୟରେ ସହସା ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଜନୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଧିକ୍କୃତଃ । ପ୍ରପେଦେ ଦସ୍ଯୁତାଂ ଦୁଃଖୀ ଵିଭ୍ରଷ୍ଟାଖିଲଵୈଭଵଃ
ସେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ । ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତି ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଦସ୍ୟୁ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ତଂ ଦସ୍ଯୁକର୍ମକୁର୍ଵଂତଂ ନିର୍ଦ୍ଦଯଂ ପରହିଂସକମ୍ । ଧୃତ୍ଵା ଜନପଦାଃ ସର୍ଵେ ଭୂପାଲାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜନପଦର ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନେଇଗଲେ ।
ତେନ ଭୂମିଭୁଜା ତସ୍ଯ ପିତୃସ୍ନେହାଦ୍ଦିଵଜୋତ୍ତମ । ନ ହତୋଽସୌ ଦୁରାଚାରୋ ନିଜଦେଶାଦ୍ଵହିଷ୍କୃତଃ
କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ସେଇ ଦୁର୍ବୃତ୍ତକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ ।
ତତୋଽସୌ ଵନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସହ ନିର୍ଦ୍ଦଯଃ । ପାଂଥସ୍ଵହରଣାର୍ଥାଯ ତସ୍ଥୌ ବହୁଭିରୁଦ୍ଧତୈଃ
ତାପରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅନ୍ୟ ଅହଂକାରୀ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୟାହୀନ ଭାବେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଲୁଟିବା ପାଇଁ ପଥରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ ।
କଦାଚିତ୍ତଟିନୀତୀରଂ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସହ ଜୈମିନେ । ଵନପର୍ଯଟନେ ଶ୍ରାଂତୋ ଜଗାମ ସ୍ନାନହେତଵେ
ଏକଥର, ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁରି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀତଟକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ହେ ଜୟମିନି ।
ତସ୍ଯାଂ ତଟିନ୍ଯାଂ ଭଗଵତ୍ପରିଚର୍ଯାପରାଯଣାନ୍ । ଅସୌ ଦଦର୍ଶ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣାକୃତିନୋ ବହୂନ୍
ସେଠାରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ ହୋଇ ନଦୀତଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଅଥ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ସମାରାଧ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କଥଯାମାସୁର୍ଵିହିତା ଅତି କୌତୁକାତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏକାଉଁଠି ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଅଦ୍ଯ ଚଂପକପୁଷ୍ପାଣି ମଯା ତ୍ଯକ୍ତାନି ତାନି ଵୈ । କଶ୍ଚିଦ୍ଵଦତି ତାଂବୂଲଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ମୁରାରଯେ
‘ଆଜି ମୁଁ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦାନ କରିଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ ପାନ ଦେଇଛି’ ।
ନ ଖାଦିତଵ୍ଯଂ ତାଂବୂଲଂ କଦାଚିଦପି ଜନ୍ମନି । ମଯାଦ୍ଯ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ କଦଲୀଫଲମୁତ୍ତମମ୍
‘ପାନ କେବେ କୌଣସି ଜନ୍ମରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଆଜି ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଦଳୀ ଫଳ ଦେଇଛି’, ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମାନି ଚ ମଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ କଦଲୀଫଲମ୍ । କୋଽପି ଵକ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତଂ ହରଯେ ଦାଡିମୀଫଲମ୍
‘ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ମୁଁ କଦଳୀ ଫଳ ଖାଇଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଦାଡିମ୍ବ ଫଳ ଦେଇଛି’ ।
କୋଽପି ଵକ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତଂ ରସାଲଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମେତଦ୍ଵଦତାଂ ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚାଂସି ଚ
‘ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆମ୍ବ ଫଳ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଏମିତି ସେମାନେ ଆପସରେ କଥାହୁଏଁ କହୁଥିବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ।
ଉର୍ଵୀଶୁଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଵିଷ୍ଣଵେ । ସଂସାରେ ଯାନି ଵସ୍ତୂନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସଂତି ତାନ୍ଯହମ୍
ସେ ଭାବିଲେ — ‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କଣ ଦେବି? ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି ।’
ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ସଂତ୍ଯକ୍ତୁଂ କିଂ ଦାସ୍ଯାମି ମୁରାରଯେ । ନିତ୍ଯଂ ଵନାଂତରସ୍ଥୋଽହଂ ଚୌରୋ ରାଜଭଯାକୁଲଃ
‘କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି ଛାଡ଼ିପାରୁନି — ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ କଣ ଦେବି? ମୁଁ ସଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ରହେ, ଚୋର ଭାବେ, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ।’
ଶକଟାରୋହଣେ ନାସ୍ତି ହ୍ଯଧିକାରଃ କଦାପି ମେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦସ୍ଯୁନା ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
‘ମୋତେ କେବେ ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ିବା ଅଧିକାର ମିଳିନାହିଁ ।’ ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଦସ୍ୟୁଟିଏ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଶକଟଂ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯିନେ । ଅଥ ତେବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିପ୍ର ଯଥାଗତାଃ
‘ମୁଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଦେଇଛି ।’ ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ସୋଽପି ଦସ୍ଯୁର୍ଦସ୍ଯୁଭିଶ୍ଚ ଜଗାମ ନିଜମାଶ୍ରଯମ୍ । ଏକଦା ଗୁଡକଂଡୋଲଂ ତେନୈଵ ଖଲୁ ଵର୍ତ୍ମନା
ସେ ଦସ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଚଲିଗଲେ । ଏକଥର, ସେଇ ପଥରେ ଚାଲି ଗୁଡ଼କଣ୍ଡୋଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ପଥିକଃ କଶ୍ଚିତ୍କାକୀମଂଡଲମାଗତଃ । ତତୋଽସୌ ସହସା ଦସ୍ଯୁର୍ନିର୍ଭଯଃ ପରହିଂସକଃ
ସେଠାରେ, ଜଣେ ଯାତ୍ରୀ ଜିନିଷ ବୋହି କାକୀମଣ୍ଡଳକୁ ଆସିଥିଲେ; ତାପରେ, ସେ ଦସ୍ୟୁ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଦୟାହୀନ ଭାବେ ହଠାତ୍—
ଜହାର ଗୁଡକଂଡୋଲମଧ୍ଵନୀନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଚ । ଅଥ ତେ ଦସ୍ଯଵଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଗୁଡକଂଡୋଲ ଭଂଜନମ୍
ସେ ମଧୁ ବିକ୍ରେତାଙ୍କର ଗୁଡ଼ ଗାଠି ଛିନିଲା; ତାପରେ ଦସ୍ୟୁମାନେ ଗୁଡ଼ ଗାଠିକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଉର୍ଵୀଶୁଶ୍ଚାପତଦ୍ଭାଗେ ଶକଟଂ ଗୁଡନିର୍ମିତମ୍ । ଉର୍ଵୀଶୁଃ ଶକଟଂ ଗୌଡଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଉର୍ବୀଶୁ ରାଜା ଗୁଡ଼ରେ ବନା ଶକଟ ଥିବା ଅଂଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଉର୍ବୀଶୁ ଗୁଡ଼ ଶକଟକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ।
ମନସା ଚିଂତଯାମାସ ଵଚଃସ୍ମରଣପୂର୍ଵକମ୍ । ଅନୋ ମଯା ପୁରା ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଯମେଵ ମୁରାରଯେ
ସେ ମନରେ ଭାବିଲେ, ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରି—'ମୁଁ ଏହି ଅପରଣ ଏକଥିବା ମୁରାରିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି'।
ତସ୍ମାଦନୋ ନ ମେ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ କଦାଚିଦିହ ଜନ୍ମନି । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯେତି ହୃଦା ଦାତୁଂ ତଦନୋ ଗୁଡନିର୍ମିତମ୍
ତେଣୁ ଏହି ଅପରଣ ଏ ଜନ୍ମରେ କେବେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ହୃଦୟରେ ଭାବି, ସେ ଗୁଡ଼ରେ ବନା ଅପରଣ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦତ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଯ କସ୍ମୈଚିନ୍ମାଧଵପ୍ରୀତିହେତଵେ । ତାଂ ଭକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ମହାପାତକିନୋ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଏହି ଅପରଣକୁ ମାଧବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ମହାପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ।
ଜହାର ସକଲଂ ପାପଂ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରୀତୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଵିପ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ମହାଵନମ୍
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କଲେ; ସେହି ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ହତଃ ପୌରଜନୈଃ ସର୍ଵୈରଥ କ୍ରୁଦ୍ଧୈଃ ସ ଉର୍ଵିଶୁଃ । ଭଗଵାନଥ ତଂ ନେତୁଂ ଵିମାନଂ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତମ୍
ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ରାଗରେ ଉର୍ବୀଶୁଙ୍କୁ ହତ କଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ସୁନାରେ ବନା ରଥ ପଠାଇ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଦେଲେ।
ଦୂତାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ନାନାଭରଣଭୂଷିତାନ୍ । ଅଥ ତେ ଭଗଵଦ୍ଦୂତାସ୍ତମୁର୍ଵୀଶୁଂ ଗତୈନସମ୍
ଭଗବାନ ବିଭିନ୍ନ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ; ତାପରେ ସେ ଭଗବତ୍ଦୂତମାନେ ଚଳିଗଲେ, ଯେଉଁ ଉର୍ବୀଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।