ଦଗ୍ଧସ୍ମରୋଽପି ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ଯାରୂପେଣ ମୋହିତଃ । ମହେଶୋ ଯଦ୍ଵିନୋଦାଯ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯ କୌତୁକମ୍
ଯଦିଓ କାମଦେବ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ମୁଗ୍ଧ। ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ଆପଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସଦା ଲୀଳା କରନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯନ୍ଗାଯଂଶ୍ଚ ତାଞ୍ଛଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ହାସକଃ । ସା ପାର୍ଵତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ସୌଂଦର୍ଯାଵଧି ଦୈଵତମ୍
ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟକର ଭୂମିକା ନେନ୍ତି। ସେ ପାର୍ବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା।
ଵୃଂଦା ଵରାଂଗନା ରାଜନ୍ନିମାଶ୍ଚାପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ । ନ ଚାପ୍ନୁଵଂତି ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ଷୋଡଶୀମପି ତାଂ କଲାମ୍
ବୃନ୍ଦା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ, ରାଜା, କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏକ ଷୋଡ଼ଶିଂଶ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ମହୀପାଲ ଜାଲଂଧରମମର୍ଷଣମ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାମଂତର୍ଧାନଂ ଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଏଭଳି କହି, ମହୀପତି, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ତପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି।
ଅଥ ସ ପ୍ରେଷଯଦ୍ଦୂତଂ ସିଂଧୁଜଃ ସିଂହିକାସୁତମ୍ । କ୍ଷଣେନାସାଦ୍ଯ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସମପଶ୍ଯତ
ତାପରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସିଂହିକାର ପୁଅଙ୍କୁ ଦୂତ ବାନ୍ଧି ପଠାଇଲେ। ସେ ଦୂତ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ହରିର୍ଭୀମମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତୁ ତଦା ହରମ୍ । ଜଗାମାଲକ୍ଷିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଭେଦଶଂକଯା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହରି ଭୀମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତୁରନ୍ତ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ।
ଦଦର୍ଶ ରାହୁର୍ଭଵନଂ ଶଂକରସ୍ଯାତିଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିମିତ୍ଯାହ ସୁଵିସ୍ମିତଃ
ରାହୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବନକୁ ଦେଖିଲେ; ନିଜକୁ ନିଜ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଓ ପଚାରିଲେ — 'ଏହା କଣ?'
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁକାମୋ ବଲିଭିର୍ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାସ୍ଥୈର୍ନିରୋଧିତଃ । ଯତ୍ନଵାନ୍ସ ନିଷିଦ୍ଧୋଽପି ତଦା ତେ ପ୍ରୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଦେଖାଇଲେ।
ତାନ୍ନିଵାର୍ଯ ଗଣାନ୍ନଂଦୀ ଵ୍ଯାଜହାର ଵିଧୁଂତୁଦମ୍ । କସ୍ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତଃ କିଂ କାର୍ଯଂ ତଵ ବର୍ବର । ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ଗଣା ଯାଵତ୍ତ୍ଵାଂ ନ ହନ୍ଯୁର୍ଭଯାଵହାଃ
ନନ୍ଦୀ ଗଣମାନେକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତକୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ବର୍ବର, ତୁମର କାମ କଣ? କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।'
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦୂତୋ ଜାଲଂଧରସ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଶର୍ଵାଂତିକେ ନଯ । ନ ଵାଚ୍ଯମଂତରେ ଦ୍ଵାସ୍ଥ ମହାରାଜପ୍ରଯୋଜନମ୍
ରାହୁ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ। ମୋତେ ଶର୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯାଅ। ରାଜାଙ୍କ କାମ ଦ୍ୱାରରେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱାରପାଳ।'
ନଂଦୀ ଦୂତୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ନୀଲଲୋହିତମାଯଯୌ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶଂକରମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦୀ ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।
ସୈଂହିକେଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯତଃ । ସ ପ୍ରଯାତ୍ଵଥଵାଯାତୁ ଭଵାନାଜ୍ଞପ୍ତୁମର୍ହତି
'ମହାରାଜ, ସିଂହିକାର ପୁଅ କାମ ନିମିତ୍ତରେ ବାହାରେ ଦାଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ଭିତରକୁ ଯାଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ନଂଦିନୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ତାମଂତଃପୁରାଦ୍ଦେଵୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସଖୀଵୃତାମ୍
ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାସ୍ଥଂ ଜଗାଦାଥ ନଂଦିନ୍ଦୂତଂ ପ୍ରଵେଶଯ । ତତୋ ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାମୁଂ ଦୂତଂ ନଂଦୀ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଆ।' ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଦୂତଙ୍କ ହାତ ଧରି ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଆନଯାମାସ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଶଂଭୁମଦର୍ଶଯତ୍ । ତଂ ଦଦର୍ଶ ତଦା ରାହୁର୍ଜଟିଲଂ ନୀଲମାତ୍ମନି
ସେ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆଣି ଦେଖାଇଲେ। ତାହାପରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ଝଟିଆ କେଶ ଓ କଳା ଦେହରେ।
ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଦଶଭୁଜଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍ । ଦେଵୀଵିରହିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚଂଦ୍ରଲେଖାଵିଭୂଷିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ, ଦଶଟି ହାତ, ସାପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀ ବିନା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନିର୍ମୁଂଚତ୍ପୃଦାକୁଗଣସେଵିତମ୍ । ସର୍ଵଦେଵଗଣୋପେତଂ ସେଵିତଂ ଗଣକୋଟିଭିଃ
ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିବା ପ୍ରମଥଗଣ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତଂ ଶଂଭୁରାଲୋକ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ତଦା ରାହୁର୍ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଦୂତ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ଶିବ ଆଗକୁ ଚାହିଲେ। ତେବେ ରାହୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ଶିଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ମୁଖେନ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ
ରାହୁ କହିଲେ— ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି। ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମୁଖରେ ଯାହା ଶୁଣିବ, ଶୀଘ୍ର କର।
ଗିରିଶତ୍ଵଂ ତପୋନିଷ୍ଠୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଃ । ତଵ ନାସ୍ତି ପିତା ମାତା ଵସୁ ଗୋତ୍ରାଦି ଵର୍ଜିତଃ
ହେ ପାହାଡ଼ର ନାଥ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ଗୁଣହୀନ, ଧର୍ମ ବିହୀନ। ତୁମର ପିତା ନାହିଁ, ମାତା ନାହିଁ, କୌଣସି ବଂଶ ବା ପରିବାର ନାହିଁ।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁର୍ଭୁଂକ୍ତେଽସୌ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵମପି ତତଶ୍ଚୋକ୍ତଂ ସମାଚର
ଜାଲନ୍ଧର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ତିନି ଜଗତ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ କଥା ମାନ।
ପୁରାଣପୁରୁଷଃ କାମୀ ଵୃଷାରୂଢଃ କଥଂ ଭଵାନ୍ । ଏଵଂ ଵଦତି ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ସୁତୌ ସ୍କଂଦଵିନାଯକୌ
ପୁରୁଣା ପୁରୁଷ, କାମୀ, ବୃଷଭ ଚଢ଼ିଥିବା ତୁମେ କିପରି ଏଭଳି? ଏମିତି କହିବା ସମୟରେ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଦେଵଦେଵୋ ଯତଵାଗଂଗମର୍ଦନମ୍ । ଚକାର ଚ କରୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈର୍ଵାସୁକିର୍ଭୂତଲେଽପତତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଦେବଦେବୀ, ମନ ଓ ଅଙ୍ଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ହାତ ଛିଟିଯାଇ ମାରିଲେ, ତେଉଁଠାରେ ବାସୁକି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ହେରଂବଵାହନସ୍ଯାଖୋଃ ପୁଚ୍ଛଂ ଗ୍ରସ୍ତମଥାହିନା । ସ୍ଵପତ୍ରଂ ଗ୍ରସ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ମୁଂଚମୁଂଚେତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ସାପଟି ହେରମ୍ବଙ୍କ ମୂଷାବାହନର ପୁଛ ଧରିଲା। ନିଜ ପାକ୍ଷ ଧରାଯିବା ଦେଖି, ସେ 'ଛାଡ଼, ଛାଡ଼' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା।
ଅତ୍ରାଂତରେ ସ୍କଂଦଵାହଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାସ୍ଵରମ୍ । ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାସୁକିର୍ଗ୍ରସ୍ତମାଖୁପୁଚ୍ଛମଥୋଦ୍ଗିରତ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବାହନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ତାର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଦେଖି, ବାସୁକି ଭୟରେ ଧରିଥିବା ପୁଛ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଅଥାରୁହ୍ଯ ହରସ୍ଯାଂଗଂ ଗଲମାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଵାସପଵନୈରଥ ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ
ତାପରେ ସେ ହରଙ୍କ ଦେହରେ ଚଢ଼ି, ଗଳାକୁ ପେଚି ରହିଗଲା। ତାଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ଯୋଷ୍ମଣା ଚଂଦ୍ର ଲେଖା ଜଟାଜୂଟାଟଵୀ ସ୍ଥିତା । ସାର୍ଦ୍ରତାଂ ତୁ ତଦା ସାଯାତ୍ପ୍ଲାଵିତଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଯଥା
ତାହାର ତାପରେ ଜଟାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭିଜିଗଲା, ଏହି ଭିଜାପଣ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭରିଦେଲା।
ତସ୍ଯାହ୍ଯମୃତଧାରାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମମସ୍ତକମାଲିକା । ହରମୌଲିକପାଲାନାମଭୂତ୍ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ସେଠାରୁ ଅମୃତ ଧାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ସେ ସମୟରେ ହରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ରକ୍ଷକମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ପପାଠ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସର୍ଵଯୋଗଶ୍ରୁତିକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ପରାଧୀତଂ ଵିଵଦଂତି ଶିରାଂସ୍ଯଥ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ଶିଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ପଢ଼ିଲେ; ପରସ୍ପର ଶିଖିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମୁଣ୍ଡମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅହମାଦିରହଂ ପୂର୍ଵମହମେଵ ପରାତ୍ପରଃ । ଅହଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଅହଂ ପାତେତ୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ପରସ୍ପରମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆଦି, ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳନକର୍ତ୍ତା'— ଏଭଳି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ।