ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ତେନାସ୍ତ୍ରଂ ଵିମାନାନି ଚ ନିର୍ମମେ । ତତସ୍ତେ ନିର୍ଜ୍ଜରା ଭୀତ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କଲେ; ପରେ ଅମରମାନେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ଦେଵେଶଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେ ସୁରାନ୍ନୃପ । ପୃଥ୍ଵୀକାଠିନ୍ଯମାଦାଯ ଲୋହାନାମପି ତେଜସାମ୍
ସେମାନେ ‘ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!’ ବୋଲି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ହେ ରାଜା; ପୃଥିବୀର କଠିନତା ଓ ଧାତୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇ—
ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା କୋଶଂ କୃତଂ ଭସ୍ମୀକୃତଂ ଚ ତତ୍ । ସୃଷ୍ଟେନ ତେନ ଚକ୍ରେଣ ଦଗ୍ଧଃ କାଲୋଽପତତ୍କ୍ଷିତୌ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଆବରଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ସେଇ ଚକ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଳ ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
ତତସ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହସ୍ତେ ଦଦୌ ଚକ୍ରଂ ସ ଧୂର୍ଜଟିଃ । ଚକ୍ରାର୍ଚିର୍ନିଚଯୈଃ କୂର୍ଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଗ୍ଧମୁମାପତିଃ
ତାପରେ ଧୂର୍ଜଟି ସେଇ ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ; ଚକ୍ରର ଆଗ୍ନିଶିଖା ଝୁଲିକ ଦେଖି, ଉମାପତି ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
ହସିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହସ୍ତାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସତ୍ଵରଂ ଶିଵଃ । ଦଧୌ କକ୍ଷାପୁଟେ ଚକ୍ରଂ ନିଧାନଂ ନିର୍ଧନୋ ଯଥା
ଶିବ ହସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରୁ ଚକ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇ, ତାଙ୍କର ଗା ଭିତର ଭାଗରେ ରଖିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ତାଙ୍କର ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖେ।
ତତୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚକ୍ରଂ ଶିଵକକ୍ଷାପୁଟେସ୍ଥିତମ୍ । ମହାମୂର୍ଖସ୍ଯ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଦାନଂ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଗା ଭିତର ଭାଗରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ମହାମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରୋତ୍ତରେ ମଯା ଗତ୍ଵା କଥିତଂ ସିଂଧୁସୂନଵେ । ତ୍ଵାଂ ହଂତୁ ସର୍ଵଵୀରେଶ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶଂଭୁନା କୃତା । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତ୍ଥଂ ମଦ୍ଵଚୋ ରାଜଂସ୍ତତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୋଽସୁରଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜା, ଏଠାରେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲି ଯେ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଛି। ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପଚାରିଲେ।
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। କିମସ୍ତି ଶୂଲିନୋ ଗେହେ ରତ୍ନଜାତଂ ମହାମୁନେ । ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସକଲଂ ନାସ୍ତି ଯୁଦ୍ଧଂ ନିରାମିଷମ୍
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ — ମହାମୁନି, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘରେ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଛି କି? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, କାରଣ ଉପଲବ୍ଧି ବିନା କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଭୂତିର୍ଗାତ୍ରେ ଵୃଷୋ ଜୀର୍ଣଃ ଫଣିନୋଂଽଗେ ଗଲେ ଵିଷମ୍ । ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରଂ କରେ ପୁତ୍ରୌ ଗଜାନନ ଷଡାନନୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ, ପୁରୁଣା ବୃଷଭ ଗୋଡ଼ା, ଗଳାରେ ସାପ, କଣ୍ଠରେ ବିଷ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଗଜମୁଖ ଓ ଛଅମୁଖି।
ଇତ୍ଯାଦି ଵିଭଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଦନ୍ଯତ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ । ତନଯା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଵିଶାଲା ହ୍ଯୁନ୍ନତସ୍ତନୀ
ଏହି ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ; ଆଉ କଣ ଅଛି, ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଥିବା।
ଦଗ୍ଧସ୍ମରୋଽପି ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ଯାରୂପେଣ ମୋହିତଃ । ମହେଶୋ ଯଦ୍ଵିନୋଦାଯ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯ କୌତୁକମ୍
ଯଦିଓ କାମଦେବ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ମୁଗ୍ଧ। ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ଆପଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସଦା ଲୀଳା କରନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯନ୍ଗାଯଂଶ୍ଚ ତାଞ୍ଛଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ହାସକଃ । ସା ପାର୍ଵତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ସୌଂଦର୍ଯାଵଧି ଦୈଵତମ୍
ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟକର ଭୂମିକା ନେନ୍ତି। ସେ ପାର୍ବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା।
ଵୃଂଦା ଵରାଂଗନା ରାଜନ୍ନିମାଶ୍ଚାପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ । ନ ଚାପ୍ନୁଵଂତି ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ଷୋଡଶୀମପି ତାଂ କଲାମ୍
ବୃନ୍ଦା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ, ରାଜା, କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏକ ଷୋଡ଼ଶିଂଶ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ମହୀପାଲ ଜାଲଂଧରମମର୍ଷଣମ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାମଂତର୍ଧାନଂ ଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଏଭଳି କହି, ମହୀପତି, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ତପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି।
ଅଥ ସ ପ୍ରେଷଯଦ୍ଦୂତଂ ସିଂଧୁଜଃ ସିଂହିକାସୁତମ୍ । କ୍ଷଣେନାସାଦ୍ଯ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସମପଶ୍ଯତ
ତାପରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସିଂହିକାର ପୁଅଙ୍କୁ ଦୂତ ବାନ୍ଧି ପଠାଇଲେ। ସେ ଦୂତ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ହରିର୍ଭୀମମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତୁ ତଦା ହରମ୍ । ଜଗାମାଲକ୍ଷିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଭେଦଶଂକଯା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହରି ଭୀମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତୁରନ୍ତ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ।
ଦଦର୍ଶ ରାହୁର୍ଭଵନଂ ଶଂକରସ୍ଯାତିଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିମିତ୍ଯାହ ସୁଵିସ୍ମିତଃ
ରାହୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବନକୁ ଦେଖିଲେ; ନିଜକୁ ନିଜ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଓ ପଚାରିଲେ — 'ଏହା କଣ?'
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁକାମୋ ବଲିଭିର୍ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାସ୍ଥୈର୍ନିରୋଧିତଃ । ଯତ୍ନଵାନ୍ସ ନିଷିଦ୍ଧୋଽପି ତଦା ତେ ପ୍ରୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଦେଖାଇଲେ।
ତାନ୍ନିଵାର୍ଯ ଗଣାନ୍ନଂଦୀ ଵ୍ଯାଜହାର ଵିଧୁଂତୁଦମ୍ । କସ୍ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତଃ କିଂ କାର୍ଯଂ ତଵ ବର୍ବର । ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ଗଣା ଯାଵତ୍ତ୍ଵାଂ ନ ହନ୍ଯୁର୍ଭଯାଵହାଃ
ନନ୍ଦୀ ଗଣମାନେକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତକୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ବର୍ବର, ତୁମର କାମ କଣ? କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।'
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦୂତୋ ଜାଲଂଧରସ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଶର୍ଵାଂତିକେ ନଯ । ନ ଵାଚ୍ଯମଂତରେ ଦ୍ଵାସ୍ଥ ମହାରାଜପ୍ରଯୋଜନମ୍
ରାହୁ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ। ମୋତେ ଶର୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯାଅ। ରାଜାଙ୍କ କାମ ଦ୍ୱାରରେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱାରପାଳ।'
ନଂଦୀ ଦୂତୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ନୀଲଲୋହିତମାଯଯୌ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶଂକରମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦୀ ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।
ସୈଂହିକେଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯତଃ । ସ ପ୍ରଯାତ୍ଵଥଵାଯାତୁ ଭଵାନାଜ୍ଞପ୍ତୁମର୍ହତି
'ମହାରାଜ, ସିଂହିକାର ପୁଅ କାମ ନିମିତ୍ତରେ ବାହାରେ ଦାଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ଭିତରକୁ ଯାଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ନଂଦିନୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ତାମଂତଃପୁରାଦ୍ଦେଵୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସଖୀଵୃତାମ୍
ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାସ୍ଥଂ ଜଗାଦାଥ ନଂଦିନ୍ଦୂତଂ ପ୍ରଵେଶଯ । ତତୋ ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାମୁଂ ଦୂତଂ ନଂଦୀ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଆ।' ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଦୂତଙ୍କ ହାତ ଧରି ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଆନଯାମାସ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଶଂଭୁମଦର୍ଶଯତ୍ । ତଂ ଦଦର୍ଶ ତଦା ରାହୁର୍ଜଟିଲଂ ନୀଲମାତ୍ମନି
ସେ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆଣି ଦେଖାଇଲେ। ତାହାପରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ଝଟିଆ କେଶ ଓ କଳା ଦେହରେ।
ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଂ ଦଶଭୁଜଂ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନମ୍ । ଦେଵୀଵିରହିତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚଂଦ୍ରଲେଖାଵିଭୂଷିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ, ଦଶଟି ହାତ, ସାପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀ ବିନା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନିର୍ମୁଂଚତ୍ପୃଦାକୁଗଣସେଵିତମ୍ । ସର୍ଵଦେଵଗଣୋପେତଂ ସେଵିତଂ ଗଣକୋଟିଭିଃ
ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିବା ପ୍ରମଥଗଣ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତୋ ଦୂତଂ ଶଂଭୁରାଲୋକ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ତଦା ରାହୁର୍ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ
ଦୂତ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ଶିବ ଆଗକୁ ଚାହିଲେ। ତେବେ ରାହୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦେଵ ଜାଲଂଧରେଣାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ । ତସ୍ଯ ଶିଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ମୁଖେନ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ
ରାହୁ କହିଲେ— ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି। ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମୁଖରେ ଯାହା ଶୁଣିବ, ଶୀଘ୍ର କର।
ଗିରିଶତ୍ଵଂ ତପୋନିଷ୍ଠୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଧର୍ମଵର୍ଜିତଃ । ତଵ ନାସ୍ତି ପିତା ମାତା ଵସୁ ଗୋତ୍ରାଦି ଵର୍ଜିତଃ
ହେ ପାହାଡ଼ର ନାଥ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ଗୁଣହୀନ, ଧର୍ମ ବିହୀନ। ତୁମର ପିତା ନାହିଁ, ମାତା ନାହିଁ, କୌଣସି ବଂଶ ବା ପରିବାର ନାହିଁ।