କଥଂ ସୁରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଶଯିତୁଂ ଗତଃ
ତୁମେ କିପରି ଦେବତାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଖୀରସାଗରକୁ ଶୟନ କରିବାକୁ ଗଲା?
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ-। ଯଦି ତଂ ହନ୍ମି ଦେଵେଶ ଶ୍ରୀଃ କଥଂ ମମ ଵଲ୍ଲଭା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାର୍ଵତୀକାଂତ ଜହି ଜାଲଂଧରଂ ରଣେ
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ‘ହେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଶ୍ରୀ କିପରି ମୋ ସହ ରହିବେ? ତେଣୁ, ହେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବଧ କର।
ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ କ୍ରୋଧଜଂ ମୁଂଚେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶର୍ଵେଣ କେଶଵଃ । ମୁମୋଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତେଜଃ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମଵର୍ଦ୍ଧତ । ତେଜଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାପକଂ ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍
ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ତୁମେ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼’ ବୋଲି କହାଯିବା ପରେ, କେଶବ ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଶକ୍ତି ବଢ଼ି ଓ ବ୍ୟାପି ଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶଂକର ଉଵାଚ-। ଏତେନ ତେଜସା ଶୀଘ୍ରଂ ମମାସ୍ତ୍ରଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଦଯସ୍ତଚ୍ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଂକରଭାଷିତମ୍
ଶଙ୍କର କହିଲେ: ‘ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କର।’ ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତଦାଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ କିଂ କୁର୍ମ ଇତି ଶଂକିତାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତନ୍ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ‘ଆମେ କଣ କରିବୁ?’ ବୋଲି ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କଣ ଚାଲିଛି ତାହା ବୁଝି ପାରିଲେ।
ତଦାହ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଅନାଲୋକ୍ଯଂ ହି ଦୈଵତୈଃ । ସୋଢୁଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ତେଜୋ ଧର୍ତୁଂ କେନ ଚ ଶକ୍ଯତେ
ତେବେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ‘ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହି ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ?’
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଭଗଵାନୁତ୍ପତ୍ଯୋପରି ତେଜସଃ । ଵାମାଂଘ୍ରିପାର୍ଷ୍ଣିନା ଶଂଭୁର୍ନନର୍ତ ଭ୍ରମରୀଚଯମ୍
ତାପରେ, ଭଗବାନ ହସି ଶକ୍ତି ଉପରେ ଉଠିଗଲେ; ଶମ୍ଭୁ ବାମ ପାଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ଦେଇ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଲିକ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ମହେଂଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତେଜସୋପରି ଶଂକରମ୍ । ନୃତ୍ଯମାନଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦା ଵାଦ୍ଯାନ୍ଯଵାଦଯନ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ନୃତ୍ଯେଷୁ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭ୍ରମରୀଚଯମ୍ । ଅଥ ଚକ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶଂଭୋର୍ନର୍ତନମର୍ଦନାତ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ନୃତ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଲିକ ଘୂରାଯାଏ; ପରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଓ ପାଦ ଦେଇ ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଆରଲକ୍ଷତ୍ରଯୋପେତଂ ଅସ୍ଥିକୋଟିସମାକୁଲମ୍ । ଶର୍ଵାଂଘ୍ରିକଷଣାତ୍ତସ୍ଯ ତେଜସୋ ନିସୃତାଃ କଣାଃ
ଏହାରେ ତିନୋଟି ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଅସ୍ଥିର ଧାରରେ ଭରିଥିଲା; ଶର୍ବଙ୍କ ପାଦ ଦେଇ ଘସାଯିବାରୁ ସେଇ ଶକ୍ତିର କଣିକା ବାହାରିଲା।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ତେନାସ୍ତ୍ରଂ ଵିମାନାନି ଚ ନିର୍ମମେ । ତତସ୍ତେ ନିର୍ଜ୍ଜରା ଭୀତ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କଲେ; ପରେ ଅମରମାନେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ଦେଵେଶଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେ ସୁରାନ୍ନୃପ । ପୃଥ୍ଵୀକାଠିନ୍ଯମାଦାଯ ଲୋହାନାମପି ତେଜସାମ୍
ସେମାନେ ‘ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!’ ବୋଲି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ହେ ରାଜା; ପୃଥିବୀର କଠିନତା ଓ ଧାତୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇ—
ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା କୋଶଂ କୃତଂ ଭସ୍ମୀକୃତଂ ଚ ତତ୍ । ସୃଷ୍ଟେନ ତେନ ଚକ୍ରେଣ ଦଗ୍ଧଃ କାଲୋଽପତତ୍କ୍ଷିତୌ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଆବରଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ସେଇ ଚକ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଳ ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
ତତସ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହସ୍ତେ ଦଦୌ ଚକ୍ରଂ ସ ଧୂର୍ଜଟିଃ । ଚକ୍ରାର୍ଚିର୍ନିଚଯୈଃ କୂର୍ଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଗ୍ଧମୁମାପତିଃ
ତାପରେ ଧୂର୍ଜଟି ସେଇ ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ; ଚକ୍ରର ଆଗ୍ନିଶିଖା ଝୁଲିକ ଦେଖି, ଉମାପତି ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
ହସିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହସ୍ତାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସତ୍ଵରଂ ଶିଵଃ । ଦଧୌ କକ୍ଷାପୁଟେ ଚକ୍ରଂ ନିଧାନଂ ନିର୍ଧନୋ ଯଥା
ଶିବ ହସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରୁ ଚକ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇ, ତାଙ୍କର ଗା ଭିତର ଭାଗରେ ରଖିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ତାଙ୍କର ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖେ।
ତତୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚକ୍ରଂ ଶିଵକକ୍ଷାପୁଟେସ୍ଥିତମ୍ । ମହାମୂର୍ଖସ୍ଯ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଦାନଂ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଗା ଭିତର ଭାଗରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ମହାମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରୋତ୍ତରେ ମଯା ଗତ୍ଵା କଥିତଂ ସିଂଧୁସୂନଵେ । ତ୍ଵାଂ ହଂତୁ ସର୍ଵଵୀରେଶ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶଂଭୁନା କୃତା । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତ୍ଥଂ ମଦ୍ଵଚୋ ରାଜଂସ୍ତତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୋଽସୁରଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜା, ଏଠାରେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲି ଯେ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଛି। ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପଚାରିଲେ।
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। କିମସ୍ତି ଶୂଲିନୋ ଗେହେ ରତ୍ନଜାତଂ ମହାମୁନେ । ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସକଲଂ ନାସ୍ତି ଯୁଦ୍ଧଂ ନିରାମିଷମ୍
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ — ମହାମୁନି, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘରେ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଛି କି? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, କାରଣ ଉପଲବ୍ଧି ବିନା କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଭୂତିର୍ଗାତ୍ରେ ଵୃଷୋ ଜୀର୍ଣଃ ଫଣିନୋଂଽଗେ ଗଲେ ଵିଷମ୍ । ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରଂ କରେ ପୁତ୍ରୌ ଗଜାନନ ଷଡାନନୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ, ପୁରୁଣା ବୃଷଭ ଗୋଡ଼ା, ଗଳାରେ ସାପ, କଣ୍ଠରେ ବିଷ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଗଜମୁଖ ଓ ଛଅମୁଖି।
ଇତ୍ଯାଦି ଵିଭଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଦନ୍ଯତ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ । ତନଯା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଵିଶାଲା ହ୍ଯୁନ୍ନତସ୍ତନୀ
ଏହି ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ; ଆଉ କଣ ଅଛି, ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଥିବା।
ଦଗ୍ଧସ୍ମରୋଽପି ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ଯାରୂପେଣ ମୋହିତଃ । ମହେଶୋ ଯଦ୍ଵିନୋଦାଯ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯ କୌତୁକମ୍
ଯଦିଓ କାମଦେବ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ମୁଗ୍ଧ। ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ଆପଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସଦା ଲୀଳା କରନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯନ୍ଗାଯଂଶ୍ଚ ତାଞ୍ଛଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ହାସକଃ । ସା ପାର୍ଵତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ସୌଂଦର୍ଯାଵଧି ଦୈଵତମ୍
ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟକର ଭୂମିକା ନେନ୍ତି। ସେ ପାର୍ବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା।
ଵୃଂଦା ଵରାଂଗନା ରାଜନ୍ନିମାଶ୍ଚାପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ । ନ ଚାପ୍ନୁଵଂତି ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ଷୋଡଶୀମପି ତାଂ କଲାମ୍
ବୃନ୍ଦା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ, ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ, ରାଜା, କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏକ ଷୋଡ଼ଶିଂଶ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ମହୀପାଲ ଜାଲଂଧରମମର୍ଷଣମ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାମଂତର୍ଧାନଂ ଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଏଭଳି କହି, ମହୀପତି, ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ତପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲି।
ଅଥ ସ ପ୍ରେଷଯଦ୍ଦୂତଂ ସିଂଧୁଜଃ ସିଂହିକାସୁତମ୍ । କ୍ଷଣେନାସାଦ୍ଯ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସମପଶ୍ଯତ
ତାପରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସିଂହିକାର ପୁଅଙ୍କୁ ଦୂତ ବାନ୍ଧି ପଠାଇଲେ। ସେ ଦୂତ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଦେଖିଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ହରିର୍ଭୀମମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତୁ ତଦା ହରମ୍ । ଜଗାମାଲକ୍ଷିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଭେଦଶଂକଯା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହରି ଭୀମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତୁରନ୍ତ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ।
ଦଦର୍ଶ ରାହୁର୍ଭଵନଂ ଶଂକରସ୍ଯାତିଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିମିତ୍ଯାହ ସୁଵିସ୍ମିତଃ
ରାହୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବନକୁ ଦେଖିଲେ; ନିଜକୁ ନିଜ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଓ ପଚାରିଲେ — 'ଏହା କଣ?'
ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁକାମୋ ବଲିଭିର୍ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାସ୍ଥୈର୍ନିରୋଧିତଃ । ଯତ୍ନଵାନ୍ସ ନିଷିଦ୍ଧୋଽପି ତଦା ତେ ପ୍ରୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଦେଖାଇଲେ।
ତାନ୍ନିଵାର୍ଯ ଗଣାନ୍ନଂଦୀ ଵ୍ଯାଜହାର ଵିଧୁଂତୁଦମ୍ । କସ୍ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତଃ କିଂ କାର୍ଯଂ ତଵ ବର୍ବର । ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ଗଣା ଯାଵତ୍ତ୍ଵାଂ ନ ହନ୍ଯୁର୍ଭଯାଵହାଃ
ନନ୍ଦୀ ଗଣମାନେକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତକୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ବର୍ବର, ତୁମର କାମ କଣ? କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।'
ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦୂତୋ ଜାଲଂଧରସ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଶର୍ଵାଂତିକେ ନଯ । ନ ଵାଚ୍ଯମଂତରେ ଦ୍ଵାସ୍ଥ ମହାରାଜପ୍ରଯୋଜନମ୍
ରାହୁ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ। ମୋତେ ଶର୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯାଅ। ରାଜାଙ୍କ କାମ ଦ୍ୱାରରେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱାରପାଳ।'