ତତ ଉଚ୍ଚୈର୍ଵିଭୋର୍ହାସ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ପିନାକିନଃ । ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ହାସ୍ୟ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖନ୍ତୁ।'
ତତଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମନସେପ୍ସିତମ୍ । ଶକ୍ରସ୍ଯ ମାନଭଂଗଂ ଚ ଦେଵାର୍ଥେ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପମାନ ବୁଝି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପ୍ରେମ୍ଣା ଭଵାନ୍ଯା ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ନୃପ ପ୍ରାହ ଵଚୋ ହରଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ନ ହତୋ ଯୋଽରି ସ କଥଂ ହନ୍ଯତେ ମଯା
ଭବାନୀ ସ୍ନେହରେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ହର କହିଲେ, 'ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ କିପରି ତାକୁ ମାରିପାରିବି?'
ପୂର୍ଵସୃଷ୍ଟାନ୍ଯାଯୁଧାନି ଵଜ୍ରାଦୀନି ପିତାମହ । ତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନୈଵ ଵଧ୍ଯୋଽସୌ ବଲୀ ଜାଲଂଧରୋଽସୁରଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବଜ୍ର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରବଳ ଜାଲନ୍ଧର ଦାନବକୁ ମାରିହେବା ଯାଉନାହିଁ।
ହେତିଭିଃ ପୂର୍ଵସଂସୃଷ୍ଟୈଃ ସମଯାପି ନ ହନ୍ଯତେ । ଦେଵାଃ କୁର୍ଵଂତୁ ଶସ୍ତ୍ରଂ ହି ମମ ପ୍ରାଣସହଂ ଦୃଢମ୍
ପୂର୍ବରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ମରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରନ୍ତୁ।
ଶଂଭୋରିତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚାଥ ଶଂକରମ୍ । ସ୍ଵଯଂ କୁରୁ ମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ଥ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ବଲମ୍
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ନିଜେ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କର, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣ।'
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିମୁଂଚ ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତଂ ସୁରୈଃ ସହ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ସହ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ତୁମ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଛାଡ଼।'
ତତସ୍ତେଜୋ ମୁମୋଚାଥ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରସୂଚକଃ । ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଜଂ ତେଜସ୍ତତୋ ନିର୍ମୁକ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତେଜ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ତାପରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତେଜ ନିଜେ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁମୁଚୁଃ ସର୍ଵେ ସକ୍ରୋଧଂ ତେଜସାଂ ଚଯମ୍ । ଅତ୍ରାଂତରେ ସ୍ମୃତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ହରେଣ ମଧୁସୂଦନଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ସହିତ, ହରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
କିଂ କରୋମୀତି ତେନୋକ୍ତଃ ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋ ଜାଲଂଧରଃ କସ୍ମାନ୍ନ ହତଃ ସଂଗରେ ତ୍ଵଯା
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ବୋଲି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ଶିବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କାହିଁକି ମାରିନାହା?’
କଥଂ ସୁରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଶଯିତୁଂ ଗତଃ
ତୁମେ କିପରି ଦେବତାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଖୀରସାଗରକୁ ଶୟନ କରିବାକୁ ଗଲା?
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ-। ଯଦି ତଂ ହନ୍ମି ଦେଵେଶ ଶ୍ରୀଃ କଥଂ ମମ ଵଲ୍ଲଭା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାର୍ଵତୀକାଂତ ଜହି ଜାଲଂଧରଂ ରଣେ
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ‘ହେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଶ୍ରୀ କିପରି ମୋ ସହ ରହିବେ? ତେଣୁ, ହେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବଧ କର।
ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ କ୍ରୋଧଜଂ ମୁଂଚେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶର୍ଵେଣ କେଶଵଃ । ମୁମୋଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତେଜଃ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମଵର୍ଦ୍ଧତ । ତେଜଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାପକଂ ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍
ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ତୁମେ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼’ ବୋଲି କହାଯିବା ପରେ, କେଶବ ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଶକ୍ତି ବଢ଼ି ଓ ବ୍ୟାପି ଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶଂକର ଉଵାଚ-। ଏତେନ ତେଜସା ଶୀଘ୍ରଂ ମମାସ୍ତ୍ରଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଦଯସ୍ତଚ୍ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଂକରଭାଷିତମ୍
ଶଙ୍କର କହିଲେ: ‘ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କର।’ ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତଦାଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ କିଂ କୁର୍ମ ଇତି ଶଂକିତାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତନ୍ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ‘ଆମେ କଣ କରିବୁ?’ ବୋଲି ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କଣ ଚାଲିଛି ତାହା ବୁଝି ପାରିଲେ।
ତଦାହ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଅନାଲୋକ୍ଯଂ ହି ଦୈଵତୈଃ । ସୋଢୁଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ତେଜୋ ଧର୍ତୁଂ କେନ ଚ ଶକ୍ଯତେ
ତେବେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ‘ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହି ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ?’
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଭଗଵାନୁତ୍ପତ୍ଯୋପରି ତେଜସଃ । ଵାମାଂଘ୍ରିପାର୍ଷ୍ଣିନା ଶଂଭୁର୍ନନର୍ତ ଭ୍ରମରୀଚଯମ୍
ତାପରେ, ଭଗବାନ ହସି ଶକ୍ତି ଉପରେ ଉଠିଗଲେ; ଶମ୍ଭୁ ବାମ ପାଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ଦେଇ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଲିକ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ମହେଂଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତେଜସୋପରି ଶଂକରମ୍ । ନୃତ୍ଯମାନଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦା ଵାଦ୍ଯାନ୍ଯଵାଦଯନ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ନୃତ୍ଯେଷୁ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭ୍ରମରୀଚଯମ୍ । ଅଥ ଚକ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶଂଭୋର୍ନର୍ତନମର୍ଦନାତ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ନୃତ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଲିକ ଘୂରାଯାଏ; ପରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଓ ପାଦ ଦେଇ ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଆରଲକ୍ଷତ୍ରଯୋପେତଂ ଅସ୍ଥିକୋଟିସମାକୁଲମ୍ । ଶର୍ଵାଂଘ୍ରିକଷଣାତ୍ତସ୍ଯ ତେଜସୋ ନିସୃତାଃ କଣାଃ
ଏହାରେ ତିନୋଟି ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଅସ୍ଥିର ଧାରରେ ଭରିଥିଲା; ଶର୍ବଙ୍କ ପାଦ ଦେଇ ଘସାଯିବାରୁ ସେଇ ଶକ୍ତିର କଣିକା ବାହାରିଲା।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ତେନାସ୍ତ୍ରଂ ଵିମାନାନି ଚ ନିର୍ମମେ । ତତସ୍ତେ ନିର୍ଜ୍ଜରା ଭୀତ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କଲେ; ପରେ ଅମରମାନେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ଦେଵେଶଂ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେ ସୁରାନ୍ନୃପ । ପୃଥ୍ଵୀକାଠିନ୍ଯମାଦାଯ ଲୋହାନାମପି ତେଜସାମ୍
ସେମାନେ ‘ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!’ ବୋଲି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ହେ ରାଜା; ପୃଥିବୀର କଠିନତା ଓ ଧାତୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇ—
ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା କୋଶଂ କୃତଂ ଭସ୍ମୀକୃତଂ ଚ ତତ୍ । ସୃଷ୍ଟେନ ତେନ ଚକ୍ରେଣ ଦଗ୍ଧଃ କାଲୋଽପତତ୍କ୍ଷିତୌ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ଆବରଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା; ସେଇ ଚକ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଳ ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
ତତସ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହସ୍ତେ ଦଦୌ ଚକ୍ରଂ ସ ଧୂର୍ଜଟିଃ । ଚକ୍ରାର୍ଚିର୍ନିଚଯୈଃ କୂର୍ଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଗ୍ଧମୁମାପତିଃ
ତାପରେ ଧୂର୍ଜଟି ସେଇ ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ; ଚକ୍ରର ଆଗ୍ନିଶିଖା ଝୁଲିକ ଦେଖି, ଉମାପତି ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
ହସିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହସ୍ତାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସତ୍ଵରଂ ଶିଵଃ । ଦଧୌ କକ୍ଷାପୁଟେ ଚକ୍ରଂ ନିଧାନଂ ନିର୍ଧନୋ ଯଥା
ଶିବ ହସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରୁ ଚକ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇ, ତାଙ୍କର ଗା ଭିତର ଭାଗରେ ରଖିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ତାଙ୍କର ଧନ ଲୁଚାଇ ରଖେ।
ତତୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚକ୍ରଂ ଶିଵକକ୍ଷାପୁଟେସ୍ଥିତମ୍ । ମହାମୂର୍ଖସ୍ଯ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଦାନଂ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଗା ଭିତର ଭାଗରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଚକ୍ର ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ମହାମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରୋତ୍ତରେ ମଯା ଗତ୍ଵା କଥିତଂ ସିଂଧୁସୂନଵେ । ତ୍ଵାଂ ହଂତୁ ସର୍ଵଵୀରେଶ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶଂଭୁନା କୃତା । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତ୍ଥଂ ମଦ୍ଵଚୋ ରାଜଂସ୍ତତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୋଽସୁରଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ରାଜା, ଏଠାରେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲି ଯେ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଛି। ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପଚାରିଲେ।
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। କିମସ୍ତି ଶୂଲିନୋ ଗେହେ ରତ୍ନଜାତଂ ମହାମୁନେ । ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସକଲଂ ନାସ୍ତି ଯୁଦ୍ଧଂ ନିରାମିଷମ୍
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ — ମହାମୁନି, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘରେ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଛି କି? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, କାରଣ ଉପଲବ୍ଧି ବିନା କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଭୂତିର୍ଗାତ୍ରେ ଵୃଷୋ ଜୀର୍ଣଃ ଫଣିନୋଂଽଗେ ଗଲେ ଵିଷମ୍ । ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରଂ କରେ ପୁତ୍ରୌ ଗଜାନନ ଷଡାନନୌ
ନାରଦ କହିଲେ — ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ, ପୁରୁଣା ବୃଷଭ ଗୋଡ଼ା, ଗଳାରେ ସାପ, କଣ୍ଠରେ ବିଷ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଗଜମୁଖ ଓ ଛଅମୁଖି।
ଇତ୍ଯାଦି ଵିଭଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଦନ୍ଯତ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ । ତନଯା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଵିଶାଲା ହ୍ଯୁନ୍ନତସ୍ତନୀ
ଏହି ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ; ଆଉ କଣ ଅଛି, ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଥିବା।