ଦଦୃଶୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଭୁଵନେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍ । ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଯୁଂଜାନଂ ମନଃ ସ୍ଵଂ ପରମାତ୍ମନି
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକରେ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମନକୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଭିତରେ ଲୀନ କରିଥିଲେ।
ତେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାଗ୍ଭିସ୍ତଥ୍ଯାଭିରାଦୃତାଃ । ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍କିଂକରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଦର ସହିତ ସତ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତୋ ନିଵେଦଯାଂଚକ୍ରୁଃ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵିବୁଧାଃ ପୁନଃ । ଜାଲଂଧରସ୍ଯ ସକଲଂ ତଥା ନିଜପରାଭଵମ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ପୁଣିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା, ସେମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ପରାଜିତ ହେଲେ, ସେସବୁ ଜଣାଇଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା କୈଲାସଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ । ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତେ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯେଣ ସମାକୁଲାଃ । ସ୍ଥିତାଃ ସଂତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ କୈଳାସକୁ ଗଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ର ପାଶରେ ବିଚିତ୍ର ଦୃଶ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନମୋ ଭଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ନୀଲଗ୍ରୀଵାଯ ତେ ନମଃ । ନମଃ ସ୍ଥୂଲାଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯ ବହୁରୂପାଯ ତେ ନମଃ
ଭବ, ଶର୍ବ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୋଟା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବହୁ ରୂପ ନେଇଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଇତି ସର୍ଵମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଣୀମାକର୍ଣ୍ଯ ଶଂକରଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ନଂଦିନଂ ଦେଵା ନାନଯସ୍ଵେତି ସତ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ମୁହଁ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ତୁରନ୍ତ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଂଭୋର୍ଵଚୋ ଦେଵା ଆହୂତା ନଂଦିନା ଦ୍ରୁତମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଂତଃପୁରେ ଦେଵା ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତେକ୍ଷଣାଃ
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ନନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଡାକିଆଯାଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାସନେ ସମାସୀନଂ ଶଂକରଂ ଲୋକଶଂକରମ୍ । ଗଣୈଃ କୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତଂ ଭକ୍ତିଶାଲିଭିଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଅନେକ କୋଟି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଗଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ନଗ୍ନୈର୍ଵିରୂପୈଃ କୁଟିଲୈର୍ଜଟିଲୈର୍ଧୂଲିଧୂସରୈଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ପ୍ରାହ ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହଃ
ନଗ୍ନ, ବିକୃତ, ବାଙ୍କା, ଜଟାଧାରୀ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା ଲୋକମାନେ ଆଗରେ ଶିର ନମାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ ଏଗଠି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁଖରୋଗୋ ଯଥା ସ୍ଯାସୀଚ୍ଛକ୍ରଃ ସୋଽଯଂ ଵୃଥାଗତଃ । କୃପାଂ କୁରୁ ମହାଦେଵ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଯେପରି ଏକ ସୁସ୍ଥ ଲୋକ ଅସୁସ୍ଥ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ୟର୍ଥରେ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ମହାଦେବ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ଦୟା କର।
ତତ ଉଚ୍ଚୈର୍ଵିଭୋର୍ହାସ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ପିନାକିନଃ । ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ହାସ୍ୟ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖନ୍ତୁ।'
ତତଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମନସେପ୍ସିତମ୍ । ଶକ୍ରସ୍ଯ ମାନଭଂଗଂ ଚ ଦେଵାର୍ଥେ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପମାନ ବୁଝି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପ୍ରେମ୍ଣା ଭଵାନ୍ଯା ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ନୃପ ପ୍ରାହ ଵଚୋ ହରଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ନ ହତୋ ଯୋଽରି ସ କଥଂ ହନ୍ଯତେ ମଯା
ଭବାନୀ ସ୍ନେହରେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ହର କହିଲେ, 'ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ କିପରି ତାକୁ ମାରିପାରିବି?'
ପୂର୍ଵସୃଷ୍ଟାନ୍ଯାଯୁଧାନି ଵଜ୍ରାଦୀନି ପିତାମହ । ତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନୈଵ ଵଧ୍ଯୋଽସୌ ବଲୀ ଜାଲଂଧରୋଽସୁରଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବଜ୍ର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରବଳ ଜାଲନ୍ଧର ଦାନବକୁ ମାରିହେବା ଯାଉନାହିଁ।
ହେତିଭିଃ ପୂର୍ଵସଂସୃଷ୍ଟୈଃ ସମଯାପି ନ ହନ୍ଯତେ । ଦେଵାଃ କୁର୍ଵଂତୁ ଶସ୍ତ୍ରଂ ହି ମମ ପ୍ରାଣସହଂ ଦୃଢମ୍
ପୂର୍ବରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ମରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରନ୍ତୁ।
ଶଂଭୋରିତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚାଥ ଶଂକରମ୍ । ସ୍ଵଯଂ କୁରୁ ମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ଥ ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ବଲମ୍
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ନିଜେ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କର, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣ।'
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିମୁଂଚ ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତଂ ସୁରୈଃ ସହ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ସହ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ତୁମ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଛାଡ଼।'
ତତସ୍ତେଜୋ ମୁମୋଚାଥ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରସୂଚକଃ । ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଜଂ ତେଜସ୍ତତୋ ନିର୍ମୁକ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତେଜ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ତାପରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତେଜ ନିଜେ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁମୁଚୁଃ ସର୍ଵେ ସକ୍ରୋଧଂ ତେଜସାଂ ଚଯମ୍ । ଅତ୍ରାଂତରେ ସ୍ମୃତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ହରେଣ ମଧୁସୂଦନଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ସହିତ, ହରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
କିଂ କରୋମୀତି ତେନୋକ୍ତଃ ଶିଵଃ ପ୍ରାହ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋ ଜାଲଂଧରଃ କସ୍ମାନ୍ନ ହତଃ ସଂଗରେ ତ୍ଵଯା
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ବୋଲି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ଶିବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କାହିଁକି ମାରିନାହା?’
କଥଂ ସୁରାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଶଯିତୁଂ ଗତଃ
ତୁମେ କିପରି ଦେବତାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଖୀରସାଗରକୁ ଶୟନ କରିବାକୁ ଗଲା?
ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ-। ଯଦି ତଂ ହନ୍ମି ଦେଵେଶ ଶ୍ରୀଃ କଥଂ ମମ ଵଲ୍ଲଭା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାର୍ଵତୀକାଂତ ଜହି ଜାଲଂଧରଂ ରଣେ
ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ‘ହେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଶ୍ରୀ କିପରି ମୋ ସହ ରହିବେ? ତେଣୁ, ହେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବଧ କର।
ତେଜସ୍ତ୍ଵଂ କ୍ରୋଧଜଂ ମୁଂଚେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶର୍ଵେଣ କେଶଵଃ । ମୁମୋଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତେଜଃ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମଵର୍ଦ୍ଧତ । ତେଜଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାପକଂ ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍
ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ତୁମେ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼’ ବୋଲି କହାଯିବା ପରେ, କେଶବ ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଶକ୍ତି ବଢ଼ି ଓ ବ୍ୟାପି ଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶଂକର ଉଵାଚ-। ଏତେନ ତେଜସା ଶୀଘ୍ରଂ ମମାସ୍ତ୍ରଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଦଯସ୍ତଚ୍ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଂକରଭାଷିତମ୍
ଶଙ୍କର କହିଲେ: ‘ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କର।’ ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତଦାଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ କିଂ କୁର୍ମ ଇତି ଶଂକିତାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତନ୍ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ‘ଆମେ କଣ କରିବୁ?’ ବୋଲି ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କଣ ଚାଲିଛି ତାହା ବୁଝି ପାରିଲେ।
ତଦାହ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଅନାଲୋକ୍ଯଂ ହି ଦୈଵତୈଃ । ସୋଢୁଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ତେଜୋ ଧର୍ତୁଂ କେନ ଚ ଶକ୍ଯତେ
ତେବେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ‘ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହି ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ?’
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଭଗଵାନୁତ୍ପତ୍ଯୋପରି ତେଜସଃ । ଵାମାଂଘ୍ରିପାର୍ଷ୍ଣିନା ଶଂଭୁର୍ନନର୍ତ ଭ୍ରମରୀଚଯମ୍
ତାପରେ, ଭଗବାନ ହସି ଶକ୍ତି ଉପରେ ଉଠିଗଲେ; ଶମ୍ଭୁ ବାମ ପାଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ଦେଇ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଲିକ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ମହେଂଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତେଜସୋପରି ଶଂକରମ୍ । ନୃତ୍ଯମାନଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦା ଵାଦ୍ଯାନ୍ଯଵାଦଯନ୍
ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ନୃତ୍ଯେଷୁ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭ୍ରମରୀଚଯମ୍ । ଅଥ ଚକ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଶଂଭୋର୍ନର୍ତନମର୍ଦନାତ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ନୃତ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କ ଝୁଲିକ ଘୂରାଯାଏ; ପରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଓ ପାଦ ଦେଇ ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଆରଲକ୍ଷତ୍ରଯୋପେତଂ ଅସ୍ଥିକୋଟିସମାକୁଲମ୍ । ଶର୍ଵାଂଘ୍ରିକଷଣାତ୍ତସ୍ଯ ତେଜସୋ ନିସୃତାଃ କଣାଃ
ଏହାରେ ତିନୋଟି ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଅସ୍ଥିର ଧାରରେ ଭରିଥିଲା; ଶର୍ବଙ୍କ ପାଦ ଦେଇ ଘସାଯିବାରୁ ସେଇ ଶକ୍ତିର କଣିକା ବାହାରିଲା।