ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ନାରାଯଣପ୍ରପନ୍ନା ଯେ ନରାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାଃ । କଦାଚିଦଶୁଭଂ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ।
ପୁନରେଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କମଲାପତେଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଲଭଂତେ ପରମଂ ପଦମ୍
ମୁଁ ପୁନିଥରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କର ମହିମା କଥା କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ମାନବ ପରମ ପଦ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୃପ୍ଯଂତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ପାଖଣ୍ଡା ନ ହି ତୃପ୍ଯଂତି ନରକେ କ୍ଲେଶଭାଗିନଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣି ଭକ୍ତମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟପଥୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକରେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପାଖଣ୍ଡାନାଂ ସମୀପେ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵାଗ୍ରତଃ
ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟପଥୀମାନଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଵିପ୍ର ଉର୍ଵୀଶୁର୍ନାମ ଜୈମିନେ । ଆସୀତ୍ପାପରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାପରାଯଣଃ
ପୂର୍ବରୁ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଜୟମିନି, ଉର୍ବୀଶୁର ନାମକ ଜଣେ ଲୋକ ଥିଲେ, ସେ ସଦା ପାପରେ ଲିନ ଓ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନୋଦ୍ଯତଃ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପୀ ଚ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମଲୋଲୁପଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଶିବାକୁ ଚାହୁଥିଲେ, ଗୋମାଂସ ଖାଉଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିବାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା । ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଜ୍ଞାତିପୀଡାକରସ୍ତଥା
ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନେ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଜଣାମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପାଖଂଡଜନସଙ୍ଗଭାକ୍ । ଵୃତ୍ତିଚ୍ଛେଦୀ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ନ୍ଯାସାପହାରକସ୍ତଥା
ସେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ, କ୍ରୂର ଥିଲେ, ଅନ୍ୟପଥୀମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ କରୁଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିକଟ ଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ।
ତାଦୃଶଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟଂ ପାପପରାଯଣମ୍ । ଆଜଗ୍ମୁର୍ଜ୍ଞାତଯଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତସ୍ଯ ନିଜଂଗୃହମ୍
ସେ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପରେ ଲିନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଣାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ।
ଜ୍ଞାତଯ ଊଚୁଃ - ପ୍ରତିଷ୍ଠୋପାର୍ଜିତା ପୂର୍ଵୈରସ୍ମାକଂ ଵିମଲେ କୁଲେ । ସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତ୍ଵଯା ମୂଢ ଵିନାଶଂ ପ୍ରତିନୀଯତେ
ଜଣାମାନେ କହିଲେ — ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହି ଶୁଭ୍ର କୁଳରେ ଯେତେ ମାନ୍ୟତା ଆର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ମୂଢ, ତୁମେ ଏହି ମାନ୍ୟତାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।
ଧର୍ମମାର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କୁରୁଷେ ପାତକଂ ସଦା । ମଦ୍ଵଂଶକୀର୍ତିହନନଂ ଜାତୋଽସି ଜ୍ଞାତିଦୁଃଖଦଃ
ଧର୍ମର ପଥ ଛାଡି ତୁମେ ସଦା ପାପ କରୁଛ; ତୁମେ ଆମ ବଂଶର କୀର୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ ଏବଂ ଜଣାମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛ।
ଅତିଵିସ୍ମଯଦା ସୃଷ୍ଟିର୍ଵିଧାତୁର୍ମନ୍ଯତେ ତ୍ଵଯି । ଯସ୍ମିନ୍ସିଂଧୌ ଶଶୀ ଜାତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷ୍ଵେଡୋଦ୍ଭଵୋଽପି ଚ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ତୁମେ — ଯେଉଁ ସମୁଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେଠି ଫେନ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅହୋ ଶକ୍ତିଃ କୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଚ ଶକ୍ଯତେ । ଅନେକୈଃ ପୁରୁଷୈଃ କୀର୍ତିଂ ସଂଚିତାଂ ହଂତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
କୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେବେ ଗଣନା କରିବା ଯାଞ୍ଚିବା ନୁହେଁ; ଅନେକ ଲୋକ ଯେତେ କୀର୍ତି ସଂଚୟ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରନ୍ତି।
ଜାତେ ପୁତ୍ରୋତ୍ତମେ ଵଂଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଯାଦଧମୋଽପି ଚ । ପୁତ୍ରେଧମେତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽପି ଵଂଶୋ ଗଚ୍ଛତି ହୀନତାମ୍
ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ବଂଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ହୋଇଯାଏ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାତଯସ୍ତେ ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ପାପିନାଂ ଵରମ୍ । ଅପକୀର୍ତିଭଯାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତତ୍ଯଜୁଃ ସହସା ଦ୍ଵିଜ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ପାପୀକୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏବଂ ଅପକୀର୍ତ୍ତିର ଭୟରେ ସହସା ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଜନୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଧିକ୍କୃତଃ । ପ୍ରପେଦେ ଦସ୍ଯୁତାଂ ଦୁଃଖୀ ଵିଭ୍ରଷ୍ଟାଖିଲଵୈଭଵଃ
ସେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ । ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତି ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଦସ୍ୟୁ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ତଂ ଦସ୍ଯୁକର୍ମକୁର୍ଵଂତଂ ନିର୍ଦ୍ଦଯଂ ପରହିଂସକମ୍ । ଧୃତ୍ଵା ଜନପଦାଃ ସର୍ଵେ ଭୂପାଲାଯ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜନପଦର ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନେଇଗଲେ ।
ତେନ ଭୂମିଭୁଜା ତସ୍ଯ ପିତୃସ୍ନେହାଦ୍ଦିଵଜୋତ୍ତମ । ନ ହତୋଽସୌ ଦୁରାଚାରୋ ନିଜଦେଶାଦ୍ଵହିଷ୍କୃତଃ
କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ସେଇ ଦୁର୍ବୃତ୍ତକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ ।
ତତୋଽସୌ ଵନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସହ ନିର୍ଦ୍ଦଯଃ । ପାଂଥସ୍ଵହରଣାର୍ଥାଯ ତସ୍ଥୌ ବହୁଭିରୁଦ୍ଧତୈଃ
ତାପରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅନ୍ୟ ଅହଂକାରୀ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୟାହୀନ ଭାବେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଲୁଟିବା ପାଇଁ ପଥରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ ।
କଦାଚିତ୍ତଟିନୀତୀରଂ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସହ ଜୈମିନେ । ଵନପର୍ଯଟନେ ଶ୍ରାଂତୋ ଜଗାମ ସ୍ନାନହେତଵେ
ଏକଥର, ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁରି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀତଟକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ, ହେ ଜୟମିନି ।
ତସ୍ଯାଂ ତଟିନ୍ଯାଂ ଭଗଵତ୍ପରିଚର୍ଯାପରାଯଣାନ୍ । ଅସୌ ଦଦର୍ଶ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣାକୃତିନୋ ବହୂନ୍
ସେଠାରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ ହୋଇ ନଦୀତଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଅଥ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ସମାରାଧ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କଥଯାମାସୁର୍ଵିହିତା ଅତି କୌତୁକାତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏକାଉଁଠି ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଅଦ୍ଯ ଚଂପକପୁଷ୍ପାଣି ମଯା ତ୍ଯକ୍ତାନି ତାନି ଵୈ । କଶ୍ଚିଦ୍ଵଦତି ତାଂବୂଲଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ମୁରାରଯେ
‘ଆଜି ମୁଁ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଦାନ କରିଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ ପାନ ଦେଇଛି’ ।
ନ ଖାଦିତଵ୍ଯଂ ତାଂବୂଲଂ କଦାଚିଦପି ଜନ୍ମନି । ମଯାଦ୍ଯ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ କଦଲୀଫଲମୁତ୍ତମମ୍
‘ପାନ କେବେ କୌଣସି ଜନ୍ମରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଆଜି ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଦଳୀ ଫଳ ଦେଇଛି’, ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମାନି ଚ ମଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ କଦଲୀଫଲମ୍ । କୋଽପି ଵକ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତଂ ହରଯେ ଦାଡିମୀଫଲମ୍
‘ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ମୁଁ କଦଳୀ ଫଳ ଖାଇଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଦାଡିମ୍ବ ଫଳ ଦେଇଛି’ ।
କୋଽପି ଵକ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତଂ ରସାଲଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମେତଦ୍ଵଦତାଂ ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚାଂସି ଚ
‘ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆମ୍ବ ଫଳ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଛି’, ଜଣେ କହିଲେ । ଏମିତି ସେମାନେ ଆପସରେ କଥାହୁଏଁ କହୁଥିବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ।
ଉର୍ଵୀଶୁଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଵିଷ୍ଣଵେ । ସଂସାରେ ଯାନି ଵସ୍ତୂନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସଂତି ତାନ୍ଯହମ୍
ସେ ଭାବିଲେ — ‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କଣ ଦେବି? ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି ।’
ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ସଂତ୍ଯକ୍ତୁଂ କିଂ ଦାସ୍ଯାମି ମୁରାରଯେ । ନିତ୍ଯଂ ଵନାଂତରସ୍ଥୋଽହଂ ଚୌରୋ ରାଜଭଯାକୁଲଃ
‘କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି ଛାଡ଼ିପାରୁନି — ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ କଣ ଦେବି? ମୁଁ ସଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ରହେ, ଚୋର ଭାବେ, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ।’
ଶକଟାରୋହଣେ ନାସ୍ତି ହ୍ଯଧିକାରଃ କଦାପି ମେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦସ୍ଯୁନା ତେନ ଭୂଯୋଭୂଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
‘ମୋତେ କେବେ ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ିବା ଅଧିକାର ମିଳିନାହିଁ ।’ ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଦସ୍ୟୁଟିଏ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଶକଟଂ ହରଯେ ଦତ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯିନେ । ଅଥ ତେବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିପ୍ର ଯଥାଗତାଃ
‘ମୁଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଦେଇଛି ।’ ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।