କ୍ଷୀରସାଗର ଉଵାଚ-। ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶରଣଂ ପୁତ୍ର ପ୍ଲାଵଯାମ୍ଯୂର୍ମିଭିଃ କଥମ୍ । ମୁନୀଂଦ୍ରାସ୍ତଂ ନ ଶଂସଂତି ଯସ୍ତ୍ଯଜେଚ୍ଛରଣାଗତମ୍
କ୍ଷୀରସାଗର କହିଲେ— 'ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଛ; ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ମୋ ତରଙ୍ଗରେ ବିଲିନ କରିବି ନାହିଁ? ମହାମୁନିମାନେ ଶରଣାଗତକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବାକୁ କେବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ ।'
ପିତୃଵ୍ଯଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂକ୍ରୋଧାତ୍ସଂତତଂ ଗିରିମ୍ । ତଲପ୍ରହରଣେନୈଵ ତାଡଯାମାସ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ପିତୃବ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦାନବରାଜ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼କୁ ତାଳିରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଗିରୀ ରାଜନ୍ଭୀତୋ ଜାଲଂଧରାଦ୍ଭୃଶମ୍ । ଅଥାଜଗାମ ରୂପେଣ ପ୍ରାହ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ରାଜା, ଡ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ଆସି ସେଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତଵାହମଭଵଂ ଦାସୋ ରକ୍ଷ ମାଂ ଶରଣାଗତମ୍ । ରସାତଲଂ ମହାବାହୋ ଯାସ୍ଯାମି ତଵ ଶାସନାତ୍
'ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର । ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ରସାତଳକୁ ଯିବି ।'
ଯାଵତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁଷେ ରାଜ୍ଯଂ ତାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ । ଓଷଧୀନାଂ ଵିରାଵେଣ ସିଦ୍ଧାନାଂ ରୋଦନେନ ଚ
'ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କରିବ, ମୁଁ ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବି; ଔଷଧମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ରୋଦନ ଶୁଣି'
ରସାତଲଂ ଜଗାମାଦ୍ରିଃ ସିଂଧୁସୂନୋଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତଃ । ତତୋ ଜାଲଂଧରୋ ଵୀର ଆଜଗାମ ମହାରଣମ୍
ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପାହାଡ଼ ରସାତଳକୁ ଗଲା । ତାପରେ, ବୀର ଜାଲନ୍ଧର ପୁଣି ମହାଯୁଦ୍ଧକୁ ଫେରିଲେ ।
ପୂର୍ଵକଲ୍ପିତମାରୁହ୍ଯ ରଥସ୍ଥଂ କେଶଵଂ ଯଯୌ । ରଥସ୍ଥଂ ମାଧଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜହାସୋଚ୍ଚୈର୍ନଦୀସୁତଃ
ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି କେଶବ ଚାଲିଗଲେ। ରଥରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖି ନଦୀପୁତ୍ର ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।
ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠ ଶକଟେ ଯାଵଦ୍ଧନ୍ଯାମରୀନହମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଘାନାଶୁ ଶରୈସ୍ତାଂ ଦେଵଵାହିନୀମ୍
ତୁମେ ଏଠି ଗଡ଼ିରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହରାଏନି। ଏଭଳି କହି ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀରରେ ଦେବସେନାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣୈର୍ଵିଦାରିତା ଦେଵାସ୍ତ୍ରାହୀତ୍ଯୂଚୁର୍ବୃହସ୍ପତିମ୍ । ତତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ଶୀଘ୍ରମଗମତ୍କ୍ଷୀରସାଗରମ୍
ତୀରରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଡାକିଲେ। ତେଣୁ ବୃହସ୍ପତି ତୁରନ୍ତ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଗଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତତୋ ଦ୍ରୋଣମଭୂଚ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ନୃପ । ଅଥାଗତ୍ଯ ରଣଂ ତୂର୍ଣମମରାନ୍ପ୍ରାହ ଗୀଷ୍ପତିଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାଜା। ଏହିପରେ ଗୀଷ୍ପତି ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଲାଯଧ୍ଵଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରୋଣାଦ୍ରିଃ କ୍ଷଯମାଗତଃ । ଏଵମୁକ୍ତଵତସ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୋଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସିଂଧୁଜଃ
ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତେ ପଳାଅ! ଦ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ ବିନାଶ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ନଦୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ଜନେଉ କାଟିଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ କେଶାଂଶ୍ଚ ବାଣୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ହସନ୍ସୁରାନ୍ । ତତୋ ଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଗୁରୁଃ ପ୍ରାଣଭଯାର୍ଦିତଃ
ହସିହସି ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ଜନେଉ ଓ କେଶ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ଗୁରୁ ଜୀବନଭୟରେ ବେଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ରଣଂ ହିତ୍ଵା ପଲାଯାଂଚକ୍ରିରେ ନୃପ । ଏଵଂ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଦେଵାନ୍ଵୈ ଜନାର୍ଦ୍ଦନମଧାଵତ
ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା। ଏଭଳି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ହୃଷୀକେଶୋଽପି ଦୈତ୍ଯେଶମନ୍ଵଧାଵଦ୍ରଣୋତ୍ସୁକଃ । ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଧୋରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଲଂଧରସ୍ଯ ଚ
ହୃଷୀକେଶ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷଣୋ ବାଣଜାଲୈଃ ପ୍ଲାଵଯାମାସ କେଶଵମ୍ । ତାନ୍ବାଣାନ୍ଖଂଡଶଃ କୃତ୍ଵା ପୂରଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ମହାନ୍
ଦୁର୍ଜୟ ଜାଲନ୍ଧର ବାଣର ବର୍ଷାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ। କେଶବ ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଆକାଶକୁ ତୀରରେ ପୂରିଦେଲେ।
ଵାସୁଦେଵୋସୁରଂ ବାଣୈର୍ଜାଲଂଧରମପୀଡଯତ୍ । ଜାଲଂଧରୋ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶରପୀଡିତଵିଗ୍ରହଃ
ବାସୁଦେବ ତୀରରେ ଦେତ୍ୟ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବେଶ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ। ତୀରରେ ବିନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ ହୋଇ ଜାଲନ୍ଧର ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜେତୁଂ ଦୁଦ୍ରାଵ ସଂଯତିସ୍ଥମଥ ଦ୍ରୁତମ୍ । ତମାଯାଂତଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ସେ ଦୃତ ଧାଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ହରି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣାନଂଗେସହଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସୌ ରଥସଂନିଧୌ । ହସ୍ତେନୈକେନ ଗରୁଡଂ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ରଥଂ ହରେଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରଥ ସମୀପକୁ ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଦେହରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଏକ ହାତରେ ଗରୁଡ଼କୁ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ହରିଙ୍କ ରଥକୁ ଧରିଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵାଂବରେ ଶଶ୍ଵତ୍ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ନ୍ଯପାତଯତ୍ । ଜାଲଂଧରକରକ୍ଷିପ୍ତୋ ଗରୁଡୋଽପି ପପାତ ହ
ସେ ଦୁହିଁକୁ ଆକାଶରେ ଘୁରାଇ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ପକେଇଦେଲେ। ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଗଲେ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପେ ସ ତତ୍ରୈଵ ଵିଶ୍ରାମମକରୋଚ୍ଚିରମ୍ । ଅଚ୍ଯୁତଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭ୍ରମତୋ ରଥମଂଡଲାତ୍
ସେଠାରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ରଥରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଛିଟକି ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଣମାଗତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେଶଂ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତ୍ଯଭାଷତ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଗତଂ ଭୂଯଃ କେଶଵଂ ସମରପ୍ରିଯଃ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ସେ ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଥା, ଥା!' ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ କେଶବଙ୍କୁ ପୁଣି ଆସୁଥିବା ଦେଖି,
ପୂରଯନ୍ମାର୍ଗଣୈର୍ଭୂମିଂ ଜଗର୍ଜାର୍ଣଵନଂଦନଃ
ନଦୀପୁତ୍ର ତୀରରେ ଭୂମିକୁ ପୂରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଦୈତ୍ଯଂ ହରିରାଶୁ ଶକ୍ତ୍ଯା ହୃଦି ସ୍ଫୁରଂତ୍ଯା ସ ତତଃ ପପାତ । ସୂତୋ ନ ଯତ୍ତଂ ସମରାନ୍ନିଵାସଂ ତଂ ପ୍ରାହ ରେ କେନ କୃତୋସ୍ମ୍ଯଲଜ୍ଜଃ
ହରି ଦେତ୍ୟଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଏକ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଶକ୍ତିରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ, ତେଣୁ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସାରଥି ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କହିଲେ, 'ମୋତେ କିଏ ଏମିତି ଲଜ୍ଜାହୀନ କଲା?'
ଦୈତ୍ଯାରି ଜାଲଂଧରଯୋର୍ମହତ୍ତଦା ବଭୂଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ଧରଣୀତଲସ୍ଥଯୋଃ । ପ୍ରେମ୍ଣା ଶ୍ରିଯସ୍ତଂ ନ ଜଘାନ ଦାନଵଂ ସ୍ଵଯଂ ହରିସ୍ତସ୍ଯ ଶରୈଃ ପପାତ
ଦେତ୍ୟଶତ୍ରୁ ଓ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଶ୍ରୀ ଭଲପାଇବାରୁ ଦେତ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ହରି ତାଙ୍କର ବାଣରେ ନିଜେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ ପତିତଂ ଧରଣୀତଲେ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯାର୍ଣଵଜୋ ଦୈତ୍ଯ ଆରୁରୋହ ନିଜଂ ରଥମ୍ । ତତସ୍ତମିଂଦିରା ପ୍ରାପ୍ତା ରୁଦଂତୀ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭା
ତାପରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ଏବଂ ଦାୟତ୍ୟ ନିଜ ରଥରେ ଚଢିଲେ । ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ସଂସ୍ଥିତା କମଲା ତତ୍ର ପତିଂ କମଲଲୋଚନମ୍ । ପତିତଂ ତୁ ପତିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରାହାର୍ଣଵାତ୍ମଜମ୍
ସେଠାରେ କମଳା ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ତାଙ୍କର ପତିକୁ ପତିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ଭ୍ରାତର୍ଜିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧୃତସ୍ତ୍ଵଯା । ଭଗିନ୍ଯା ନ ଚ ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଦାତୁଂ ଯୁକ୍ତଂ ମହାବଲ
"ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଭାଇ; ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜିତି ଧରିଛ । କିନ୍ତୁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମର ଭଉଣୀକୁ ବିଧବା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।"
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ମୁମୋଚ ଜଗତଃ ପତିମ୍ । ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵସ୍ରେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନନାମ ଚ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାବାହୁ ଜାଲନ୍ଧର ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜଗତ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵସୁଃ ସ୍ନେହାତ୍ତଦାଂଜସା । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରାହ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତଵ କର୍ମଣା । ଵରଂ ଵରଯ ଦୈତ୍ଯେଶ କିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତେ ଵରମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଭଉଣୀପାଇଁ ସ୍ନେହରୁପେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ବନ୍ଦନା କଲେ । ବିଷ୍ଣୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ଦାୟତ୍ୟମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ କଣ ଦେଉଁ ?"
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। ଯଦି ତ୍ଵଂ ମମ ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଶୌର୍ଯେଣାନେନ କେଶଵ । ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ମତ୍ପିତୁଃ ସ୍ଥାନେ ତ୍ଵଯା କମଲଯା ସହ
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ: "ଯଦି ଆପଣ ମୋର ପରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଆପଣ ଓ କମଳା ମିଶି, ମୋର ବାପାଙ୍କ ଘରେ ବସିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।"