ଇତି ଦୈତ୍ଯୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରାହାର୍ଣଵାତ୍ମଜମ୍ । କ୍ଷୀରସାଗରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣୋନାମ ମହାଗିରିଃ
ଦାନବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର ଅର୍ଣ୍ଣବପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଡ୍ରୋଣ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି ।'
ଔଷଧ୍ଯସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଜୀଵଯଂତି ଚ ଯା ମୃତାନ୍ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସୁରାଚାର୍ଯୋ ଗୃହୀତ୍ଵୋଷଧିସଂଚଯମ୍
ସେଠାରେ ଏମିତି ଔଷଧ ଅଛି, ଯାହା ମୃତମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ । ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେଉଁଠାରୁ ଔଷଧ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ।
ରଣେ ଵିନିହତାନ୍ଦେଵାନୁତ୍ଥାପଯତି ମଂତ୍ରତଃ । ଭାର୍ଗଵୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ସୈନ୍ଯଭାରଂ ମହାବଲଃ
ଏହି ଔଷଧ ଓ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତି । ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତି
ଶୁଂଭେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତରସା ଯଯୌ ଜାଲଂଧରୋଽର୍ଣଵମ୍ । ଅଥ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଵେଶ୍ମଦିଵ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖରେ ସେନାକୁ ରଖି, ଜାଲନ୍ଧର ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସାଗରକୁ ଗଲେ । ପରେ, କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଚମତ୍କାର ମହଲ ଦେଖିଲେ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତତ୍ର କ୍ଷୀରାବ୍ଧେଃ କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ନୋଷ୍ଣୋ ନ ଶୀତଲୋ ଵାଯୁର୍ନ ତମୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ କ୍ଷୀରସାଗରର ଖେଳସ୍ଥଳୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନ ତାପ ଅଛି, ନ ଶୀତ, ନ ଅନ୍ଧାର ।
ଯତ୍ର ଗାଯଂତି ନୃତ୍ଯଂତି କ୍ରୀଡଂତି ଚ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସୁପୀନସ୍ତନଭାରାଢ୍ଯାଃ କୃଶୋଦର୍ଯଃ ସୁଦଂତିକାଃ 6.7.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଖେଳୁଛନ୍ତି— ମଧୁର ଅଂଗ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ଛୋଟ ଡେଉଳ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂସ ।
ନେତ୍ରଵିଭ୍ରମଵିକ୍ଷେପୈର୍ନିତଂବପରିଵର୍ତ୍ତନୈଃ । ଅଂଗୈଃ ସଂମୋହନୈ ରମ୍ଯୈର୍ବାହୁଵଲ୍ଲୀଵିଚାଲନୈଃ
ତାଙ୍କର ଚାହୁଁ ଚାଲି, ନୟନ ଚଞ୍ଚଳତା, କଟି ତରଳତା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଂଗ ଓ ଲତାପରି ବାହୁ ଚଳନରେ ସେମାନେ ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ ।
ପାଦଵିନ୍ଯାସରଣି ତୈର୍ମଧୁରୈର୍ଵଚନସ୍ତଵୈଃ । ସୌଗଂଧ୍ଯସୌଖ୍ଯଦୈର୍ଵାସୈର୍ନେତ୍ରଭ୍ରମରହୁଂକୃତୈଃ
ସୁନ୍ଦର ପଦଚାଳନ, ମଧୁର କଥା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ସୁଖଦ ପୋଷାକ, ଏବଂ ନୟନପାଶେ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ
ଚାମରାଂଦୋଲଲୀଲାଭିଃ ସ୍ରଗ୍ଭିଃ ସ୍ମିତଵିଲୋକିତୈଃ। ସେଵାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଲାସିନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସୁତଃ
ଚାମର ଡୋଳାଇବା, ମାଳା ଓ ହସିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ସେଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
କ୍ରୀଡଂତଂ ତତ୍ର ଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମରୋତ୍ସୁକଃ। ଅଥାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାସୌ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ତାତ ହଂସି ମାମ୍। ଦ୍ରୋଣାଚଲୌଷଧୀର୍ଵ୍ଯାଜାଦଂବୁଭିଃ ପ୍ଲାଵଯସ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— 'ପିତା, ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କର; ଡ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ର ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ବିଲିନ କରି ମୋତେ ଉପକାର କର ।'
କ୍ଷୀରସାଗର ଉଵାଚ-। ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶରଣଂ ପୁତ୍ର ପ୍ଲାଵଯାମ୍ଯୂର୍ମିଭିଃ କଥମ୍ । ମୁନୀଂଦ୍ରାସ୍ତଂ ନ ଶଂସଂତି ଯସ୍ତ୍ଯଜେଚ୍ଛରଣାଗତମ୍
କ୍ଷୀରସାଗର କହିଲେ— 'ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଛ; ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ମୋ ତରଙ୍ଗରେ ବିଲିନ କରିବି ନାହିଁ? ମହାମୁନିମାନେ ଶରଣାଗତକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବାକୁ କେବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ ।'
ପିତୃଵ୍ଯଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂକ୍ରୋଧାତ୍ସଂତତଂ ଗିରିମ୍ । ତଲପ୍ରହରଣେନୈଵ ତାଡଯାମାସ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ପିତୃବ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦାନବରାଜ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼କୁ ତାଳିରେ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଗିରୀ ରାଜନ୍ଭୀତୋ ଜାଲଂଧରାଦ୍ଭୃଶମ୍ । ଅଥାଜଗାମ ରୂପେଣ ପ୍ରାହ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ରାଜା, ଡ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂ ଆସି ସେଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତଵାହମଭଵଂ ଦାସୋ ରକ୍ଷ ମାଂ ଶରଣାଗତମ୍ । ରସାତଲଂ ମହାବାହୋ ଯାସ୍ଯାମି ତଵ ଶାସନାତ୍
'ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର । ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ରସାତଳକୁ ଯିବି ।'
ଯାଵତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁଷେ ରାଜ୍ଯଂ ତାଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ । ଓଷଧୀନାଂ ଵିରାଵେଣ ସିଦ୍ଧାନାଂ ରୋଦନେନ ଚ
'ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କରିବ, ମୁଁ ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବି; ଔଷଧମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ରୋଦନ ଶୁଣି'
ରସାତଲଂ ଜଗାମାଦ୍ରିଃ ସିଂଧୁସୂନୋଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତଃ । ତତୋ ଜାଲଂଧରୋ ଵୀର ଆଜଗାମ ମହାରଣମ୍
ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପାହାଡ଼ ରସାତଳକୁ ଗଲା । ତାପରେ, ବୀର ଜାଲନ୍ଧର ପୁଣି ମହାଯୁଦ୍ଧକୁ ଫେରିଲେ ।
ପୂର୍ଵକଲ୍ପିତମାରୁହ୍ଯ ରଥସ୍ଥଂ କେଶଵଂ ଯଯୌ । ରଥସ୍ଥଂ ମାଧଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜହାସୋଚ୍ଚୈର୍ନଦୀସୁତଃ
ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି କେଶବ ଚାଲିଗଲେ। ରଥରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖି ନଦୀପୁତ୍ର ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।
ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠ ଶକଟେ ଯାଵଦ୍ଧନ୍ଯାମରୀନହମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଘାନାଶୁ ଶରୈସ୍ତାଂ ଦେଵଵାହିନୀମ୍
ତୁମେ ଏଠି ଗଡ଼ିରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହରାଏନି। ଏଭଳି କହି ସେ ତୁରନ୍ତ ତୀରରେ ଦେବସେନାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣୈର୍ଵିଦାରିତା ଦେଵାସ୍ତ୍ରାହୀତ୍ଯୂଚୁର୍ବୃହସ୍ପତିମ୍ । ତତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ଶୀଘ୍ରମଗମତ୍କ୍ଷୀରସାଗରମ୍
ତୀରରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଡାକିଲେ। ତେଣୁ ବୃହସ୍ପତି ତୁରନ୍ତ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଗଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତତୋ ଦ୍ରୋଣମଭୂଚ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ନୃପ । ଅଥାଗତ୍ଯ ରଣଂ ତୂର୍ଣମମରାନ୍ପ୍ରାହ ଗୀଷ୍ପତିଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ରାଜା। ଏହିପରେ ଗୀଷ୍ପତି ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଲାଯଧ୍ଵଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରୋଣାଦ୍ରିଃ କ୍ଷଯମାଗତଃ । ଏଵମୁକ୍ତଵତସ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୋଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସିଂଧୁଜଃ
ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତେ ପଳାଅ! ଦ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ ବିନାଶ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏଭଳି କହିବା ସହିତ ନଦୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ଜନେଉ କାଟିଦେଲେ।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ କେଶାଂଶ୍ଚ ବାଣୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ହସନ୍ସୁରାନ୍ । ତତୋ ଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ଗୁରୁଃ ପ୍ରାଣଭଯାର୍ଦିତଃ
ହସିହସି ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ଜନେଉ ଓ କେଶ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ଗୁରୁ ଜୀବନଭୟରେ ବେଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ରଣଂ ହିତ୍ଵା ପଲାଯାଂଚକ୍ରିରେ ନୃପ । ଏଵଂ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଦେଵାନ୍ଵୈ ଜନାର୍ଦ୍ଦନମଧାଵତ
ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ, ରାଜା। ଏଭଳି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ହୃଷୀକେଶୋଽପି ଦୈତ୍ଯେଶମନ୍ଵଧାଵଦ୍ରଣୋତ୍ସୁକଃ । ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଧୋରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଲଂଧରସ୍ଯ ଚ
ହୃଷୀକେଶ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦେତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷଣୋ ବାଣଜାଲୈଃ ପ୍ଲାଵଯାମାସ କେଶଵମ୍ । ତାନ୍ବାଣାନ୍ଖଂଡଶଃ କୃତ୍ଵା ପୂରଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ମହାନ୍
ଦୁର୍ଜୟ ଜାଲନ୍ଧର ବାଣର ବର୍ଷାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ। କେଶବ ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଆକାଶକୁ ତୀରରେ ପୂରିଦେଲେ।
ଵାସୁଦେଵୋସୁରଂ ବାଣୈର୍ଜାଲଂଧରମପୀଡଯତ୍ । ଜାଲଂଧରୋ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶରପୀଡିତଵିଗ୍ରହଃ
ବାସୁଦେବ ତୀରରେ ଦେତ୍ୟ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବେଶ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ। ତୀରରେ ବିନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ ହୋଇ ଜାଲନ୍ଧର ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜେତୁଂ ଦୁଦ୍ରାଵ ସଂଯତିସ୍ଥମଥ ଦ୍ରୁତମ୍ । ତମାଯାଂତଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ସେ ଦୃତ ଧାଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ହରି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ବାଣାନଂଗେସହଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସୌ ରଥସଂନିଧୌ । ହସ୍ତେନୈକେନ ଗରୁଡଂ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ରଥଂ ହରେଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରଥ ସମୀପକୁ ବାଣ ଲାଗିଥିବା ଦେହରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଏକ ହାତରେ ଗରୁଡ଼କୁ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ହରିଙ୍କ ରଥକୁ ଧରିଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵାଂବରେ ଶଶ୍ଵତ୍ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ନ୍ଯପାତଯତ୍ । ଜାଲଂଧରକରକ୍ଷିପ୍ତୋ ଗରୁଡୋଽପି ପପାତ ହ
ସେ ଦୁହିଁକୁ ଆକାଶରେ ଘୁରାଇ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ପକେଇଦେଲେ। ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଗଲେ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପେ ସ ତତ୍ରୈଵ ଵିଶ୍ରାମମକରୋଚ୍ଚିରମ୍ । ଅଚ୍ଯୁତଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭ୍ରମତୋ ରଥମଂଡଲାତ୍
ସେଠାରେ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ରଥରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଛିଟକି ପଡ଼ିଗଲେ।