ନିଃଶଂକଂ ଜହି ମାଂ ଵିଷ୍ଣୋ ନାହଂ ତ୍ଵା ହନ୍ମି ମାଧଵ । ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋତେ ଆଘାତ କର, ବିଷ୍ଣୁ; ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ଆଘାତ କରିବି ନାହିଁ, ମାଧବ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ରେଜା ଚକ୍ଷୁରେ କ୍ରୋଧରେ ରଙ୍ଗିତ ହେଲା।
ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାଣହରୈଃ ଶରୈରେନମପୂରଯତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ଵିଭିନ୍ନାଂଗୋଽର୍ଣଵସୂନୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବା ତୀରରେ ଭରିଦେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଘାତରେ ସାଗରପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ଆହତ।
ହରିଂ ସଂପୂରଯାମାସ ମାର୍ଗଣୌଘୈର୍ନିରଂତରମ୍ । ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାଣହରୈଃ ଶରୈରେନମପୂରଯତ୍
ସେ ହରିଙ୍କୁ ଅବିରତ ତୀରବର୍ଷାରେ ଭରିଦେଲେ; ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବା ତୀରରେ ଆବୃତ କଲେ।
ଗରୁଡଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସିଂଧୁସୂନୋଃ ଶରୈର୍ଭୁଵି । ରଥଂ ସଂସ୍ମାରଯାମାସ ଵୈକୁଂଠସ୍ଥଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ସାଗରପୁତ୍ରଙ୍କ ତୀରରେ ଗରୁଡ଼ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭୈକୁଣ୍ଠରେ ବସୁଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସରଥସ୍ତସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ସୂତହୀନୋ ହଯୈର୍ଵୃତଃ । ଅଶ୍ଵୈର୍ଯୁତଂ ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଭଗଵାନ୍ରଣେ
ତାଙ୍କର ରଥ ଚାଳକ ବିନା କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆସିଗଲା; ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥକୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ସଂବୋଧଯିତ୍ଵା ଗରୁଡଂ ସାରଥ୍ଯେ ସମଯୋଜଯତ୍ । ସ ଧୃତ୍ଵା ମୁକୁଟଂ ମୂର୍ଧ୍ନି କୌସ୍ତୁଭଂ ହୃଦଯେ ମଣିମ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସଚେତନ କରି, ତାଙ୍କୁ ରଥଚାଳକ କରିଦେଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ହୃଦୟରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ପୁରୁଷାର୍ଥାନ୍ହଯାନ୍କୃତ୍ଵା ଯଯୌ ଜାଲଂଧରଂ ହରିଃ । ମେଦିନୀଂ ରଥଚକ୍ରେଣ ଦାରଯଂଶ୍ଚ ସୁରୈଃ ସହ
ମାନବ ଲକ୍ଷ୍ୟର ରୂପେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ହରି ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେବତାମାନେ ସହ ଯାଇଲେ, ରଥଚକ୍ରରେ ମାଟିକୁ ଚିରିଦେଉଥିଲେ।
ଜଘାନ ତରସା ବାଣୈର୍ଦାନଵାନାଂ ଚ ଵାହିନୀମ୍ । ଦେଵରାଜେନ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ଵୀତିହୋତ୍ରୋ ରଣାଂଗଣେ
ସେ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଦାନବ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବୀତିହୋତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଦଦାହ ଦାନଵାନୀକଂ ସମୀରଣସମନ୍ଵିତମ୍ । ତଦାହ ତଂ ଭଗଵତା ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯଂ ସୁରୈଃ ସହ
ସେ ବାୟୁ ସହିତ ଦାନବ ସେନାକୁ ପୁରାଇଦେଲେ; ସେ ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଦେବତାମାନେ ସହ ଦାନବ ସେନାକୁ କହିଲେ।
ଜାଲଂଧରଃ ସ୍ଵଲ୍ପଶେଷଂ ଦଧ୍ଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଅଥାହ ଭାର୍ଗଵଂ ରାଜା ମତ୍ସୈନ୍ଯଂ ନିହତଂ ସୁରୈଃ
ଜାଲନ୍ଧର ନିଜ ସେନା ଅତି କମ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖି, ରାଜା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ସେନାକୁ ଦେବତାମାନେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।'
ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତି ମଂତ୍ରଜ୍ଞେ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵିଦ୍ଯଯା ଭଵାନ୍ । କିଂ ତଯା ଵିଦ୍ଯଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କ୍ଷତ୍ରେଣାଥ ବଲେନ ଚ
ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଓ ବଳର କଣ ଉପକାର?
ଯା ନ ରକ୍ଷତି ରୋଗାର୍ତାନ୍ଯଦ୍ବଲଂ ଶରଣାଗତାନ୍ । ଜାଲଂଧରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵସ୍ତମଭାଷତ
ଯେ ବଳ ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ, ଏମିତି ବଳର କଣ ଉପଯୋଗ? ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ମମ ବଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ରଣାଂଗଣେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵାରିଣା ସ୍ପୃଷ୍ଟା ହୁଂକାରେଣ ପ୍ରବୋଧିତାଃ
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ବ୍ରାହ୍ମଣର ମୋର ବଳ ଦେଖ; ଏହିପରି କହି, ସେ ପାଣି ଛୁଇଁଲେ ଓ ହୁଁକାରରେ ସେମାନେକୁ ସଚେତନ କଲେ।
ଉତ୍ଥାପିତାସ୍ତେ କଵିନା ଶରୌଘୈଃ ପ୍ରାଣହାରକୈଃ । ଦେଵାହତା ରଣେ ପେତୁଃ ସମଂତାତ୍ସିଂଧୁସୂନୁନା
ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବା ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଆଘାତ କରି, ସାଗରପୁତ୍ର ସହ ସମେତେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ବାଣୈର୍ଜର୍ଜରଦେହାସ୍ତେ ଧୃତପ୍ରାଣା ନରାଧିପ । ନ ମୃତାସ୍ତ୍ଵମରତ୍ଵାଚ୍ଚ ବାଣୈର୍ଭିନ୍ନାଶ୍ଚ ସତ୍ତମ
ତୀରରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତଥାପି ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ଧରିଥିଲେ, ରାଜନ୍; ସେମାନେ ଅମର ଥିବାରୁ ମରିଲେ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତୋ ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ବୃହସ୍ପତିମଭାଷତ । ଧିଗ୍ବଲଂ ଦୈଵତଗୁରୋ ଯୋ ନ ଜୀଵଯସେ ସୁରାନ୍
ତାପରେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନେକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରୁନଥିବା ବଳର କଣ ଉପଯୋଗ, ଦେବଗୁରୁ?'
ଧିଷଣସ୍ତୁ ଜଗନ୍ନାଥମୁଵାଚ ତ୍ଵରିତଂ ତଦା । ଓଷଧୀଭିରହଂ ସ୍ଵାମିନ୍ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଜରାନ୍
ଧିଷଣ ତୁରନ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧିଷଣଃ ସୋଽପି ଯଯୌ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵସ୍ଥିତମ୍ । ଦ୍ରୋଣମଦ୍ରିଂ ତଦା ଗତ୍ଵା ସୁଖଂ ଗୃହ୍ଯୌଷଧୀଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରି କହି, ଧିଷଣ କ୍ଷୀରସାଗର ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ସେ ନିଜେ ଖୁସିରେ ଔଷଧି ଆଣିଲେ।
ଗୁରୁସ୍ତାସାଂ ଚ ଯୋଗେନ ଜୀଵଯାମାସ ନିର୍ଜରାନ୍ । ଉତ୍ଥିତାସ୍ତେ ତତୋ ଦେଵା ଜଘ୍ନୁର୍ଦାନଵଵାହିନୀମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଅମରମାନେ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇଲେ । ସେମାନେ ଉଠି ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ପରାଜିତ କଲେ ।
ଦେଵାନ୍ସମୁତ୍ଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଭାଷେ ସିଂଧୁଜଃ କଵିମ୍ । ଵିନା ତ୍ଵଦ୍ଵିଦ୍ଯଯା କାଵ୍ଯ କଥମେତେ ସମୁତ୍ଥିତାଃ
ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ଉଠିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଏହିପରି କହିଲେ— 'କାବ୍ୟ, ତୁମ ଜ୍ଞାନ ବିନା ଏମାନେ କିପରି ଉଠିପାରିଲେ?'
ଇତି ଦୈତ୍ଯୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରାହାର୍ଣଵାତ୍ମଜମ୍ । କ୍ଷୀରସାଗରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣୋନାମ ମହାଗିରିଃ
ଦାନବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର ଅର୍ଣ୍ଣବପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଡ୍ରୋଣ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି ।'
ଔଷଧ୍ଯସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଜୀଵଯଂତି ଚ ଯା ମୃତାନ୍ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସୁରାଚାର୍ଯୋ ଗୃହୀତ୍ଵୋଷଧିସଂଚଯମ୍
ସେଠାରେ ଏମିତି ଔଷଧ ଅଛି, ଯାହା ମୃତମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ । ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେଉଁଠାରୁ ଔଷଧ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ।
ରଣେ ଵିନିହତାନ୍ଦେଵାନୁତ୍ଥାପଯତି ମଂତ୍ରତଃ । ଭାର୍ଗଵୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ସୈନ୍ଯଭାରଂ ମହାବଲଃ
ଏହି ଔଷଧ ଓ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତି । ଭାର୍ଗବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତି
ଶୁଂଭେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତରସା ଯଯୌ ଜାଲଂଧରୋଽର୍ଣଵମ୍ । ଅଥ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧୌ ଵେଶ୍ମଦିଵ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖରେ ସେନାକୁ ରଖି, ଜାଲନ୍ଧର ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସାଗରକୁ ଗଲେ । ପରେ, କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଚମତ୍କାର ମହଲ ଦେଖିଲେ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତତ୍ର କ୍ଷୀରାବ୍ଧେଃ କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ନୋଷ୍ଣୋ ନ ଶୀତଲୋ ଵାଯୁର୍ନ ତମୋ ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ କ୍ଷୀରସାଗରର ଖେଳସ୍ଥଳୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନ ତାପ ଅଛି, ନ ଶୀତ, ନ ଅନ୍ଧାର ।
ଯତ୍ର ଗାଯଂତି ନୃତ୍ଯଂତି କ୍ରୀଡଂତି ଚ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସୁପୀନସ୍ତନଭାରାଢ୍ଯାଃ କୃଶୋଦର୍ଯଃ ସୁଦଂତିକାଃ 6.7.
ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଖେଳୁଛନ୍ତି— ମଧୁର ଅଂଗ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ, ଛୋଟ ଡେଉଳ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂସ ।
ନେତ୍ରଵିଭ୍ରମଵିକ୍ଷେପୈର୍ନିତଂବପରିଵର୍ତ୍ତନୈଃ । ଅଂଗୈଃ ସଂମୋହନୈ ରମ୍ଯୈର୍ବାହୁଵଲ୍ଲୀଵିଚାଲନୈଃ
ତାଙ୍କର ଚାହୁଁ ଚାଲି, ନୟନ ଚଞ୍ଚଳତା, କଟି ତରଳତା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଂଗ ଓ ଲତାପରି ବାହୁ ଚଳନରେ ସେମାନେ ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ ।
ପାଦଵିନ୍ଯାସରଣି ତୈର୍ମଧୁରୈର୍ଵଚନସ୍ତଵୈଃ । ସୌଗଂଧ୍ଯସୌଖ୍ଯଦୈର୍ଵାସୈର୍ନେତ୍ରଭ୍ରମରହୁଂକୃତୈଃ
ସୁନ୍ଦର ପଦଚାଳନ, ମଧୁର କଥା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ସୁଖଦ ପୋଷାକ, ଏବଂ ନୟନପାଶେ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ
ଚାମରାଂଦୋଲଲୀଲାଭିଃ ସ୍ରଗ୍ଭିଃ ସ୍ମିତଵିଲୋକିତୈଃ। ସେଵାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଲାସିନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସୁତଃ
ଚାମର ଡୋଳାଇବା, ମାଳା ଓ ହସିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ସେଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ ।
କ୍ରୀଡଂତଂ ତତ୍ର ଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମରୋତ୍ସୁକଃ। ଅଥାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାସୌ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ତାତ ହଂସି ମାମ୍। ଦ୍ରୋଣାଚଲୌଷଧୀର୍ଵ୍ଯାଜାଦଂବୁଭିଃ ପ୍ଲାଵଯସ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— 'ପିତା, ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କର; ଡ୍ରୋଣ ପାହାଡ଼ର ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ବିଲିନ କରି ମୋତେ ଉପକାର କର ।'