କ୍ଷତଜାତ୍ପଦ୍ମରାଗାଃ ସ୍ଯୁଃ ମେଦସୋ ମରକତାସ୍ତଥା । ପ୍ରଵାଲାନି ଚ ଜିହ୍ଵାତୋ ଦଂତା ମୁକ୍ତାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ପଦ୍ମରାଗ ହେଲା, ଚର୍ବିରୁ ପନ୍ନା, ଜିହ୍ୱାରୁ ପ୍ରବାଳ, ଦାନ୍ତରୁ ମୁକ୍ତା ହେଲା।
ମଜ୍ଜୋଦ୍ଭଵଂ ମରକତଂ ଗାରୁତ୍ମତମଭୂନ୍ନସା । କାଂସ୍ଯଂ ପୁରୀଷଂ ରଜତଂ ଵୀର୍ଯଂ ତାମ୍ରଂ ଚ ମୂତ୍ରଜମ୍
ତାଙ୍କ ମଜ୍ଜା ଓ ନାକରୁ ଗରୁଡ ପନ୍ନା ହେଲା। ମଳରୁ କଂସ୍ୟ, ବୀର୍ୟରୁ ଚାଁଦି, ମୁତ୍ରରୁ ତାମ୍ବା ହେଲା।
ଅଂଗସ୍ଯୋଦ୍ଵର୍ତନାଜ୍ଜାତଂ ପିତ୍ତଲଂ ବ୍ରହ୍ମଵୀତିକାଃ । ନାଦାଦ୍ଵୈଦୂର୍ଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ରତ୍ନଂ ଚାରୁତରଂ ତଥା
ତାଙ୍କ ଶରୀର ଘସିବାରୁ ପିତଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୀତିକା ରତ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଧ୍ୱନିରୁ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନଖେଭ୍ଯଃ କନକୋତ୍ପତ୍ତୀ ରୁଧିରାଚ୍ଚ ରସୋଦ୍ଭଵଃ । ମେଦସଃ ସ୍ଫଟିକଂ ଜାତଂ ପ୍ରଵାଲଂ ମାଂସସଂଭଵମ୍
ତାଙ୍କ ନଖରୁ ସୁନା, ରକ୍ତରୁ ପାରା, ଚର୍ବିରୁ ସ୍ଫଟିକ, ମାଂସରୁ ପ୍ରବାଳ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବଲଦେହୋଦ୍ଭଵାନ୍ଯାସନ୍ରତ୍ନାନି ପୃଥିଵୀତଲେ । ପୁଣ୍ଯୋପଚଯସଂପତ୍ତ୍ଯା ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵିମଲୈର୍ଜନୈଃ
ବଳର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମଣିମୁକ୍ତା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା; ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲଂ ମଘଵତା ମୃଧେ । ପ୍ରଭାଵତୀ ନାମ ରାଜ୍ଞୀ ଯଯୌ ତଚ୍ଚରଣାଂତିକମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମଘବାନ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ନାମକ ରାଣୀ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଲଲାପ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୀର୍ଣାଵଯଵଂ ରଣେ । ପ୍ରଭାଵତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତକେଶୀ ଘନସ୍ତନୀ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭାବତୀ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଖୋଲା କେଶ ଓ ଭାରି ଶସ୍ତନ ସହିତ ବିଳାପ କରିଲେ।
ହା ନାଥ ବଲଵିକ୍ରାଂତ କାଂତଦେହ ଜଗତ୍ପ୍ରିଯ । ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ କିଂ ଚାତ୍ର କୈଵଲ୍ଯଂ ଗତଵାନସି
ହା ନାଥ! ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳବାନ୍, ପ୍ରିୟ ଦେହ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ—ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏଠି କେଉଁ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଲେ?
ଜରାକୁଷ୍ଠାଦିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦେହଂ ତ୍ଯଜଂତି ନ । ଦେହିନୋଽନ୍ଯେ ପରଂ କାଂତଂ ତ୍ଵଯା ଦେହୋ ଵୃଥୋଜ୍ଝିତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଜରା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗରେ ଦେହ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ପ୍ରିୟ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲା।
ତଵ ଦେହେନ ଦିଵ୍ଯେନ ହାରକଂ ଭୂଷ୍ଯତେ ପ୍ରିଯ । ରଣୋତ୍ସୁକେନ ଭଵତା ଯା ଵେଣୀ ଗ୍ରଥିତା ମମ
ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୋ ହାର ଶୋଭିତ; ଯେ ଚୁଟିକୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ ବାନ୍ଧିଥିଲା—
ତାମୁଦ୍ଗ୍ରଥଯ ଵୈଧଵ୍ଯଦୁଃଖାର୍ତ୍ତାଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରିଯ । ଏଵଂ ଵିଲପତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲରାଜ୍ଞୀଂ ସମୁଦ୍ରଜଃ । ଦୁଃଖିତଃ ଶୁକ୍ରମିତ୍ଯାହ ବଲଂ ଜୀଵଯ ଭାର୍ଗଵ
ସେଇ ଚୁଟିକୁ ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ଖୋଲ, ବିଧବା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ। ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ବଳଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦିଅ।'
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ-। ଇଚ୍ଛଯାମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଂ କଥଂ ଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ । ତଥାପି ମଂତ୍ରସାମର୍ଥ୍ଯାଦ୍ଵାଚମୁଚ୍ଚାରଯିଷ୍ଯତି
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି—ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେବି? ତଥାପି, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେ କିଛି କଥା କହିପାରିବେ।'
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। ବଲସ୍ଯ ରୂପ ଵଚନଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵ । ଜାଲଂଧରେଣୈଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାନପରୋଽଭଵତ୍
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ: 'ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ବଳଙ୍କ ରୂପ ଓ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଏଭଳି ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର କିଛି ଖଣ୍ଡ ସ୍ମରଣରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
ଅଥୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵଦନାତ୍ସ୍ଵନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମନୋରମଃ । ପ୍ରଭାଵତୀଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵାଦ୍ଯଭାଂଡା ଦିଵୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ବଳଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏକ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଶ୍ରବଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ସମାନ।
ପ୍ରଭାଵତି ସ୍ଵଦେହଂ ତ୍ଵଂ ମମାଂଗେଷୁ ଲଯଂ ନଯ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଦୀ ଜାତା ପ୍ରଭାଵତୀ
'ପ୍ରଭାବତୀ, ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଲୟ କର।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ଏକ ନଦୀ ହେଲେ।
ବଲାଙ୍ଗେଷ୍ଵେଵ ଲୀନା ସା ସୁମେରୋଃ ପୂର୍ଵଵାହିନୀ । ଯସ୍ଯାସ୍ତୋଯେନ ସଂଜାତା ରତ୍ନାନାଂ କାଂତିରୁତ୍ତମା
ସେ ବଳଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଜଳରେ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳତା ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତୋ ଜାଲଂଧରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନମ୍ । କପଟେନ ବଲଂ ହତ୍ଵା କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି ବଲାଧମ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'କପଟରେ ବଳଙ୍କୁ ମାରି, ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବୁ, ବଳମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ଶତମଖଂ ସିଂଧୁସୂନୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସସୂତାଶ୍ଵଧ୍ଵଜରଥଂ ଛାଦଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ
ଏଭଳି କହି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଶକ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚାଳକ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ଓ ରଥ ସହ ବାଣରେ ଢାକିଦେଲେ।
ପପାତ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ଶକ୍ରୋ ରଥୋପରି ଶରୈଃ କ୍ଷତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପତିତଂ ଶକ୍ରଂ ଜଗର୍ଜାର୍ଣଵନଂଦନଃ
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଶକ୍ର ଅଚେତନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଶକ୍ରଙ୍କୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରର ଆନନ୍ଦ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୁମୋଚେଂଦ୍ରୋ ଵଜ୍ରଂ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି । ତଦାଦ୍ରିଦଲନଂ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ସିଂଧୁସଂଭଵଃ
ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଉପରେ ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା ସେଇ ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଵଜ୍ରଂ କକ୍ଷାପୁଟେ ଧୃତ୍ଵା ରଥାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ଦେଵେଂଦ୍ରଂ ଧର୍ତୁମାହଵେ
ବଜ୍ରକୁ କାନ୍ଧ ତଳେ ଧରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଧାଇଲେ।
ତତୋ ଦୁଦ୍ରାଵ ମଘଵା ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହରିଂ ସ୍ମରନ୍ । ରଥମିଂଦ୍ରସ୍ଯ ମଦଵାନାରୁହ୍ଯାର୍ଣଵନଂଦନଃ
ତାପରେ ମଘବାନ୍ ରଥ ଛାଡ଼ି, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପଳାଇଗଲେ; ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ଆନନ୍ଦ ଶକ୍ତିରେ ମଦମତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଯଂତାରଂ ମାତଲିଂ କୃତ୍ଵା ଯଯୌ ପ୍ରାପ୍ତମନୋରଥଃ । ରଥମିଂଦ୍ରସ୍ଯ ତରସା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଯଯୌ ବଲେ
ମାତଳିଙ୍କୁ ଅପନା ରଥଚାଳକ କରି, ବଳି ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେଠି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ବେଗରେ ଚଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଚାଂବୁଧରୋ ଯଥା । ତତଃ ସ କୋପାତ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ସ୍ଵଯଂ ଖଡ୍ଗଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଚ ନଂଦକଂ ରଣେ
ଜାଲନ୍ଧର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତେବେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜେ ରଣଭୂମିରେ ନନ୍ଦକ ତଳୱାର ଉଠାଇଲେ।
ସଂପ୍ରେରଯିତ୍ଵା ଗରୁଡଂ ମନୋଜଵଂ ଜଘାନ କୋପେନ ଚ ଦୈତ୍ଯଵାହିନୀମ୍ । ରଥାନ୍ହଯାନ୍କୁଂଜରପତ୍ତିସଂଘାନ୍ସ ପାତଯାମାସ ବଲାତ୍ସହସ୍ରଶଃ
ମନର ତୁଳ୍ୟ ବେଗବାନ୍ ଗରୁଡ଼କୁ ପଠାଇ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଦାନବ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ; ଶକ୍ତିବଳରେ ହଜାର-ହଜାର ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତି ସେନାକୁ ଭୂଇଁକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ଜନାର୍ଦନଃ କଶ୍ଯପସୂନୁସଂଵୃତଶ୍ଚକାର ସଂଖ୍ଯେ ଚରିତଂ ଭଯାଵହମ୍ । କେଶାସ୍ଥିମଜ୍ଜାରୁଧିରୌଘଵାହିନୀଂ ପିଶାଚଵେତାଲଵିହଂଗସେଵିତାମ୍
କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; କେଶ, ହାଡ଼, ମଜ୍ଜା ଓ ରକ୍ତଧାରାର ଏକ ନଦୀ, ଯାହା ପିଶାଚ, ବେତାଳ ଓ ଶବପରି ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
କରୋରୁଜଂଘାଯୁଧଶସ୍ତ୍ରପୂରିତାଂ ସୁଦୁସ୍ତରାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରଗଜେଂଦ୍ର ସେଵିତାମ୍ । ରକ୍ତାଂତ୍ରହାରାଂଗଦଭୂଷିତାଂତାଂ ଵିଘୂର୍ଣନେତ୍ରୋତ୍ସଵକାଂତିଵାସସମ୍
ହାତ, ଉରୁ, ଗୋଡ଼, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ; ବାଘ ଓ ମହାହାତୀମାନେ ତାହାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ରକ୍ତ ଅନ୍ତ୍ରର ହାର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୃତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଗୁଡ଼ିଗୁଡ଼ି ଚକ୍ଷୁ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵିଷ୍ଣୁନା ନିହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵପୁଂଗଵାଃ । ଜାଲଂଧରାଜ୍ଞଯା ସର୍ଵେ ରୁରୁଧୁଃ ପରିତୋ ହରିମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେନା ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରେ ହରିଙ୍କୁ ଘେରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେ ତତ୍ର ବାଣୌଘାନ୍ଵର୍ଷମାଣା ଯଥାଂବୁଦାଃ । ଯଥାଦ୍ଵିରେଫାଃ କମଲଂ ପର୍ଵତଂ ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ମେଘ ଭଳି ଅନେକ ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଗୋଲାପ ଫୁଲକୁ ଘେରିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼କୁ ମେଘ ଢାକିଦେଇଥାଏ, ସେପରି।
ଚୂତଂ ଯଥା ପକ୍ଷିଗଣା ଗଗନଂ ଧୂପସଂଚଯଃ । ନ ଦୃଶ୍ଯୋଽଭୂତ୍ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ରଣସଂକଟେ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଆମ୍ବ ଗଛକୁ ଢାକିଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମେଘ ଆକାଶକୁ ଘେରିଥାଏ, ସେପରି ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୀଷଣତାରେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଦୁହେଁ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।