ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଶୀର୍ଣାନ୍ଯଂଗେ ବଲସ୍ଯ ଚ । ବଲୀଯସା ବଲେନେଂଦ୍ରୋ ମୁଦ୍ଗରେଣ ହତୋ ହୃଦି
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବଳଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ବଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ନନାଦେଂଦ୍ରସ୍ତତୋ ଭୀମଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ବଲୋହସତ୍ । ହସତସ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚେରୁର୍ମୁଖତୋ ମୌକ୍ତିକାନି ଚ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବଳ ହସିଲେ, ତାଙ୍କ ହସିବା ସମୟରେ ମୁଁହରୁ ମୁକ୍ତା ବାହାରିଲା।
ତସ୍ଯାଂଗସ୍ଯାଭିଲାଷେଣ ନ ଯୁଦ୍ଧମକରୋତ୍ତଦା । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାସଵୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ତଂ ବଲଂ ବଲସାଗରମ୍
ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଥିବାରୁ ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ବଳଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିର ସାଗରକୁ, ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଵରଂ ଵୃଣୁ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ବଲଂ ପ୍ରତି । ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦୈତ୍ଯେଶ ସ୍ଵଂ ଵପୁର୍ଦାତୁମର୍ହସି
‘ବର ମାଗ, ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି କହିଲେ। ବଳ କହିଲେ, ‘ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଦାଇତ୍ୟନାଥ, ତେବେ ଆପଣ ନିଜ ଦେହ ଦେବା ଉଚିତ।’
ତଦିଂଦ୍ର ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଗୃହାଣ ମାମ୍ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ବଲଂ ସୋଽପି କିମଦେଯଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳ କହିଲେ, ‘ଶସ୍ତ୍ରରେ ମୋତେ ଭେଦି ନିଅ। ମହାତ୍ମାମାନେ କ’ଣ ଦେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ?’
ସସ୍ମାରିତୋ ମାତଲିନା ଵଜ୍ରେଣାଂଗଂ ଜଘାନ ତତ୍ । ତେନ ଵଜ୍ରପ୍ରହାରେଣ ବଲାଂଗଂ ତଦ୍ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ
ମାତଳିଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଇବାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେହକୁ ଆଘାତ କଲେ। ସେହି ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ବଳଙ୍କ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ବଲାଂଗସ୍ଯୈକଭାଗସ୍ତୁ ପପାତ କନକାଚଲେ । ତୁହିନାଦ୍ରୌ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତୃତୀଯୋ ଗୋନଗେଽପତତ୍
ବଳଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଅଂଶ ସୁନା ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ହିମପାହାଡ଼ରେ, ତୃତୀୟ ଗୋନଗରେ ପଡ଼ିଲା।
ଚତୁର୍ଥୋ ଦେଵନଦ୍ଯାଂ ଚ ପଂଚମୋ ମଂଦରେ ତଥା । ଵଜ୍ରାକରେ ପପାତାଂଶଃ ଷଷ୍ଠଶ୍ଚ ଵିଜଯାଂଗଜଃ
ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଦେବନଦୀରେ, ପଞ୍ଚମ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ, ଏକ ଅଂଶ ବଜ୍ରାକରରେ ପଡ଼ିଲା, ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ବିଜୟାଙ୍ଗଜ ହେଲା।
ତସ୍ଯ ଜାତିଵିଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପରିଶୁଦ୍ଧେନ କର୍ମଣା । କାଯସ୍ଯାଵଯଵାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନବୀଜତ୍ଵମାଗତାଃ
ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ ଓ ପବିତ୍ର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ବିଜ ହେଲା।
ଵଜ୍ରାଦସ୍ଥିକଣାଃ କୀର୍ଣାଃ ଷଟ୍କୋଣା ମଣଯୋଽଭଵନ୍ । ଅକ୍ଷିଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରନୀଲା ଵୈ ମାଣିକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂଭଵମ୍
ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ଟୁକୁଡ଼ାରୁ ଛଅ କୋଣିଆ ହୀରା ହେଲା। ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ନୀଳମାଣି, କାନରୁ ପଦ୍ମରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କ୍ଷତଜାତ୍ପଦ୍ମରାଗାଃ ସ୍ଯୁଃ ମେଦସୋ ମରକତାସ୍ତଥା । ପ୍ରଵାଲାନି ଚ ଜିହ୍ଵାତୋ ଦଂତା ମୁକ୍ତାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ପଦ୍ମରାଗ ହେଲା, ଚର୍ବିରୁ ପନ୍ନା, ଜିହ୍ୱାରୁ ପ୍ରବାଳ, ଦାନ୍ତରୁ ମୁକ୍ତା ହେଲା।
ମଜ୍ଜୋଦ୍ଭଵଂ ମରକତଂ ଗାରୁତ୍ମତମଭୂନ୍ନସା । କାଂସ୍ଯଂ ପୁରୀଷଂ ରଜତଂ ଵୀର୍ଯଂ ତାମ୍ରଂ ଚ ମୂତ୍ରଜମ୍
ତାଙ୍କ ମଜ୍ଜା ଓ ନାକରୁ ଗରୁଡ ପନ୍ନା ହେଲା। ମଳରୁ କଂସ୍ୟ, ବୀର୍ୟରୁ ଚାଁଦି, ମୁତ୍ରରୁ ତାମ୍ବା ହେଲା।
ଅଂଗସ୍ଯୋଦ୍ଵର୍ତନାଜ୍ଜାତଂ ପିତ୍ତଲଂ ବ୍ରହ୍ମଵୀତିକାଃ । ନାଦାଦ୍ଵୈଦୂର୍ଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ରତ୍ନଂ ଚାରୁତରଂ ତଥା
ତାଙ୍କ ଶରୀର ଘସିବାରୁ ପିତଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୀତିକା ରତ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଧ୍ୱନିରୁ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନଖେଭ୍ଯଃ କନକୋତ୍ପତ୍ତୀ ରୁଧିରାଚ୍ଚ ରସୋଦ୍ଭଵଃ । ମେଦସଃ ସ୍ଫଟିକଂ ଜାତଂ ପ୍ରଵାଲଂ ମାଂସସଂଭଵମ୍
ତାଙ୍କ ନଖରୁ ସୁନା, ରକ୍ତରୁ ପାରା, ଚର୍ବିରୁ ସ୍ଫଟିକ, ମାଂସରୁ ପ୍ରବାଳ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ବଲଦେହୋଦ୍ଭଵାନ୍ଯାସନ୍ରତ୍ନାନି ପୃଥିଵୀତଲେ । ପୁଣ୍ଯୋପଚଯସଂପତ୍ତ୍ଯା ଭୋକ୍ଷ୍ଯଂତେ ଵିମଲୈର୍ଜନୈଃ
ବଳର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମଣିମୁକ୍ତା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା; ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲଂ ମଘଵତା ମୃଧେ । ପ୍ରଭାଵତୀ ନାମ ରାଜ୍ଞୀ ଯଯୌ ତଚ୍ଚରଣାଂତିକମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମଘବାନ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ନାମକ ରାଣୀ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଲଲାପ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୀର୍ଣାଵଯଵଂ ରଣେ । ପ୍ରଭାଵତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତକେଶୀ ଘନସ୍ତନୀ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭାବତୀ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଖୋଲା କେଶ ଓ ଭାରି ଶସ୍ତନ ସହିତ ବିଳାପ କରିଲେ।
ହା ନାଥ ବଲଵିକ୍ରାଂତ କାଂତଦେହ ଜଗତ୍ପ୍ରିଯ । ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ କିଂ ଚାତ୍ର କୈଵଲ୍ଯଂ ଗତଵାନସି
ହା ନାଥ! ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳବାନ୍, ପ୍ରିୟ ଦେହ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ—ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏଠି କେଉଁ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଲେ?
ଜରାକୁଷ୍ଠାଦିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦେହଂ ତ୍ଯଜଂତି ନ । ଦେହିନୋଽନ୍ଯେ ପରଂ କାଂତଂ ତ୍ଵଯା ଦେହୋ ଵୃଥୋଜ୍ଝିତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଜରା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗରେ ଦେହ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ପ୍ରିୟ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲା।
ତଵ ଦେହେନ ଦିଵ୍ଯେନ ହାରକଂ ଭୂଷ୍ଯତେ ପ୍ରିଯ । ରଣୋତ୍ସୁକେନ ଭଵତା ଯା ଵେଣୀ ଗ୍ରଥିତା ମମ
ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୋ ହାର ଶୋଭିତ; ଯେ ଚୁଟିକୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ ବାନ୍ଧିଥିଲା—
ତାମୁଦ୍ଗ୍ରଥଯ ଵୈଧଵ୍ଯଦୁଃଖାର୍ତ୍ତାଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରିଯ । ଏଵଂ ଵିଲପତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲରାଜ୍ଞୀଂ ସମୁଦ୍ରଜଃ । ଦୁଃଖିତଃ ଶୁକ୍ରମିତ୍ଯାହ ବଲଂ ଜୀଵଯ ଭାର୍ଗଵ
ସେଇ ଚୁଟିକୁ ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ଖୋଲ, ବିଧବା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ। ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ବଳଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦିଅ।'
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ-। ଇଚ୍ଛଯାମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଂ କଥଂ ଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ । ତଥାପି ମଂତ୍ରସାମର୍ଥ୍ଯାଦ୍ଵାଚମୁଚ୍ଚାରଯିଷ୍ଯତି
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଛନ୍ତି—ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେବି? ତଥାପି, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେ କିଛି କଥା କହିପାରିବେ।'
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। ବଲସ୍ଯ ରୂପ ଵଚନଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵ । ଜାଲଂଧରେଣୈଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାନପରୋଽଭଵତ୍
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ: 'ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ବଳଙ୍କ ରୂପ ଓ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଏଭଳି ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର କିଛି ଖଣ୍ଡ ସ୍ମରଣରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
ଅଥୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵଦନାତ୍ସ୍ଵନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମନୋରମଃ । ପ୍ରଭାଵତୀଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵାଦ୍ଯଭାଂଡା ଦିଵୋତ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ବଳଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏକ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଶ୍ରବଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ସମାନ।
ପ୍ରଭାଵତି ସ୍ଵଦେହଂ ତ୍ଵଂ ମମାଂଗେଷୁ ଲଯଂ ନଯ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଦୀ ଜାତା ପ୍ରଭାଵତୀ
'ପ୍ରଭାବତୀ, ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଲୟ କର।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବତୀ ଏକ ନଦୀ ହେଲେ।
ବଲାଙ୍ଗେଷ୍ଵେଵ ଲୀନା ସା ସୁମେରୋଃ ପୂର୍ଵଵାହିନୀ । ଯସ୍ଯାସ୍ତୋଯେନ ସଂଜାତା ରତ୍ନାନାଂ କାଂତିରୁତ୍ତମା
ସେ ବଳଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଜଳରେ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳତା ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ତତୋ ଜାଲଂଧରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନମ୍ । କପଟେନ ବଲଂ ହତ୍ଵା କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି ବଲାଧମ
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'କପଟରେ ବଳଙ୍କୁ ମାରି, ଏବେ କେଉଁଠି ଯିବୁ, ବଳମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ଶତମଖଂ ସିଂଧୁସୂନୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସସୂତାଶ୍ଵଧ୍ଵଜରଥଂ ଛାଦଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ
ଏଭଳି କହି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଶକ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚାଳକ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା ଓ ରଥ ସହ ବାଣରେ ଢାକିଦେଲେ।
ପପାତ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ଶକ୍ରୋ ରଥୋପରି ଶରୈଃ କ୍ଷତଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପତିତଂ ଶକ୍ରଂ ଜଗର୍ଜାର୍ଣଵନଂଦନଃ
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଶକ୍ର ଅଚେତନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଶକ୍ରଙ୍କୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରର ଆନନ୍ଦ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୁମୋଚେଂଦ୍ରୋ ଵଜ୍ରଂ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି । ତଦାଦ୍ରିଦଲନଂ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ସିଂଧୁସଂଭଵଃ
ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଉପରେ ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମା ସେଇ ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ।