ତତୋ ଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷଃ ସେନଯୋରୁଭଯୋରଭୂତ୍ । କୋଲାହଲଶ୍ଚ ଵୀରାଣାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଗର୍ଜତାମ୍
ତାପରେ ଉଭୟ ସେନାରୁ ବାଜାର ଗଜ୍ଜନ ଉଠିଲା, ଓ ଶୂରମାନେ ଏକାଉଁ ଏକ ଉପରେ ଚିତ୍କାର କରି ହଲାହଲ କରିଲେ।
ଅଥ ଦାନଵଦେଵାନାଂ ସଂଗ୍ରାମୋଽଭୂଦ୍ଭଯାଵହଃ । ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂମର୍ଦୋ ଯଥା ତ୍ରିଭୁଵନକ୍ଷଯଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ସେନାର ଝଡ଼ ଏମିତି ହେଲା ଯେ, ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗିଲା।
ଭଯକ୍ରାଂତା ମହାଶ୍ରାଂତା ଶ୍ରୁତିର୍ଵିଲପତୀ ମୁହୁଃ । ସ୍ଵରଥାକାରରହିତଂ ଶରୈଃ ସଂପୂରିତଂ ତଦା
ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଶ୍ରବଣ ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ସେଠି ବାରମ୍ବାର କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲା; ରଥ ଶୂନ୍ୟ ମାଇଦାନ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ରୋମାଂଚିତା ବଭୌ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ରଜୋଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଧୁନ୍ଵତୀ । ରୌଦ୍ରୈର୍ଵିହଂଗମାରାଵୈସ୍ତ୍ରାସାଦାକ୍ରଂଦତୀଵ ହି
ଆକାଶ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଧୂଳିର ଚାଦର ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲା, ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଭୟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଦେଵେଂଦ୍ରେଣ ତଦାଜ୍ଞପ୍ତା ମେଘାଃ ସଂଵର୍ତକାଦଯଃ । ଗଜାନୁଚ୍ଚୈଃ ସମାରୁହ୍ଯ ତେଽସୁରାନ୍ଯୁଯୁଧୁର୍ମୃଧେ
ତାପରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଆଦି ମେଘମାନେ ବଡ଼ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଦେଵାନାମଶ୍ଵାରୋହାଶ୍ଚ ଜାତା ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ରଥିନଃ ସାଧ୍ଯସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଗଜିନୋ ଯକ୍ଷଚାରଣାଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଡ଼ାରୁହୀ ହେଲେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନର, ରଥୀ ହେଲେ ସାଧ୍ୟ ଓ ସିଦ୍ଧ, ହାତୀରୁହୀ ହେଲେ ଯକ୍ଷ ଓ ଚାରଣ।
ପଦାତିନଃ କିଂପୁରୁଷାଃ ପନ୍ନଗାଃ ପଵନାଶନାଃ । ରୋଗାଣାମଧିପୋ ରାଜନ୍ଯକ୍ଷ୍ମା ଚ ଯମନାଯକଃ
ପଦାତି ହେଲେ କିମ୍ପୁରୁଷ, ନାଗ ଓ ବାୟୁ ଖାଇଥିବାମାନେ; ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରୋଗ, ଯକ୍ଷ୍ମାର ରାଜା ଓ ଯମଙ୍କ ଦୂତାଧ୍ୟକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦାନଵରୋଗାଣାଂ ସଂଗ୍ରାମୋଽଭୂତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । ପତିତା ଲୁଲୁଠୁର୍ଭୂମୌ ଦୈତ୍ଯାଃ ଶୂଲଜ୍ଵରାମଯୈଃ
ସେଠାରେ ଦାନବ ଓ ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶୂଳ, ଜ୍ୱର ଓ ରୋଗରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଡ଼ିଉଥିଲେ।
ଦାନଵୈର୍ନିହତା ରୋଗାଃ ପେତୁଃ ସମରମୂର୍ଦ୍ଧନି । ପଲାଯାଂଚକ୍ରିରେ କେଚିତ୍ଵ୍ଯାଧଯୋ ଭୂଧରାନ୍ପ୍ରତି
ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋଗମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ବ୍ୟାଧି ପହାଡ଼କୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଔଷଧ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସହଜା ଵୈଶଲ୍ଯକରଣୀମୁଖାଃ । ତାଭିର୍ଵିଶଲ୍ଯାଃ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଯୁଯୁଧୁର୍ଯମକିଂକରାଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଔଷଧମାନେ, ଶର ଉତାରିବା ଔଷଧ ଆଦି, ଥିଲେ; ସେଉଁଠି ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଏହି ଔଷଧରେ ସେନାର ଆହତମାନେକୁ ନିରୋଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଦାନଵୈର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵେ ଶରମୁଦ୍ଗରପଟ୍ଟିଶୈଃ । ପଦାତଯଃ ପତ୍ତିଗଣୈଃ ଖଙ୍ଗୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରଶ୍ଵଧୈଃ
ସମସ୍ତ ଦାନବ ଶର, ଗଦା ଓ ବିଛୁଆରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ପଦାତିମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ କୁଟାର ଧାରଣ କରିଥିବା ପଦାତି ଦଳରେ ହତ ହେଲେ।
କୋଟିଶୋ ଜଘ୍ନୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରୁଧିରାରୁଣଵିଗ୍ରହାଃ । ଅଶ୍ଵଚାରା ହଯୈସ୍ତୂର୍ଣୈଶ୍ଚିକ୍ଷିପୁର୍ଗଗନେ ତଦା
କୋଟିକୋଟି ଲୋକ ଏକାଉଁ ଏକ ମାରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ଘୋଡ଼ାରୁହୀମାନେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ଆକାଶକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିଲେ।
ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଜଘ୍ନୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ରୁଧିରାରୁଣଵିଗ୍ରହାଃ । ସମୂହୋ ରଥିନାଂ ଭୀମୋ ରଥୌଘୈଶ୍ଛାଦ୍ଯ ମେଦିନୀମ୍
ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଏକ ଜଡ଼ି ମାରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ରଥୀମାନଙ୍କ ଦଳ ରଥର ଝଡ଼ରେ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲା।
ଵିଵ୍ଯଧୁର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଧନୁର୍ମୁକ୍ତୈର୍ମହାରଥାନ୍ । ମଦକ୍ଷୀଣକପୋଲାଂଗାଃ କରୈର୍ବଦ୍ଧା କରାନ୍ଦୃଢମ୍
ସେମାନେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମହାରଥୀମାନେକୁ ବିଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ମଦରେ ଶିର ଓ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦୃଢ଼ ଧରିଥିଲେ।
ଗଜାନ୍ପ୍ରତିଗଜାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପାତଯଂତି ମହୀତଲେ । କୋପି ଦୈତ୍ଯୋ ରଥଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଖଂ ଯଯୌ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ହାତୀମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହାତୀମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଉଥିଲେ; ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦୁଇ ହାତରେ ରଥ ଉଠାଇ ଆକାଶକୁ ଚଲିଗଲା।
ଅଶ୍ଵଚାରାନ୍ହଯାନ୍ନାଗାନ୍ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ସ୍କଂଧେ ଗୃହୀତ୍ଵା ତରସା ଯଯୌ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି
ହାତୀମାନେ ଘୋଡ଼ାରୁହୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ; ଏକ ଜଣେ ଦୈତ୍ୟ ଜଣେକୁ କାନ୍ଧରେ ଧରି ତୁରନ୍ତ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଖକୁ ଚଲିଗଲେ।
କକ୍ଷଯୋର୍ଵୈ ଗଜୌ ଗୃହ୍ଯ ତୃତୀଯଂ ଜଠରୋପରି । ଚତୁର୍ଥଂ ମସ୍ତକେ ଗୃହ୍ଯ ରଣେ ଧାଵତି କଶ୍ଚନ
କେହି ଦୁଇଟି ହାତୀକୁ କାନ୍ଧରେ ଧରି, ତୃତୀୟଟି ହାତୀକୁ ପେଟ ଉପରେ ଓ ଚତୁର୍ଥଟିକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ କୋଶତଃ ଖଙ୍ଗଂ ଵିଧୂଯ ଵିମଲାଂବରମ୍ । ଯଯୌ ସହସ୍ରଶୋ ଦେଵାନ୍ପାତଯିତ୍ଵା ରଣେଽସୁରଃ
ଏକ ଦୈତ୍ୟ ମଞ୍ଜୁଷାରୁ ତଳୱାର ଉଖଳି, ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ଝାଡ଼ି, ହଜାରେ ହଜାର ଦେବତାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
କାଚିତ୍ପୀନସ୍ତନୀ ତନ୍ଵୀ ଖେଚରୀରତି ଲଂପଟା । ଆଗତ୍ଯ ଗଗନାତ୍ତୂର୍ଣଂ ନିନ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯଂ ରଣାଂଗଣାତ୍
ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ, ଗଭୀର ଛାତି ଓ ସୁସ୍ଲିମ୍ ଦେହ ଥିବା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆତୁର, ଆକାଶରୁ ତୁରନ୍ତ ତଳକୁ ଆସି, ଦେଉଳ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦାନବକୁ ଉଠାଇ ନେଲା।
ଚୁଚୁଂବ ସା ତଦ୍ଵଦନଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣନାରାଚକୀଲିତମ୍ । ଦେଵସୈନ୍ଯଂ ତତୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା କାଲନେମିର୍ନନର୍ତ୍ତ ହ
ସେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆହତ, ଚୁମ୍ବନ କଲା; ତାପରେ ଦେବସେନାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା; କାଳନେମି ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ଜନାର୍ଦନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିର୍ଯଯୌ କାଲନେମିନମ୍ । ଯମୋ ଦୁର୍ଵାରଣଂ ଵୀରଂ ସ୍ଵର୍ଭାନୁଶ୍ଚଂଦ୍ରଭାସ୍କରୌ
ତାପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କାଳନେମିଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ; ଯମ, ଅଜୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ।
କେତୁଂ ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଦେଵୋ ଯଯୌ ଶୁକ୍ରଂ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଆଶ୍ଵିନୌ ସଂଯତୌ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯମଂଗାରପର୍ଣକମ୍
କେତୁ, ଅଗ୍ନିମୟ ଦେବତା, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚଲିଗଲେ; ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲେ। ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଦାନବ ଅଙ୍ଗାରପର୍ଣ୍ଣକ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ସଂହ୍ରାଦଂ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଶ୍ଚ ନିର୍ହ୍ରାଦଂ ଧନଦୋ ଯଯୌ । ନିଶୁଂଭଶ୍ଚାଵୃତୋ ରୁଦ୍ରୈଃ ଶୁଂଭୋ ଵସୁଭିରାହଵେ
ସଂହ୍ରାଦଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ନିଃହ୍ରାଦଙ୍କ ସହିତ କୁବେର ଲଢ଼ିଲେ; ନିଶୁମ୍ଭ ରୁଦ୍ରମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଶୁମ୍ଭ ବସୁମାନେ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ମେଘାକାରଂ ସ୍ଥିତଂ ଜଂଭଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ସମାଯଯୌ । ଵାଯଵୋ ଵଜ୍ରରୋମାଣମଥ ମୃତ୍ଯୁର୍ମଯଂ ଯଯୌ
ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜମ୍ଭଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ବାୟୁଦେବମାନେ ବଜ୍ରରୋମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ମାୟାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ନମୁଚିଂ ଵାସଵୋ ଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଶକ୍ତିହସ୍ତୋଽଭ୍ଯଧାଵତ । ଅନ୍ଯୈରପି ସୁରୈର୍ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଵସ୍ଵଵୀର୍ଯସମୈର୍ଵୃତାଃ
ନମୁଚିଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତି ହାତରେ ଧରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନାରଦଉଵାଚ- ଏଵଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେଷ୍ଵନେକଶଃ । ଜଘାନାଥ ହରିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଦଯା କାଲନେମିନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ଏଭଳି ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ହରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗଦା ଦ୍ୱାରା କାଳନେମିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଵିହାଯ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂଚିତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବାଣୈର୍ଜଘାନ ସଃ । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ହରିଣା ସ କ୍ଷିତୌ ପାତିତୋ ଵ୍ଯସୁଃ
ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହରି ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ ଏବଂ ସେ ନିର୍ଜୀବ ହେଲେ।
ରାଜନ୍ଜଘାନ ସଂଚିଂତ୍ଯ ରାହୁଂ ଖଡ୍ଗେନ ଚଂଦ୍ରମାଃ । ରାହୁସ୍ତୁ ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତଦା ସୂର୍ଯମଧାଵତ
ହେ ରାଜା, ଚନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ରାହୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ସହସ୍ରାଶୁଂ ରଣେ ଜିତ୍ଵା ରାହୁଶ୍ଚଂଦ୍ରମଧାଵତ । ଜଘାନ ତଂ ଚ ଖଙ୍ଗେନ ସମରେ ରଜନୀପତିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହରାଇ, ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରାତିର ନାଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ରାହୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସୈଂହିକେଯାଂଗକାଠିନ୍ଯାତ୍ଖଙ୍ଗଂ ଚୂର୍ଣମଭୂତ୍ତଦା । ଜଘାନ ମୁଷ୍ଟିନା ଗାଢଂ କଠିନେନ ଵିଧୁଂତୁଦଃ
ସିଂହିକାଙ୍କ ଦେହ ଏତେ ଦୃଢ଼ ଥିଲା ଯେ, ଖଡ଼ଗ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ତାପରେ ବିଧୁନ୍ତୁଦ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।