ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ହରିଂ ସାଂଦ୍ରଘନୋପମମ୍ । ଶାର୍ଙ୍ଗଶଂଖଗଦାପଦ୍ମଵିଭୂଷିତଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରିଙ୍କୁ ଘନ ମେଘ ପରି ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚାରିଟି ହାତରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ଶଂଖ, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ।
ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପଠିତ୍ଵା ପୁରତଃ ପ୍ରାହେଂଦ୍ରଃ ସରିତାଂପତେଃ । ଜାଲଂଧରେଣାତ୍ମଜେନ ଭଗ୍ନଂ ଦେଵ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ 6.5.
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ତୁତି ପଢ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥ, କହିଲେ: 'ଦେବ, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଜାଲନ୍ଧର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।'
ତଦିଂଦ୍ରଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽଭଯଂ ଦତ୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍ । ଵିଜେତୁମସୁରଂ ଦେଵୈଃ ସହ ରେଜେ ସୁରାଂତକୃତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ନିର୍ଭୟ ହେବାକୁ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ସୁରାଁତକ୍ରୁର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
ଅଥାନୀତଂ ମାତଲିନା ରଥମାରୁହ୍ଯ ଵାସଵଃ । ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପୁରତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଵିଧୃତାଶନିଃ
ତାପରେ ମାତଳି ଆଣିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବଜ୍ରଧାରୀ ବାସବ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଵାମତସ୍ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ସଵ୍ଯତଶ୍ଚ ସମାଯଯୌ । ସ୍ଵାହାପ୍ରିଯୋ ଦକ୍ଷିଣତଃ ସ ଚ ମେଷଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାମପାଶେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଡାହାଣପାଶେ ସ୍ୱାହାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମେଷ ଉପରେ ବସି ଆସିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯୈରାଵତଂ ନାଗଂ ଜଯଂତଃ ଶକ୍ରନଂଦନଃ । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମିଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଉଭୌ ଭଗଵତଃ ପୁରଃ
ଶକ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଜୟନ୍ତ, ଏଇରାବତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ, ଦୁହେଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଧାତାର୍ଯମା ଚ ମିତ୍ରଶ୍ଚ ଵରୁଣୋଂଶୋ ଭଗସ୍ତଥା । ଇଂଦ୍ରୋ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ପୂଷା ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଦଶମଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧାତା, ଅର୍ଯ୍ୟମା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ, ଭଗ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ, ପୂଷା ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ—ଏହି ଦଶଜଣ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ତତୋ ଵିଷ୍ଣୂ ରେଜେ ଧନ୍ଯୋ ଜଘନ୍ଯଜଃ । ଇତ୍ଯେତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପରେ ଧନ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ; ଏହି ଭାବେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରଶ୍ଚ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ଗିରିଶଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ । ଅଜୈକପାଦହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯଃ ପିନାକୀ ଚାପରାଜିତଃ
ବୀରଭଦ୍ର, ଶମ୍ଭୁ, ଗିରିଶ—ଏହି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଅଜୈକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପିନାକୀ ଓ ଅପରାଜିତ।
ଭୁଵନାଧୀଶ୍ଵରଶ୍ଚୈଵ କପାଲୀ ଚ ଵିଶାଂପତେ । ସ୍ଥାଣୁର୍ଭଗଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରା ଏକାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ
ବିଶ୍ୱର ନାଥ, କପାଳୀ, ରାଜା, ସ୍ଥାଣୁ, ଭଗ ଓ ଭଗବାନ—ଏହି ଏଗାରଜଣ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଶ୍ଵସନଃ ସ୍ପର୍ଶନୋ ଵାଯୁରନିଲୋ ମାରୁତସ୍ତଥା । ପ୍ରାଣାପାନୌ ସଜୀଵୌ ଚ ମରୁତୋଽଷ୍ଟୌ ତଦଗ୍ରତଃ
ଶ୍ୱସନ, ସ୍ପର୍ଶନ, ବାୟୁ, ଅନିଳ, ମାରୁତ, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ ଓ ଜୀବ—ଏହି ଆଠ ମାରୁତ ସେଠାରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଵିଵସ୍ଵାନପି ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଯଯୌ ଦ୍ଵାଦଶମୂର୍ତିଭିଃ । ଧନଦଃ ଶିବିକାରୂଢଃ କିଂନରେଶୋ ଯଯୌ ତଦା
ବିବସ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ ସହିତ, ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ; ଧନଦ, ପାଳକୀ ଉପରେ ବସି, କିମ୍ନର ରାଜା ସହିତ ଯାଇଥିଲେ।
ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵୃଷଭାରୂଢା ମାରୁତୋ ମୃଗଵାହନଃ । ଯଯୁଃ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପୁରତଃ ତ୍ରିଶୂଲପରିଘାଯୁଧାଃ
ରୁଦ୍ରମାନେ ବୃଷ ଉପରେ, ମାରୁତ ମୃଗ ଉପରେ ବସି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଗଦା ଧରି, ସେନାର ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ଗଂଧର୍ଵାଶ୍ଚାରଣା ଯକ୍ଷାଃ ପିଶାଚୋରଗ ଗୁହ୍ଯକାଃ । ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପୁରତଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତୋ ଯଯୁଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ଗୁହ୍ୟକ—ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ସମସ୍ତ ସେନାର ସାମ୍ନାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ପୂର୍ଵାପରୌ ତୋଯରାଶୀ ସମାକ୍ରାଂତୌ ଚ ସୈନିକୈଃ । ତସ୍ମିନ୍ସସାର ଭୂମିରାଟ୍ଵରାହଵପୁଷା ହରିଃ
ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସାଗର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ସେଠି ଭୂମିର ନାଥ ହରି, ଯୁଦ୍ଧ ରୂପେ ବିଚରିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗାଦାଗତ୍ଯ ଵେଗେନ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯଜିଘାଂସଯା । ସୁମେରୋରୁତ୍ତରୋ ଭାଗଃ ସୁରସୈନ୍ଯେନ ସଂଵୃତଃ
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସି, ଦାନବ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଅଂଶ ଦେବସେନା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ସେନାଭାରୋଦ୍ଭୁତକରସ୍ତସ୍ଥୌ ଜାଲଂଧରସ୍ଯ ଚ । ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭାଗଂ ତୂର୍ଣଂ କନକଶୃଂଗତଃ
ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ମହାବଳୀ ସେନା, ଅଦ୍ଭୁତ ହାତ ନେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶ ଦଢ଼ି, ସୁନା ଶିଖର ଥିବା ପର୍ବତ ପାଖରେ ତୁରନ୍ତ ଥିଲେ।
ଅହୋରାତ୍ରେଣ ଵିହିତା ଵର୍ଷେ ତସ୍ମିନ୍ନିଲାଵୃତେ । ମେରୁମଂଦରଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ସେଇ ନୀଳବୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏକ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ମାଇଦାନ ତିଆରି ହେଲା।
ତତ୍ରାତ୍ମଜଯଦାଂ ଭୂମିଂ କଵିପ୍ରୋକ୍ତାଂ ମୁଦାଯୁତାଃ । ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଦାନଵାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଗୁରୁପ୍ରୋକ୍ତାଂ ଯଯୁଃ ସୁରାଃ
ସେଠି, ଋଷିମାନେ କହିଥିବା, ପୁଅଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଉଥିବା ଭୂମିକୁ ଦାନବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ କହିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ।
ରଥପ୍ରଵୀରୈଃ ପରିତଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵୈର୍ଗଜୈର୍ଘନାକାରମଦପ୍ରଵାହିଭିଃ । ଅଶ୍ଵୈରନଂତୈର୍ଗରୁଡାଗ୍ରଗାମିଭିଃ ପଦାତିଭିଃ ସାରଣଭୂର୍ଭୃତା ବଭୌ
ଚାରିପାଖରେ ଦକ୍ଷ ରଥୀ, ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମଦ ଝରୁଥିବା ହାତୀ, ଅନେକ ଘୋଡ଼ା ଗରୁଡ଼ ଆଗରେ ଚାଲିଥିବା, ଏବଂ ପଦାତିମାନେ ସହିତ, ପୃଥିବୀ ସେନାର ଭାର ବୋହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷଃ ସେନଯୋରୁଭଯୋରଭୂତ୍ । କୋଲାହଲଶ୍ଚ ଵୀରାଣାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଗର୍ଜତାମ୍
ତାପରେ ଉଭୟ ସେନାରୁ ବାଜାର ଗଜ୍ଜନ ଉଠିଲା, ଓ ଶୂରମାନେ ଏକାଉଁ ଏକ ଉପରେ ଚିତ୍କାର କରି ହଲାହଲ କରିଲେ।
ଅଥ ଦାନଵଦେଵାନାଂ ସଂଗ୍ରାମୋଽଭୂଦ୍ଭଯାଵହଃ । ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂମର୍ଦୋ ଯଥା ତ୍ରିଭୁଵନକ୍ଷଯଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ସେନାର ଝଡ଼ ଏମିତି ହେଲା ଯେ, ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗିଲା।
ଭଯକ୍ରାଂତା ମହାଶ୍ରାଂତା ଶ୍ରୁତିର୍ଵିଲପତୀ ମୁହୁଃ । ସ୍ଵରଥାକାରରହିତଂ ଶରୈଃ ସଂପୂରିତଂ ତଦା
ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଶ୍ରବଣ ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ସେଠି ବାରମ୍ବାର କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲା; ରଥ ଶୂନ୍ୟ ମାଇଦାନ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ରୋମାଂଚିତା ବଭୌ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ରଜୋଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଧୁନ୍ଵତୀ । ରୌଦ୍ରୈର୍ଵିହଂଗମାରାଵୈସ୍ତ୍ରାସାଦାକ୍ରଂଦତୀଵ ହି
ଆକାଶ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଧୂଳିର ଚାଦର ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲା, ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଭୟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଦେଵେଂଦ୍ରେଣ ତଦାଜ୍ଞପ୍ତା ମେଘାଃ ସଂଵର୍ତକାଦଯଃ । ଗଜାନୁଚ୍ଚୈଃ ସମାରୁହ୍ଯ ତେଽସୁରାନ୍ଯୁଯୁଧୁର୍ମୃଧେ
ତାପରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଆଦି ମେଘମାନେ ବଡ଼ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଦେଵାନାମଶ୍ଵାରୋହାଶ୍ଚ ଜାତା ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ରଥିନଃ ସାଧ୍ଯସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଗଜିନୋ ଯକ୍ଷଚାରଣାଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଡ଼ାରୁହୀ ହେଲେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନର, ରଥୀ ହେଲେ ସାଧ୍ୟ ଓ ସିଦ୍ଧ, ହାତୀରୁହୀ ହେଲେ ଯକ୍ଷ ଓ ଚାରଣ।
ପଦାତିନଃ କିଂପୁରୁଷାଃ ପନ୍ନଗାଃ ପଵନାଶନାଃ । ରୋଗାଣାମଧିପୋ ରାଜନ୍ଯକ୍ଷ୍ମା ଚ ଯମନାଯକଃ
ପଦାତି ହେଲେ କିମ୍ପୁରୁଷ, ନାଗ ଓ ବାୟୁ ଖାଇଥିବାମାନେ; ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରୋଗ, ଯକ୍ଷ୍ମାର ରାଜା ଓ ଯମଙ୍କ ଦୂତାଧ୍ୟକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦାନଵରୋଗାଣାଂ ସଂଗ୍ରାମୋଽଭୂତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । ପତିତା ଲୁଲୁଠୁର୍ଭୂମୌ ଦୈତ୍ଯାଃ ଶୂଲଜ୍ଵରାମଯୈଃ
ସେଠାରେ ଦାନବ ଓ ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶୂଳ, ଜ୍ୱର ଓ ରୋଗରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଡ଼ିଉଥିଲେ।
ଦାନଵୈର୍ନିହତା ରୋଗାଃ ପେତୁଃ ସମରମୂର୍ଦ୍ଧନି । ପଲାଯାଂଚକ୍ରିରେ କେଚିତ୍ଵ୍ଯାଧଯୋ ଭୂଧରାନ୍ପ୍ରତି
ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋଗମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଛି ବ୍ୟାଧି ପହାଡ଼କୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଔଷଧ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସହଜା ଵୈଶଲ୍ଯକରଣୀମୁଖାଃ । ତାଭିର୍ଵିଶଲ୍ଯାଃ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଯୁଯୁଧୁର୍ଯମକିଂକରାଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଔଷଧମାନେ, ଶର ଉତାରିବା ଔଷଧ ଆଦି, ଥିଲେ; ସେଉଁଠି ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଏହି ଔଷଧରେ ସେନାର ଆହତମାନେକୁ ନିରୋଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।