ଯତ୍ର ପ୍ରଵାଲମାଣିକ୍ଯ ଭଵନୋତ୍ଥା ମରୀଚଯଃ । ସେଵ୍ଯଂତେ ଶକୁନୈଶ୍ଚୂତରୁଚିରାଂକୁରଶଂକଯା
ସେଠି ପ୍ରବାଳ ଓ ମାଣିକର ମହଳରୁ ନିସ୍କାସିତ କିରଣକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆମ୍ବ ଚୁଇଁ ଅଙ୍କୁର ଭାବି ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଯତ୍ର କାଂଚନହର୍ମ୍ଯେଷୁ ତ୍ଵିଷୋ ଵହ୍ନିଷୁ କାତରାଃ । ଵିଲୋକ୍ଯ ପ୍ରପଲାଯଂତେ ଦାଵଶଂକାଃ ଶିଖଂଡିନଃ
ସେଠି ସୁନାର ମହଳର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକକୁ ଦେଖି, ମୟୂରମାନେ ଦାବାନଳ ଭାବି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଯତ୍ର ସ୍ଫଟିକଶାଲୋତ୍ଥ ପ୍ରଭାସଂ ମିଶ୍ରିତା ଦିଶଃ । ଵିଭାଂତି ମଂଦରୋଦ୍ଭ୍ରାଂତାଃ ସଫେନାର୍ଣଵସଂନିଭାଃ
ସେଠି ସ୍ଫଟିକ ଶାଳରୁ ନିସ୍କାସିତ ଆଲୋକରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ମେଘ ପରି ଫେନିଲ ସାଗର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ଯତ୍ର ମୋହଂ ସ୍ଵହର୍ମ୍ଯେଷୁ ଵିଭାତାଲୋକସଂସ୍ଥିତାଃ । ଚକ୍ରିରେ ଲଲନାଃ ପୂର୍ଣସାଂଧ୍ଯଚଂଦ୍ରୋପମାନନାଃ
ସେଠି ନିଜ ମହଳରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା ମହିଳାମାନେ ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିଲେ।
ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ର ନୀପ କାଦଂବ ପଵନୋଦ୍ଯାନମୋଦିତାଃ । ଚିତ୍ତଂ ଵିଶଂତ୍ଯୋ ନାରୀଣାଂ ଚକ୍ରିରେ ମୋହନଜ୍ଵରମ୍
ସେଠି ଇନ୍ଦ୍ରବୃକ୍ଷ ଓ କଦମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନର ପବନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ମୋହର ଜ୍ୱରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିଲା।
ଯତ୍ର ଲେଖ୍ଯଗତଂ ନୄଣାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସୁରତଂ ଜନଃ । ସଂଯାତି ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ନୂନଂ ନିଜକାଂତାରତୋଦ୍ଯମଃ
ସେଠି ଚିତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ନେଇ ଆପଣଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ଦୁଇଗୁଣା ହେଉଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଵାତାଯନୋଦ୍ଧୂତ ଧୂପଧୂମସ୍ଯ ଲେଖଯଃ । ନଭୋ ବଭୂଵ ତଦ୍ଗଂଗାକାଲିଂଦୀସଂଗମୋପମମ୍
ସେଠି ବାଟିଏ ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂପର ଧୂଆଁ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମ।
ଯତ୍ରାନେକଗୃହୋଦ୍ଭୂତ ପ୍ରଭଯା ସକଲଂ ନଭଃ । ଵିଭାତୀଂଦ୍ରାଯୁଧାକୀର୍ଣଂ ଶରନ୍ମେଘ ଇଵୋନ୍ନତଃ
ସେଠି ଅନେକ ଘରରୁ ନିସ୍କାସିତ ଆଲୋକରେ ସମଗ୍ର ଆକାଶ ଶରତ୍କାଳୀନ ଉଚ୍ଚ ମେଘରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଶୋଭା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଯତ୍ରାନିଶଂ ଭ୍ରମଭ୍ରାଂତାଃ ସୂର୍ଯଵାହାଃ ପ୍ରପୀଡିତାଃ । ଵିଶ୍ରାମଂ ଯାଂତି ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପ୍ରାସାଦଶିରସି ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦିନରେ ଘୁରି ଘୁରି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ରାଜମହଳର ଛାଦରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲେ।
ଯତ୍ରକୁତ୍ରଚ ହର୍ମ୍ଯେଷୁ ବିଭ୍ରତ୍ଯୋ ମାଲତୀସ୍ରଜଃ । ରାତ୍ରୌ ସଂଭୂତନକ୍ଷତ୍ରା ଇଵ ରେଜୁର୍ଵରାଂଗନାଃ
ସେଠି ଓ ସବୁଠି ମହଳରେ, ମଲତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାମାନେ ରାତିରେ ନୂତନ ଉଦିତ ତାରାମାନେ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଯତ୍ର ହାଟକହିଂଦୋଲ ଶୃଂଖଲାଘର୍ଷଣୋଦ୍ଭଵଃ । ଚକାର ସୁଂଦରୀଂ ଶବ୍ଦଃ ସ୍ଫୁଟଂ ମେରୁଭୁଵୋଭୁଵମ୍
ସେଠାରେ ସୁନାର ଝୁଲା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଘସି ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମଧୁର ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ମେରୁ ପର୍ବତର ମାଟିଠାରୁ ନିମ୍ନଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ସାକଂ ସରିଦ୍ଭିଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯୋଶନସା ସହ ସାଗରଃ । ତତ୍ରାଭିଷେକମକରୋଦ୍ଵାଦିତ୍ରୈର୍ନିଜ ଗର୍ଜିତୈଃ
ନଦୀମାନେ ସହିତ, ସାଗର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଉଶନସଙ୍କୁ ନେଇ, ସେଠି ଅଭିଷେକ କଲେ; ସେଠାରେ ସାଗର ନିଜ ଗର୍ଜନକୁ ବାଦ୍ୟ ଭାବେ ବଜାଇଲେ।
ଯାଃ ସ୍କଂଦସ୍ଯ ଜଗାଦ ତାରକଜଯେ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଃ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମହୋତ୍ସଵେଽପି ଚ ଶଚୀକାଂତସ୍ଯ ଵାଚସ୍ପତିଃ । ତାଭିଶ୍ଚିତ୍ରଵିଂରିଂଚି ଵକ୍ତ୍ରସରସୀ ହଂସୀଭିରାଶାସ୍ମହେ ଵାଣୀଭିର୍ଵସୁଧାଵିଵାହସମଯେ ମଂତ୍ରୋତ୍ସଵୈର୍ମଂଗଲମ୍
ଯେଉଁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ତାରକା ଉପରେ ବିଜୟ ସମୟରେ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଉତ୍ସବରେ କହିଥିଲେ—ସେଇ ସମସ୍ତ ରୂପର ଶୁଭ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଁହର ହଂସମାନେ ପରି, ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଆଣୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ଭୂମିର ବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ।
ମହାପଦ୍ମସହସ୍ରଂ ତୁ ସୈନ୍ଯମାତ୍ମୋଦରୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଜାଲଂଧରାଯ ପୁତ୍ରାଯ ଦଦୌ ଭୀମଂ ମହୋଦଧିଃ
ମହାସାଗର ନିଜ ଗଭୀରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଥିବା ଏକ ହଜାର ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ବଳିଷ୍ଠ ସେନାକୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ଜାଲଂଧରାଯ ଶୁକ୍ରୋଽପି ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଂ ନିଜାଂ ଦଦୌ । ମୃତସଂଜୀଵନୀଂ ନାମ୍ନା ମାଯାଂ ରୁଦ୍ରଵିମୋହିନୀମ୍
ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହରେ, ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ—ଏହା ହେଉଛି ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ନାମକ ମାୟା, ଯାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିପାରେ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯା ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଧିନା ଅବ୍ଧିସୂନଵେ । ଯଦନ୍ଯତ୍ସକଲଂ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ କଵିନା ତଦା
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା, ସେସବୁ ଏହି ସମୟରେ ମହାର୍ଷି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସାଗରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ତତୋ ଜାଲଂଧରଂ ପୁତ୍ରମଭିଷିଚ୍ଯାର୍ଣଵୋ ଯଯୌ । ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଦିଵ୍ଯଦେହେନ ନଦୀଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ତାପରେ, ପୁଅ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ସାଗର ନଦୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାଲଂଧରୋ ଦିଵ୍ଯପୁରଂ ଗୋପୁରମଂଡିତମ୍ । ଵ୍ଯଚରତ୍ସହ ଶୁକ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜସଂଘୈଃ ସୁପୂଜିତଃ
ଦିବ୍ୟପୁରୀ ଉଚ୍ଚ ଗୋପୁରରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ଜାଲନ୍ଧର ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପାତାଲସ୍ଥା ମହାବଲାଃ । ପ୍ରାପ୍ତା ଜାଲଂଧରଂ ସର୍ଵେ କାଲନେମିପୁରୋଗମାଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ, କାଳନେମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋ ମହାବଲା ଵୀରା ବଲଂ କ୍ଷୀରୋଦସଂନିଭମ୍ । ତସ୍ଯ ଶୁଂଭାସୁରଂ ଦୈତ୍ଯଂ ସେନାପତିମକଲ୍ପଯନ୍
ତାପରେ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି କ୍ଷୀରସାଗର ସମାନ, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ବଲଂ ସ୍ଵଵଶଗଂ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଭୁଵି ସ୍ଥିରଂ ଜଲମ୍ । ଜାଲଂଧରସ୍ତଦା ରାଜ୍ଯଂ ପିତୃଦତ୍ତଂ ଚକାର ସଃ
ସେନାକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇ, ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ସ୍ଥିର କରି, ଜାଲନ୍ଧର ତାଙ୍କ ପିତା ଦିଆ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେଽପ୍ସରାଃ କାଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଣେତ୍ଯାସୀତ୍ପୁରା ଦିଵି । ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୌଂଚପ୍ରସାଦେନ ଵୃଂଦାନାମ ସୁତାଭଵତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା ଥିଲେ; କ୍ରଉଞ୍ଚଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ବୃନ୍ଦାଙ୍କର ମାଆ ହେଲେ।
ଧାତ୍ରା ଵିଭଵସଂଯୁକ୍ତଂ ସୌଂଦର୍ଯଂ ଯତ୍କୃତଂ ପୃଥକ୍ । ତତ୍ତଦେକଗତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵୃଂଦାଗାତ୍ରଂ ଵିନିର୍ମିତମ୍
ଧାତା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଶ୍ରୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା।
ତାଂ ଵୃଂଦାମତିଚାର୍ଵଂଗୀଂ ପ୍ରମଦାଂ ଜନମୋହିନୀମ୍ । ସ୍ଵର୍ଣା ଜାଲଂଧରସ୍ଯାର୍ଥେ ଦଦୌ ଶୁକ୍ରାଯ ଯାଚତେ
ଅତି ଚାରୁ ଅଙ୍ଗ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣା ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ-। କଂଦର୍ପସ୍ଯ ଜଗନ୍ନେତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରେଣାଶ୍ଚର୍ଯକାରିଣା । ରୂପେଣାନେନ ରଂଭୋରୁ ଦୀର୍ଘାଯୁଃ ସୁଖିନୀ ଭଵ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ— ରମ୍ଭାପରି ଜଂଘା ଥିବା ବୃନ୍ଦେ, କାମଦେବଙ୍କ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖି ହେଉ।
ନିର୍ମାଯ ସ୍ଵଯମେଵ ଵିସ୍ମିତମନାଃ ସୌଂଦର୍ଯସାରେଣ ଯଂ। ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରପରିଶ୍ରମସ୍ଯ କଲଶଂ ଵେଧାଃ ସମାରୋପଯତ୍ । କଂଦର୍ପଂ ପୁରୁଷଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵିଦଧତେ ଯସ୍ମିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟେ ସତି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଵଧି। ରୂପମାପ୍ନୁହି ପତିଂ ତଂ ଦୀର୍ଘନେତ୍ରଂ ଭଟମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜ ହାତରେ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ସାର ଦେଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ତରେ ନିଜ ପ୍ରୟାସର ଫଳରୂପେ ଏହି ପାତ୍ର ତିଆରି କଲେ; ଯେଉଁ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନେ କାମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଅଟକିଯାଏ—ସେପରି ରୂପ ଓ ଦୀର୍ଘନୟନ ବୀର ପତି ତୁମେ ପାଅ।
ଉପଯେମେ ଵିଵାହେନ ଗାଂଧର୍ଵେଣାର୍ଣଵାତ୍ମଜଃ । ଵୃଂଦାଂ ତୌ ଦଂପତୀ ଜାତୌ ଜନାନଂଦକରୌ ନୃପ
ସାଗରପୁତ୍ର ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ସେମାନେ ଦମ୍ପତି ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଚଂଚଲତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ତଯା ଜାଲଂଧରୋଽପି ହି । ଵୃତ୍ତେନ ଵୃଦ୍ଧକାର୍ଯେଣ ଚକମେ ନ ପରସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ବୃନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଓ ଜାଲନ୍ଧର ନିଜ ଆଚରଣ ଓ ପ୍ରଉଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜନୀକୁ କେବେ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିତ୍ସ ସଭାସୀନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାହୁଂ ଶିରୋହୃତମ୍। କସ୍ମାତ୍କାଯାର୍ଦ୍ଧଶେଷୋଽଯଂ ଇତି ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵମ୍
ଏକଥର, ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ ସେ ରାହୁଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ଏହି ଲୋକଟି କାହିଁକି ଅଧା ଦେହ ସହିତ ରହିଛି?'
ସ ତସ୍ଯ କଥଯାମାସ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତମାଦିତଃ । ଯଥା ନିର୍ମଥିତୋ ଦେଵୈଃ କ୍ଷୀରୋଦୋଽମୃତକାରଣାତ୍ 6.4.
ତାପରେ ସେ ଆରମ୍ଭରୁ ପୂର୍ବ ଘଟଣାବଳୀ କହିଦେଲେ— କିପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ମଥନ କରିଥିଲେ।