ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଃ ସଵୃତୋ ମଯା । ଯତ୍ର ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶୋ ଯୋଦ୍ଧା ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହି ମେ ପ୍ରଭୋ
ସେ ହରଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୋ ସେନାସହିତ ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରୋଧୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗତୋ ଜିଷ୍ଣୁର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶଂଭୋର୍ଵରଂ ପ୍ରଭୋଃ । ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ତଦା ଶକ୍ରେ ଗିରିଶୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରି କହି ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଜିତିଥିବା ସେ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରୁ ଶକ୍ର ଯିବା ପରେ ଗିରିଶ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଣା ମେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵରାଜୋଽତିଗର୍ଵିତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ଚ ତତୋ ହରଃ
‘ମୋ ଗଣମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ବହୁତ ଗର୍ବିତ ହୋଇଛନ୍ତି।’ ଏହିପରି କହି ହର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଆଵିରାସୀତ୍ତତଃ କ୍ରୋଧୋ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ଘନାନ୍ଧକାରସଦୃଶୋ ମୃଡଂ କ୍ରୋଧସ୍ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସେଇ କ୍ରୋଧ ରୂପ ଧରି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦେଖାଦେଲା, ମେଘ ଭଳି କଳା; ସେ କ୍ରୋଧ ମୃଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲା।
ଦେହି ମେ ତ୍ଵଂ ହି ସନ୍ଦେଶଂ କିଂ କରୋମି ତଵ ପ୍ରଭୋ । ଉମାପତିସ୍ତଦୋଵାଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵାସଵଂ ଜଯ
‘ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ—ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ଏହିପରି ପଚାରିଲେ, ଉମାଙ୍କ ପତି କହିଲେ, ‘ତୁମେ ଯାଅ, ବାସବଙ୍କୁ ଜିତ।’
ସ୍ଵର୍ଗସିଂଧୁଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଂତର୍ଦଧେ କ୍ରୋଧୋ ଗଣାସ୍ତେ ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
‘ସ୍ୱର୍ଗସିନ୍ଧୁକୁ ପହଞ୍ଚି, ସାଗରର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି—’ ଏହିପରି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହ କ୍ରୋଧ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଓ ଗଣମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଈଶାନକଲ୍ପେ ଜାତେ ତୁ କାମେନାର୍ଣଵସଂଗମେ । ନାକସିଂଧୁସ୍ତଦା ମତ୍ତା ସ୍ଵଯୌଵନଭରୋଷ୍ମଣା
ଈଶାନ କଳିଯୁଗରେ, ଯେତେବେଳେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସାଗର ଓ ନଦୀ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗସିନ୍ଧୁ ନିଜ ଯୌବନର ତାପରେ ମତ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଂଧୁରାଜଶ୍ଚ ଜଲକଲ୍ଲୋଲଵାନଭୂତ୍ । ତଦା ବଭୂଵ ରାଜେଂଦ୍ର ଗଂଗାସାଗରସଂଗମଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନଦୀରାଜା ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜନ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗରର ଏକତ୍ରିକରଣ ହେଲା।
ମହାନଦୀ ତଦା ପ୍ରାପ୍ଯ ରେମେ ଚାତ୍ମବଲେନ ଚ । ଅତ୍ରାଂତରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ସୁଭଟସ୍ତତଃ
ମହାନଦୀକୁ ପାଇ ତିନି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସାଗରରୁ ଏକ ଶୂରବୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ସୂନୁସ୍ତସ୍ଯାଂ ମହାନଦ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ରାଦଭଵଦ୍ବଲୀ । ମହାର୍ଣଵତନୂଜେନ ଜାତମାତ୍ରେଣ ପାର୍ଥିଵ
ସେଇ ମହାନଦୀରୁ, ସାଗର ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ରାଜନ।
ରୁଦତୋତ୍କଂପିତା ପୃଥ୍ଵୀ ତ୍ରିଲୋକୀ ନାଦିତାଭଵତ୍ । ସମାଧିବଦ୍ଧମୁଦ୍ରାଂ ଚ ସଂତତ୍ଯାଜ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ସେ ଚିତ୍କାର କରିବା ସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା ଓ ତିନି ଲୋକ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା; ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନ ମୁଦ୍ରା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ପରିତ୍ରସ୍ତାଂ ତାଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଗତ୍ତ୍ରଯୀମ୍ । ଧାତା ସୁରେଂଦ୍ରଵାକ୍ଯେନ ପ୍ରଜଗାମ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ କଥାରେ ମହାସାଗରକୁ ଗଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ହଂସାରୂଢୋ ଜଵାଦ୍ଯଯୌ । ବ୍ରହ୍ମାଣମାଗତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସପର୍ଯାଂ ଵିଦଧେଽର୍ଣଵଃ । ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା କିଂ ଗର୍ଜସି ଵୃଥାଂବୁଧେ
‘ଏହା କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ’ ବିଚାରି, ସେ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସାଗର ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ‘ହେ ସାଗର, ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଗର୍ଜନ କରୁଛ?’
ସମୁଦ୍ର ଉଵାଚ-। ନାହଂ ଗର୍ଜାମି ଦେଵେଶ ମତ୍ସୁତୋ ବଲଵାନ୍ପ୍ରଭୋ । ଶିଶୋର୍ଵୈ କୁରୁ ରକ୍ଷାଂ ଚ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ତଵ ଦର୍ଶନମ୍
ସାଗର କହିଲେ— ‘ମୁଁ ଗର୍ଜନ କରୁନାହିଁ, ଦେବେଶ; ମୋ ପୁଅ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଭୁ। ଏହି ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ।’
ସଂଦୃଶ୍ଯତାଂ ଚ ତନଯୋ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାହାତିଶୋଭନାମ୍ । ଯଯୌ ସା ଭର୍ତୁରାଦେଶାତ୍ସପୁତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣୋଂତିକେ
ସେ କହିଲେ, 'ପୁଅକୁ ଆଣିଦେଖା,' ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଜନ୍ମାନୀକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ। ପତିଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉତ୍ସଂଗଦେଶେ ଚତୁରାନନସ୍ଯ ଵିଧାଯ ପୁତ୍ରଂ ଚରଣୌ ନନାମ । ତଦା ସମୁଦ୍ରାତ୍ମଜମଦ୍ଭୁତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଧାତୁଃ କିଲ ଵିସ୍ମଯୋଽଭୂତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସାଇ, ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ସମୁଦ୍ରର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଅକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଗୃହୀତକୂର୍ଚସ୍ଯ ଶିଶୋଃ କରଂ ଚ ଯଦା ଵିରିଂଚିର୍ନ ଶଶାକ ମୋଚିତୁମ୍ । ତଦା ସମୁଦ୍ରଃ ପ୍ରହସନ୍ପ୍ରଯାତଃ କୂର୍ଚଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାର୍ଭକରଂ ଵିମୋଚଯନ୍
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର କୁଶ ଧରିଥିବା ହାତକୁ ଛୁଡ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁର ହାତରୁ ଛୁଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସମୁଦ୍ର ହସିହସି ଆସି, କୁଶଟିକୁ ନେଇ, ଶିଶୁର ହାତକୁ ଛାଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକ୍ରମମାତ୍ମଭୂଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ଜାଲଂଧରେତ୍ଯାହ ନାମ୍ନା ଜାଲଂଧରୋଽଭଵତ୍ 6.3.
ଏଭଳି ଶିଶୁର ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଏହାର ନାମ ଜାଲନ୍ଧର ହେଉ,' ଏଭଳି ତାଙ୍କର ନାମ ଜାଲନ୍ଧର ହେଲା।
ଵରଂ ଦଦାଵଥୋ ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଯେନ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଅଯଂ ଜାଲଂଧରୋ ଦେଵୈରଜେଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନେହବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ଏହି ଜାଲନ୍ଧର ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ ହେବେ।'
ପାତାଲସହିତଂ ନାକଂ ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସମାରୁହ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ
'ମୋର କୃପାରେ ସେ ପାତାଳ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ କରିବେ।' ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ତୁରନ୍ତ ହଂସ ଚଢ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କ୍ରମେଣ ଵର୍ଦ୍ଧମାନୋଽସୌ ବାଲ୍ଯଭାଵେ ସ ବାଲକଃ । ନିପତ୍ଯ ମାରୁତୋତ୍ସଂଗେ ସାଗରଂ ପ୍ରତି ଧାଵତି
ନାରଦ କହିଲେ: ସେ ଶିଶୁ ଦେଖାଦେଖି ବଢ଼ିବା ଦିନରେ, ବାଳ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବାୟୁର ଆଙ୍କରେ ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲା।
ଆନୀଯ ଚକ୍ରେ ସ ଚ ପଂଜରସ୍ଥାନ୍କ୍ରୀଡାପରଃ କେସରିଣାଂ କିଶୋରାନ୍ । ସିଂହାଦିନେଭାଦିନି ଯୁଦ୍ଧମେଵଂ ଯୁଧୋପଯୋଗୀଵ ତଦୀଯ ଵୀର୍ଯମ୍
ସେ ସିଂହଶାବକମାନେକୁ ଧରି ପଞ୍ଜରାରେ ରଖି, ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲା। ସିଂହ ଓ ହାତୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଛି ଏହା ତାଙ୍କର ଖେଳ।
ତସ୍ମାଦାକାଶମୁତ୍ପତ୍ଯ ଖେଚରାନ୍ପାତଯେଦ୍ଭୁଵି । ଗର୍ଜିତୈର୍ଭୀଷଯାମାସ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହି ସହ ସାଗରମ୍
ସେଠାରୁ ଆକାଶକୁ ଝାପି, ଆକାଶରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ରାଂତର୍ଗତଂ ସର୍ଵଂ ସତ୍ଵଜାତଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵ । ଗ୍ରସ୍ତଂ ସିଂଧୁସୁତେନେତି ତଦ୍ଭଯାଚ୍ଛନ୍ନତାଂ ଗତମ୍
ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିଲାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ସେମାନେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଃସତ୍ଵକଂ ତୋଯଂ ତଦ୍ଭଯାଦ୍ଵଡଵାନଲଃ । ନିଜଦେଶଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ହିମାଲଯମ୍
ପାଣିରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନଥିବା ଦେଖି, ଭୂଗର୍ଭ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଭୟରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ହିମାଳୟକୁ ଚଳିଗଲା।
ସ ବାଲତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ରମେଣାର୍ଣଵନଂଦନଃ । ତତୋ ନଵଂ ଵଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିକ୍ରମେଣାକ୍ରମଦ୍ଦିଵମ୍
ସେ ଶିଶୁବୟସ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଦେଖାଦେଖି ଯୁବକ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଏକଦା ପିତରଂ ପ୍ରାହ ସମୁଦ୍ରଂ ସିଂଧୁନଂଦନଃ । ମନ୍ନିଵାସୋଚିତଂ ସ୍ଥାନଂ ଦେହି ତାତାତିଵିସ୍ତୃତମ୍
ଏକ ଦିନ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ପିତା ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପିତା, ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଏବଂ ବଡ଼ ଏକ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'
ସଂବୁଦ୍ଧ୍ଯ ଵଚନଂ ସୂନୋଃ ସ ଜଗାଦ ମହାର୍ଣଵଃ । ପୁତ୍ର ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରାଜ୍ଯଂ ତଵ ଵା ଭୁଵି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାସମୁଦ୍ର କହିଲେ, 'ପୁଅ, ମୁଁ ତୋତେ ଏମିତି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଦେବି, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ।'
ଅନଂତରଂ ଦୈତ୍ଯଗୁରୁଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଗତଃ । ତମାଗତଂ ଵିଲୋକ୍ଯାବ୍ଧିର୍ଵିଧିନା ସମପୂଜଯତ୍
ତାହା ପରେ, ଦେତ୍ୟମାନେଙ୍କ ଗୁରୁ ଭାର୍ଗବ ସମୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସମୁଦ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଅଥ ନଦିପତିଦତ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତସୌଂଦର୍ଯନିର୍ଯନ୍ମଣିମହସି ସ ତସ୍ମିନ୍ନାସନେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଃ । ରୁଚିରରୁଚି ସୁମେରୋଃ ସୁଂଦରେ ଶୃଂଗଭାଗେ କମଲଜଇଵ କାଂତିଂ କିଂଚିଦୁଚ୍ଚୈର୍ଜହାର
ତାପରେ, ନଦୀର ମାଳିକା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମଣିମୟ ସିଂହାସନରେ ବସି, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ସୁନ୍ଦର ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ଚୂଡ଼ାରେ ବସିଥିବା କମଳର ଜନ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଛିନିନେଲେ।