ଦଦୃଶୁଃ ସୁଂଦରତରଂ ନାକାଧିକଵିନିର୍ମିତମ୍ । କୈଲାସଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଵିସ୍ମଯଂଗତାଃ
ସେମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଵିମାନାଦଵତୀର୍ଣାଶ୍ଚ ମଘଵା ଦେଵତାଶ୍ଚ ତାଃ । ଦ୍ଵାରପାଲମଥାଗମ୍ଯ ନଂଦିନଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ମଘବାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ; ଦ୍ୱାରପାଳ ନନ୍ଦିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋ ଗଣଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଣୁ ମେ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସମାଜ୍ଞାପଯ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ନୃତ୍ଯାର୍ଥମିହମାଗତମ୍
‘ହେ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଜଣାଇଦିଅ ଯେ ଆମେ ଏଠାକୁ ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଛୁ।’
ଈଶ୍ଵରଂ ପ୍ରତିଦେଵେଶଂ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସମାଵୃତମ୍ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରିଶଂ ନଂଦିରବ୍ରଵୀତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେବତାମାନ୍ୟ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଭୋଽଯମାଗତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵରାଜଃ ପୁରଂଦରଃ । ନୃତ୍ଯାର୍ଥମଥ ତଂ ପ୍ରାହାନଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଶଚୀପତିମ୍
‘ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦେବରାଜ ପୁରନ୍ଦର ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।’
ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା ନଂଦୀ ତୈଃ ସହ ଵାସଵମ୍ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶଂ ଦେଵଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ନନ୍ଦି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବାସବଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଲେ; ଗିରିଶ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରଂଭାଦ୍ଯାସ୍ତାସ୍ତଦା ସର୍ଵା ନର୍ତ୍ତକ୍ଯୋ ହରସନ୍ନିଧୌ । ମୃଦଂଗଵୀଣାଵାଦିତ୍ରୈଃ ମୁଦା ନାଟ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାପରେ ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ହରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ସହାୟତାରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
କାଂସ୍ଯଵାଦ୍ଯାନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯାନ୍ଯା ଵଂଶତାଲାନ୍ସକାହଲାନ୍ । ଚକ୍ରୁସ୍ତା ନୃତ୍ଯସଂରଂଭଂ ସ୍ଵଯଂଦେଵଃ ପୁରଂଦରଃ
ଅନ୍ୟମାନେ କାଂସ୍ୟ, ବାଂଶୀ, ତାଳ ଓ କାହଳ ଧରି ନିଜେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ପୁରନ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଅତୀଵନର୍ତନଂ ଚକ୍ରେ ସୁଂଦରଂ ଦେଵଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଈଶ୍ଵରସ୍ତୋଷମାପନ୍ନୋ ଵାସଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ଏମିତି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ଈଶ୍ୱର ଖୁସି ହେଲେ ଓ ବାସବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତସ୍ତେ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଦେଵେଶେ ସ୍ଵବାହୁବଲଗର୍ଵିତଃ
‘ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ’, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ଏହିପରି କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଃ ସଵୃତୋ ମଯା । ଯତ୍ର ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶୋ ଯୋଦ୍ଧା ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହି ମେ ପ୍ରଭୋ
ସେ ହରଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ମୋ ସେନାସହିତ ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରୋଧୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଗତୋ ଜିଷ୍ଣୁର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶଂଭୋର୍ଵରଂ ପ୍ରଭୋଃ । ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ତଦା ଶକ୍ରେ ଗିରିଶୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରି କହି ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଜିତିଥିବା ସେ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରୁ ଶକ୍ର ଯିବା ପରେ ଗିରିଶ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଣା ମେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵରାଜୋଽତିଗର୍ଵିତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ଚ ତତୋ ହରଃ
‘ମୋ ଗଣମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ବହୁତ ଗର୍ବିତ ହୋଇଛନ୍ତି।’ ଏହିପରି କହି ହର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଆଵିରାସୀତ୍ତତଃ କ୍ରୋଧୋ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ଘନାନ୍ଧକାରସଦୃଶୋ ମୃଡଂ କ୍ରୋଧସ୍ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସେଇ କ୍ରୋଧ ରୂପ ଧରି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦେଖାଦେଲା, ମେଘ ଭଳି କଳା; ସେ କ୍ରୋଧ ମୃଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲା।
ଦେହି ମେ ତ୍ଵଂ ହି ସନ୍ଦେଶଂ କିଂ କରୋମି ତଵ ପ୍ରଭୋ । ଉମାପତିସ୍ତଦୋଵାଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵାସଵଂ ଜଯ
‘ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ—ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ଏହିପରି ପଚାରିଲେ, ଉମାଙ୍କ ପତି କହିଲେ, ‘ତୁମେ ଯାଅ, ବାସବଙ୍କୁ ଜିତ।’
ସ୍ଵର୍ଗସିଂଧୁଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଂତର୍ଦଧେ କ୍ରୋଧୋ ଗଣାସ୍ତେ ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
‘ସ୍ୱର୍ଗସିନ୍ଧୁକୁ ପହଞ୍ଚି, ସାଗରର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି—’ ଏହିପରି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହ କ୍ରୋଧ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଓ ଗଣମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଈଶାନକଲ୍ପେ ଜାତେ ତୁ କାମେନାର୍ଣଵସଂଗମେ । ନାକସିଂଧୁସ୍ତଦା ମତ୍ତା ସ୍ଵଯୌଵନଭରୋଷ୍ମଣା
ଈଶାନ କଳିଯୁଗରେ, ଯେତେବେଳେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସାଗର ଓ ନଦୀ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗସିନ୍ଧୁ ନିଜ ଯୌବନର ତାପରେ ମତ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଂଧୁରାଜଶ୍ଚ ଜଲକଲ୍ଲୋଲଵାନଭୂତ୍ । ତଦା ବଭୂଵ ରାଜେଂଦ୍ର ଗଂଗାସାଗରସଂଗମଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନଦୀରାଜା ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜନ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗରର ଏକତ୍ରିକରଣ ହେଲା।
ମହାନଦୀ ତଦା ପ୍ରାପ୍ଯ ରେମେ ଚାତ୍ମବଲେନ ଚ । ଅତ୍ରାଂତରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ବଭୂଵ ସୁଭଟସ୍ତତଃ
ମହାନଦୀକୁ ପାଇ ତିନି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସାଗରରୁ ଏକ ଶୂରବୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ସୂନୁସ୍ତସ୍ଯାଂ ମହାନଦ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ରାଦଭଵଦ୍ବଲୀ । ମହାର୍ଣଵତନୂଜେନ ଜାତମାତ୍ରେଣ ପାର୍ଥିଵ
ସେଇ ମହାନଦୀରୁ, ସାଗର ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ରାଜନ।
ରୁଦତୋତ୍କଂପିତା ପୃଥ୍ଵୀ ତ୍ରିଲୋକୀ ନାଦିତାଭଵତ୍ । ସମାଧିବଦ୍ଧମୁଦ୍ରାଂ ଚ ସଂତତ୍ଯାଜ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ସେ ଚିତ୍କାର କରିବା ସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା ଓ ତିନି ଲୋକ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା; ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନ ମୁଦ୍ରା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ପରିତ୍ରସ୍ତାଂ ତାଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଗତ୍ତ୍ରଯୀମ୍ । ଧାତା ସୁରେଂଦ୍ରଵାକ୍ଯେନ ପ୍ରଜଗାମ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ କଥାରେ ମହାସାଗରକୁ ଗଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମିତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ହଂସାରୂଢୋ ଜଵାଦ୍ଯଯୌ । ବ୍ରହ୍ମାଣମାଗତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସପର୍ଯାଂ ଵିଦଧେଽର୍ଣଵଃ । ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା କିଂ ଗର୍ଜସି ଵୃଥାଂବୁଧେ
‘ଏହା କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ’ ବିଚାରି, ସେ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସାଗର ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ‘ହେ ସାଗର, ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଗର୍ଜନ କରୁଛ?’
ସମୁଦ୍ର ଉଵାଚ-। ନାହଂ ଗର୍ଜାମି ଦେଵେଶ ମତ୍ସୁତୋ ବଲଵାନ୍ପ୍ରଭୋ । ଶିଶୋର୍ଵୈ କୁରୁ ରକ୍ଷାଂ ଚ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ତଵ ଦର୍ଶନମ୍
ସାଗର କହିଲେ— ‘ମୁଁ ଗର୍ଜନ କରୁନାହିଁ, ଦେବେଶ; ମୋ ପୁଅ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଭୁ। ଏହି ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ।’
ସଂଦୃଶ୍ଯତାଂ ଚ ତନଯୋ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାହାତିଶୋଭନାମ୍ । ଯଯୌ ସା ଭର୍ତୁରାଦେଶାତ୍ସପୁତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣୋଂତିକେ
ସେ କହିଲେ, 'ପୁଅକୁ ଆଣିଦେଖା,' ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଜନ୍ମାନୀକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ। ପତିଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉତ୍ସଂଗଦେଶେ ଚତୁରାନନସ୍ଯ ଵିଧାଯ ପୁତ୍ରଂ ଚରଣୌ ନନାମ । ତଦା ସମୁଦ୍ରାତ୍ମଜମଦ୍ଭୁତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଧାତୁଃ କିଲ ଵିସ୍ମଯୋଽଭୂତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସାଇ, ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ସମୁଦ୍ରର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଅକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଗୃହୀତକୂର୍ଚସ୍ଯ ଶିଶୋଃ କରଂ ଚ ଯଦା ଵିରିଂଚିର୍ନ ଶଶାକ ମୋଚିତୁମ୍ । ତଦା ସମୁଦ୍ରଃ ପ୍ରହସନ୍ପ୍ରଯାତଃ କୂର୍ଚଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାର୍ଭକରଂ ଵିମୋଚଯନ୍
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର କୁଶ ଧରିଥିବା ହାତକୁ ଛୁଡ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁର ହାତରୁ ଛୁଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସମୁଦ୍ର ହସିହସି ଆସି, କୁଶଟିକୁ ନେଇ, ଶିଶୁର ହାତକୁ ଛାଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକ୍ରମମାତ୍ମଭୂଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯା ଜାଲଂଧରେତ୍ଯାହ ନାମ୍ନା ଜାଲଂଧରୋଽଭଵତ୍ 6.3.
ଏଭଳି ଶିଶୁର ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଏହାର ନାମ ଜାଲନ୍ଧର ହେଉ,' ଏଭଳି ତାଙ୍କର ନାମ ଜାଲନ୍ଧର ହେଲା।
ଵରଂ ଦଦାଵଥୋ ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଯେନ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଅଯଂ ଜାଲଂଧରୋ ଦେଵୈରଜେଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନେହବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ଏହି ଜାଲନ୍ଧର ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ ହେବେ।'
ପାତାଲସହିତଂ ନାକଂ ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସମାରୁହ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ
'ମୋର କୃପାରେ ସେ ପାତାଳ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ କରିବେ।' ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ତୁରନ୍ତ ହଂସ ଚଢ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।