ତମୁଵାଚ ଋଷିର୍ଦୁଃଖଂ ତ୍ଯଜ ତ୍ଵଂ ପାଂଡୁନଂଦନ । ସୁଖଦୁଃଖସମାହାରେ ସଂସାରେ କଃ ସୁଖୀ ନରଃ
ସେ ଋଷି କହିଲେ—'ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମିଶିଛି, ଏଠାରେ କିଏ ସତ୍ୟରେ ସୁଖୀ?'
ଈଶ୍ଵରୋପି ହି ନ ସ୍ଥାଯୀ ପୀଡ୍ଯତେ ଦେହସଂଚଯୈଃ । ନ ଦୁଃଖରହିତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେହୀ ଦୁଃଖସହୋ ଯତଃ
ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଦେହର ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ। କୌଣସି ଦେହୀ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଶରୀରଂ ସଵିତୁର୍ଯସ୍ମାଦ୍ରାହୁସ୍ତଦ୍ଗ୍ରସତେ ବଲୀ । ରାହୋରପି ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଶୌରିଣାମୃତଭୋଜନେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାହୁ ଗ୍ରସିଥାଏ, ଏହା କୁହାଯାଏ। ରାହୁଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ଭୋଜନ ବେଳେ ଶୌରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିଲା।
ସୋଽପି ଶାର୍ଙ୍ଗଧରୋ ଦେଵଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ ସାଗରଗହ୍ଵରେ । ଜାଲଂଧରେଣ ଵୀରେଣ ନିହତଃ ସୋଽପି ଶଂଭୁନା
ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ଦେବତାକୁ ମଧ୍ୟ ସାଗରର ଗଭୀରରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ବୀର ଜାଲନ୍ଧର ହତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁ ମାରିଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ-। କୋଽସୌ ଜାଲଂଧରୋ ଵୀରଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କୁତୋ ବଲୀ । କଥଂ ଜାଲଂଧରଂ ସଂଖ୍ଯେ ହତଵାନ୍ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—'ଏହି ଜାଲନ୍ଧର କିଏ? କାହାର ପୁଅ? ସେ କେଉଁଠୁ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ବୃଷଭଧ୍ୱଜ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରକୁ ହତ କଲେ?'
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ । ରାଜ୍ଞା ସ ଏଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ କଥଯାମାସ ନାରଦଃ
ଏ ସବୁ କଥା ଏକେକାରେ ମୋତେ କୁହ, ହେ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନାରଦ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ଭୂପ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାମଶେଷାଘୌଘନାଶିନୀମ୍ । ଈଶାନସିଂଧୁସୂନ୍ଵୋଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାମଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ଈଶାନ ଓ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣ।'
ଏକଦା ଗିରିଶଂ ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରଯଯୌ ପାକଶାସନଃ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣୋ ଦେଵୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତଃ
ଏକଦିନ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଗିରିଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଗଂଧର୍ଵୈରାଵୃତୋ ଦେଵସ୍ତଂତ୍ରୀଶିକ୍ଷାସୁ କୋଵିଦୈଃ । ରଂଭା ତିଲୋତ୍ତମା ରାମା କର୍ପୂରାକଦଲୀ ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାନପତ୍ର ବାଜାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା, ରାମା, କର୍ପୂର ଏବଂ ଅକଦଳୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମଦନା ଭାରତୀ କାମା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ନର୍ତକ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯାଃ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାଂତିକମ୍
ମଦନା, ଭାରତୀ, କାମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବମଣ୍ଡଳୀରେ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଗଂଧର୍ଵଯକ୍ଷସିଦ୍ଧାସ୍ତୁ ନାରଦସ୍ତୁଂବୁରୁସ୍ତଥା । କିନ୍ନରା ମୁହୁରାଜଗ୍ମୁସ୍ତଥା କିଂନରଯୋଷିତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ, କିନ୍ନର ଏବଂ କିନ୍ନରୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ଆସୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚୈଵ କୁବେରୋ ଧନଦସ୍ତଥା । ଯମଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ନିର୍ଋତିଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦେଵତାଗଣାଃ
ବାୟୁ, ବରୁଣ, ଧନର ଦେବତା କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ନିରୃତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଵିମାନସଂସ୍ଥୋ ମଘଵା ଵିମାନସ୍ଥାଃ ସୁରାଂଗନାଃ । ସ୍ଵଵାହନଗତାଦେଵାଃ କୈଲାସଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଜଵାତ୍
ମଘବାନ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ, ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଯାନରେ ବସି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କୈଳାସକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତତୋ ଦେଵାଃ କୈଲାସଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍ । ମହୀଧରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଇଵ ମଂଡନମ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶୋଭା।
ସର୍ଵତଃ ସୁଖଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିରାଶିମିଵସ୍ଥିତମ୍ । ଯତ୍ର ଵୃକ୍ଷାଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଃ ପାଷାଣାଶ୍ଚିଂତିତପ୍ରଦାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପବିତ୍ରତା ରହିଛି, ଏହା ସିଦ୍ଧିର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ପଥରମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ଯାହା ଚାହିଁବେ ଦେଇଥାଏ।
ପୁନ୍ନାଗୈର୍ନାଗଚଂପୈଶ୍ଚ ତିଲକୈର୍ଦେଵଦାରୁଭିଃ । ଅଶୋକୈଃ ପାଟଲୈଶ୍ଚୂତୈର୍ମଂଦାରୈଃ ଶୋଭିତୋ ଗିରିଃ
ସେ ପର୍ବତ ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗଚମ୍ପା, ତିଲକ, ଦେବଦାରୁ, ଅଶୋକ, ପାଟଳ, ଆମ୍ବ ଓ ମନ୍ଦାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ରହିଛି।
ପର୍ଯଂତକଵନାମୋଦଵାହକା ଯତ୍ର ଵାଯଵଃ । ପଂଗୁତ୍ଵଂ ବହୁଚାରେଣ ଯାଂତି ତେ ମଲଯାନିଲାଃ
ସେଠାରେ ବାୟୁମାନେ ଉଦ୍ୟାନର ସୁଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଯାଏ; ମଲୟ ପବନ ଦୂର ଦୂରନ୍ତୁ ଘୁଞ୍ଚି ତାଙ୍କର ତୀବ୍ରତା ହରାଇ ଦିଏ।
ଵାପ୍ଯଃ ସ୍ଫଟିକସୋପାନା ହ୍ଯଗାଧ ଵିମଲୋଦକାଃ । ଵୈଡୂର୍ଯନାଲସଂସକ୍ତସୌଵର୍ଣନିଭ ପଂକଜାଃ
ସେଠାରେ ସ୍ଫଟିକ ଶିଳାର ସିଢି ଥିବା ଗଭୀର ଓ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ତଳାବ ଅଛି, ସେଠି ବୈଡୂର୍ୟ ତଣ୍ଡି ଲଗା ଥିବା ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଖିଳିଛି।
କୁମୁଦାନାଂ ଦ୍ଯୁତିର୍ଯତ୍ର ରାଜତେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ । କହ୍ଲାରୈଃ ଶୌଭିତାଵାପ୍ଯଃ ପିନଦ୍ଧାଃ ପଦ୍ମରାଗଵତ୍
ସେଠାରେ କୁମୁଦ ଫୁଲର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରେ; କହ୍ଲାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ତଳାବଗୁଡ଼ିକୁ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିରେ ଘେରାଯାଇଛି।
ହରିନ୍ମଣିନିବଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଗୋମେଦୈଃ ସର୍ଵତୋ ଵୃତାଃ । ପଦ୍ମରାଗଶିଲାବଦ୍ଧା ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତାଃ
ହରିତ ମଣିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଏହି ତଳାବଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ପଟେ ଗୋମେଦ ମଣି ଘେରିଛି, ପଦ୍ମରାଗ ଶିଳା ଲଗାଯାଇଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ।
ଦଦୃଶୁଃ ସୁଂଦରତରଂ ନାକାଧିକଵିନିର୍ମିତମ୍ । କୈଲାସଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଵିସ୍ମଯଂଗତାଃ
ସେମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଵିମାନାଦଵତୀର୍ଣାଶ୍ଚ ମଘଵା ଦେଵତାଶ୍ଚ ତାଃ । ଦ୍ଵାରପାଲମଥାଗମ୍ଯ ନଂଦିନଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ମଘବାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ; ଦ୍ୱାରପାଳ ନନ୍ଦିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋ ଗଣଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଣୁ ମେ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସମାଜ୍ଞାପଯ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ନୃତ୍ଯାର୍ଥମିହମାଗତମ୍
‘ହେ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଜଣାଇଦିଅ ଯେ ଆମେ ଏଠାକୁ ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଛୁ।’
ଈଶ୍ଵରଂ ପ୍ରତିଦେଵେଶଂ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସମାଵୃତମ୍ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରିଶଂ ନଂଦିରବ୍ରଵୀତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେବତାମାନ୍ୟ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଭୋଽଯମାଗତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵରାଜଃ ପୁରଂଦରଃ । ନୃତ୍ଯାର୍ଥମଥ ତଂ ପ୍ରାହାନଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଶଚୀପତିମ୍
‘ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦେବରାଜ ପୁରନ୍ଦର ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।’
ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ତଦା ନଂଦୀ ତୈଃ ସହ ଵାସଵମ୍ । ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶଂ ଦେଵଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ନନ୍ଦି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବାସବଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଲେ; ଗିରିଶ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରଂଭାଦ୍ଯାସ୍ତାସ୍ତଦା ସର୍ଵା ନର୍ତ୍ତକ୍ଯୋ ହରସନ୍ନିଧୌ । ମୃଦଂଗଵୀଣାଵାଦିତ୍ରୈଃ ମୁଦା ନାଟ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାପରେ ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ହରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ସହାୟତାରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
କାଂସ୍ଯଵାଦ୍ଯାନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯାନ୍ଯା ଵଂଶତାଲାନ୍ସକାହଲାନ୍ । ଚକ୍ରୁସ୍ତା ନୃତ୍ଯସଂରଂଭଂ ସ୍ଵଯଂଦେଵଃ ପୁରଂଦରଃ
ଅନ୍ୟମାନେ କାଂସ୍ୟ, ବାଂଶୀ, ତାଳ ଓ କାହଳ ଧରି ନିଜେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ପୁରନ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଅତୀଵନର୍ତନଂ ଚକ୍ରେ ସୁଂଦରଂ ଦେଵଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଈଶ୍ଵରସ୍ତୋଷମାପନ୍ନୋ ଵାସଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ଏମିତି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ଈଶ୍ୱର ଖୁସି ହେଲେ ଓ ବାସବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତସ୍ତେ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଦେଵେଶେ ସ୍ଵବାହୁବଲଗର୍ଵିତଃ
‘ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ’, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ଏହିପରି କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ।