ସଂପ୍ରତି ପ୍ରେଷଯାମାସ କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ମାଂ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଯୁଵାଂ ସସର୍ଜ ଯୋ ଦେଵୋ ଯଶ୍ଚ ରକ୍ଷତି ଵାଂ ସଦା
ଏବେ ହରି ନିଜେ ଏହି କାମ ପାଇଁ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି; ଯିଏ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ଦେବତା ସଦା ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କାଲରୂପୀ ସ ଏଵାଦ୍ଯ ହଂତି ହେତୁଂ ଵିଧାଯ ମାମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ତତସ୍ତେନ ଭୁଜଂଗେନ ଭକ୍ଷିତୌ ତୌ ଚ ଦଂପତୀ
ସେ ନିଜେ କାଳର ରୂପ ହୋଇ, ମୋତେ କାରଣ କରି ଏବେ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଗଙ୍ଗା ଗଂଗେତି ଜଲ୍ପଂତୌ ମହତ୍ଯା କ୍ଷୁଧଯା ପଥି । ଜାହ୍ନଵୀତୀରଯାତ୍ରାଯାଂ ପାଦେପାଦେ ଜନାଵିମୌ
‘ଗଙ୍ଗା! ଗଙ୍ଗା!’ ବୋଲି ଡାକି, ଦୁଇଜଣ ମହା ଭୋକରେ ପଥରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ; ଜାହ୍ନବୀ ତୀର ଯାତ୍ରାରେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣେ ଲୋକ—
ଅଶ୍ଵମେଧାଖ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତଵଂତୌ ମହାଫଲମ୍ । ତସ୍ମାଦେନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ବହ୍ଵଶ୍ଵମେଧଧାରିଣୌ
ଅଶ୍ୱମେଧ ନାମକ ଯଜ୍ଞର ମହାଫଳ ପାଇଲେ; ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ବହୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଏତଯୋଃ ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ଶତକ୍ରତୁରହଂ ଯତଃ । ନିଜାଧିକାରେଣୈଵାନ୍ଯମଵଲଂବ୍ଯ ପୁରଂଦରଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର; ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅଧିକାରରେ ଅନ୍ୟକୁ ଭରସା କରିଥିଲେ।
ଅର୍ଘ୍ଯହସ୍ତଃ ପାଦଚାରୀ ଵୃତୋ ଦେଵୈଃ ସମାଯଯୌ । ଅଥ ରମ୍ଭୋର୍ଵଶୀ ଚୈଵ ସୁଂଦର୍ଯୋଽନ୍ଯାଶ୍ଚ ହର୍ଷିତାଃ
ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ହାତ ଦେଇ, ପାଦେ ପାଦେ ଚାଲି, ଦେବମାନେ ଘିରି ଆସିଲେ; ତାପରେ ରମ୍ଭା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ନାରୀମାନେ—
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କଥଯାମାସୁର୍ନିଜଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ । ଅଯଂ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରସଜ୍ଞୋଽତ୍ଯଂତସୁନ୍ଦରଃ
ନିଜ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଗର୍ବରେ, ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ; ‘ଏହି ଜଣେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରସର ଜଣା, ଅତି ସୁନ୍ଦର।’
ଆଯାତୋଽମୁଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଵଶଂ ସେଵିତୈଃ ସ୍ଵକୈଃ । କାଚିତ୍କାଂଚିଦ୍ଵଦତ୍ଯେତଜ୍ଜାନାମି ସକଲାଂ କଲାମ୍
‘ସେ ଆସିଛି; ମୋ ନିଜ କୌଶଳ ଓ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ନିଜ କରିବି।’ କେହି ଅନ୍ୟକୁ କହେ—‘ମୁଁ ସମସ୍ତ କଳାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିଛି।’
ଅତଏଵ ଭଵିଷ୍ଯାମି କାଂତାହମସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । କାଚିତ୍କାଂଚିଦିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ତେ ଶକ୍ରୋପି ଵଶୋ ମମ
ଏହି ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମୁଁ ହେବି; ସେ 'ଏହି କିମ୍ବା ସେ' ବୋଲି କହୁନ୍ତୁ, ଏପରି ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିବେ।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଵଶଗୋ ଭୂପାଲୋଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଥିରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ରାଜା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବେ।
ଭର୍ତ୍ତା ମମାଯଂ ଚ ପତିର୍ମମାଯଂ ସ୍ଵାମୀ ମମାଯଂ ମମ ନାଥ ଏଷଃ । ଇତୀଵ ସର୍ଵାଃ ପରମପ୍ରମୋଦୈର୍ଵଦଂତି ନାର୍ଯୋଖିଲସଦ୍ଗୁଣଜ୍ଞାଃ
ଏହି ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ମୋର ନାଥ, ଏହି ମୋର ରକ୍ଷକ—ଏପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଜଣା ନାରୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ କହିଥାନ୍ତି।
ଉଚ୍ଚାଵଚଂ ଵିପ୍ର ନିଶମ୍ଯ ତାସାଂ ଜଗାଦ କାଚିଦ୍ଗୁଣିନୀ ରସଜ୍ଞା । ସୌଦାସ୍ଯକାଂତାଂ ନୃପତିଃ ସ୍ଵଯଂ ଯାଂ ଭଜତ୍ଯଯଂ କିଂ କଲହେନ ନାର୍ଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କଥା ଶୁଣି, ଏକ ଗୁଣବତୀ ଓ ରସଜ୍ଞା ନାରୀ କହିଲେ: 'ରାଜା ସୌଦାସ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ନାରୀମାନେ କାହିଁକି ଝଗଡା କରିବେ?'
ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ଯସ୍ତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵାଃ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ କଲହଂ ଦ୍ଵିଜ । ଆଜଗ୍ମୁର୍ହୃଦଯୋତ୍ସାହୈଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଝଗଡା ଛାଡି, ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ।
ଅଥ ତଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦାରଂ ଗତକଲ୍ମଷମ୍ । ପାଦ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯାମାସୁଃ ପ୍ରାହେତି ଚ ପୁରଂଦରଃ
ତାପରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଏବଂ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦରରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ତାପରେ ପୁରନ୍ଦର କଥା କହିଲେ।
ରଥେ ନିଵେଶଯାମାସ ପୁଷ୍ପକେ ସ୍ତ୍ରୀସମନ୍ଵିତମ୍ । ଭେରୀମୃଦଂଗମଧୁରୀ ଡିଂଡିମାନକନିଃସ୍ଵନୈଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନାରୀମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସାଇଲେ; ତାଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଡିଣ୍ଡିମ ଓ ଅନ୍ୟ ମଧୁର ସ୍ୱର ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
କରକଂ କଣନାଦୈଶ୍ଚ କରତାଲସ୍ଵନୈସ୍ତଥା । ଜଯଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ନାକଃ ଶବ୍ଦମଯୋଽଭଵତ୍
କରତାଳ, କଣା ଓ ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ, ଦେବମାନଙ୍କର ଜୟଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଗଲା।
ଦେଵାଙ୍ଗନା ଚାରୁହସ୍ତ ଶ୍ଵେତଚାମରମାରୁତୈଃ । ଵୀଜିତଃ ସରଥାରୂଢଃ ସଦାରସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଚାରୁ ହାତରେ ଧଳା ଚାମର ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଲେଇଲେ; ସେ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ତତଃ ଶକ୍ରଃ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ମୈ ସତ୍ଯଧର୍ମାଯ ଭୂଭୁଜେ । ଦତ୍ତଵାନ୍ନିଜାସନାର୍ଦ୍ଧଂ ଶୁଭୋ ଵୈ କ୍ଷଯଶଂକଯା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ, ନିଜ ସ୍ଥାନର ଭୟରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନର ଅର୍ଧ ଦେଲେ।
ଶକ୍ରେଣ ସହ ଭୂପୋଽସୌ ଵସନ୍ନେକାସନେ ସଦା । ଶକ୍ରତ୍ଵମକରୋତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ କେଶଵସ୍ଯାନୁକଂପଯା ୧୫୦ 7.9.
ସେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏକାସନରେ ବସି, କେଶବଙ୍କର କୃପାରେ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପାଇଲେ।
ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଦିଵି ଭୁକ୍ତ୍ଵାଖିଲଂ ସୁଖମ୍ । ରଥମାରୁହ୍ଯଵୈକୁଂଠଂ ଯଯୌ ଭଗଵଦାଜ୍ଞଯା
ଯୁଗକୋଟି ସହସ୍ର ଅବଧି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ର ମନ୍ଵଂତରଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଭୋଗମନୋରମମ୍ । ପରମଂ ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯା ସଦାରୋ ମୋକ୍ଷମାପ୍ତଵାନ୍
ସେଠାରେ ମନ୍ବନ୍ତରର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ପରମ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ।
ଜାହ୍ନଵୀତୀରଯାତ୍ରାଯାଂ ଶରୀରଂ ତ୍ଯଜତଃ ପଥି । ଫଲମେଵଂଵିଧଂ ଵିପ୍ର ମଯା ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜାହ୍ନବୀ ତୀର ଯାତ୍ରାରେ ଶରୀର ଛାଡିବାର ଫଳ କେମିତି ମିଳେ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି।
ଜାହ୍ନଵୀତୀରଗମନେ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ । ନ କାଲନିଯମଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ନାରଦାଦ୍ଯୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ
ଜାହ୍ନବୀ ତୀର ଯାତ୍ରାରେ ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ମୁନିମାନେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିନାହାନ୍ତି।
ଯଦାଯଦା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ତଦାତଦାଽକ୍ଷଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ମାନଵୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଗଂଗା ସର୍ଵାଣି ପାପାନି ନାଶଯଂତୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ । କୁର୍ଯାତ୍ପୁନଃପୁନଃ ପାପଂ ନ ଚ ଗଂଗା ପୁନାତି ତମ୍
ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ପୁନଃପୁନଃ ପାପ କରେ, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେନାହିଁ।
ପାପବୁଦ୍ଧିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଂଗାଯାଂ ଲୋକମାତରି । ସ୍ନାନଂ କୁରୁତ ହେ ଲୋକା ଯଦି ସଦ୍ଗତିମିଚ୍ଛଥ
ପାପ ଭାବ ଛାଡି, ଲୋକମାତା ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କର, ହେ ଲୋକମାନେ, ଯଦି ଉତ୍ତମ ଗତି ଚାହୁଁଛ।
ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଗଂଗାସ୍ନାନାତ୍ତୁ ମାନଵାନାଂ ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିପ୍ର କର୍ମଭିଃ କୈଃ ସୁଦୁସ୍ତରୈଃ
ମାନବମାନେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦ୍ବିଜ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ କିଛି ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ମିଳେ।
ଆସାରାଣାଂ ଭୂମିରେଣୋଃ ସଂଖ୍ଯାଂ କର୍ତୁଂ ତୁ ଶକ୍ଯତେ । ଭାଗୀରଥୀଗୁଣାସ୍ତେ ନ ଶକ୍ଯା ଵକ୍ତୁଂ ନ ଚ ଦ୍ଵିଜ
ପୃଥିବୀର ଧୂଳି କିମ୍ବା ବର୍ଷାର ଫୁଟିକିଣି ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଭାଗୀରଥୀର ଗୁଣ କେବେ ବର୍ଣ୍ନନା କିମ୍ବା ଗଣନା କରିବା ଯାଞ୍ଚିବା ନୁହେଁ, ଦ୍ବିଜ।
ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତ୍ଵଦୀଯାନି ମଯୋଚ୍ଯତେ । ଗଂଗାଂଭସି ସକୃତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି — ଗଙ୍ଗାର ଜଳରେ ଏକବାର ସ୍ନାନ କଲେ ମାନବ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ସ୍ନାନଂ କୂପଜଲେଽପି ଯସ୍ତୁ କୁରୁତେ ଗଂଗାଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ପ୍ରଭୁଂ ଦେଵାନାଂ ସକଲାର୍ତ୍ତଶୋକଦୁରିତତ୍ରାସୌଘଵିଧ୍ଵଂସିନୀମ୍ । ମୁକ୍ତଃ ସୋଽପି ସମସ୍ତପାତକଚଯୈର୍ଗୋଵିପ୍ରହତ୍ଯାଦିଭିର୍ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ସମସ୍ତସୁଖଦଂ ଗଂଗାପ୍ରସାଦାଦ୍ଦିଵଜ
ଯଦି କେହି କୂଆର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତଥା ଗଙ୍ଗାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ — ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଭୟର ନାଶକାରୀ — ସେ ଗୋହତ୍ୟା, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଗଙ୍ଗାର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁର ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଦ୍ବିଜ।