ମହେଶ ଉଵାଚ- ଏକଲକ୍ଷଂ ପଂଚଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରା ପର୍ଵତାସ୍ତଥା । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ବଦ୍ରିକାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏକ ଲକ୍ଷ ପଞ୍ଚଶ ହଜାର ପାହାଡ଼ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ବଦ୍ରିକା ଆଶ୍ରମ।
ନରନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନାରଦ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ତେଜଶ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୀହ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଓ ନାରଦ, ସେଠି ଦେବତା ନର ଓ ନାରାୟଣ ରହିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ତେଜ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ହିମପର୍ଵତଶୃଂଗେ ଚ କୃଷ୍ଣାକାରତଯା ଦ୍ଵିଜ । ଦ୍ଵୌ ପୁରୁଷୌ ତତ୍ର ଵର୍ତେତେ ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ
ହିମ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ, ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷ ରହିଛନ୍ତି— ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ନର ଓ ନାରାୟଣ।
ଶ୍ଵେତ ଏକସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣୋ ହ୍ଯେକତମଃ ପୁନଃ । ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଯେ ଯାଂତି ହିମାଚଲକୃତୋଦ୍ଯମାଃ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ୟଜଣ କଳା; ଯେମାନେ ଏହି ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ହିମାଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି—
ପିଂଗଲଶ୍ଵେତଵର୍ଣଶ୍ଚ ଜଟାଧାରୀ ମହାପ୍ରଭୁଃ । କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯେଷ ଜଗଦାଦିର୍ମହାପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ଲୋକ ପିଙ୍ଗଳ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଜଟାଧାରୀ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ; ଅନ୍ୟଜଣ କୃଷ୍ଣ, ନାରାୟଣ, ଏହି ଜଗତର ଆଦି ମହାପ୍ରଭୁ।
ଚତୁର୍ବାହୁର୍ମହାନ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ । ଉତ୍ତରାଯଣେ ମହାପୂଜା ଜାଯତେ ତତ୍ର ସୁଵ୍ରତ
ଚାରି ହାତ, ମହାନ, ଶ୍ରୀମୟ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ସନାତନ; ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସେଠି ବଡ଼ ପୂଜା ହୁଏ, ଓ ସୁବ୍ରତ।
ଷଣ୍ମାସାଦିକପର୍ଯଂତଂ ପୂଜା ନୈଵ ଚ ଜାଯତେ । ହିମଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତଦା ଜାତଂ ଯାଵଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭଵେତ୍
ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା ହୁଏନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିମରେ ଢକା ଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତ ଏତାଦୃଶୋ ଦେଵୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତତ୍ର ଦେଵା ଵସଂତୀହ ଋଷୀଣାଂ ଚାଶ୍ରମାସ୍ତଥା
ଏପରି ଦେବତା ଆଗରୁ କେବେ ଥିଲେନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେନାହିଁ; ସେଠି ଦେବମାନେ ରହନ୍ତି, ଋଷିମାନେଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଵେଦାଶ୍ଚ ଧ୍ଵନିଃ ପ୍ରଶ୍ରୂଯତେ ସଦା । ତସ୍ଯ ଵୈ ଦର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ କୋଟିହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍
ସେଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ବେଦର ଧ୍ୱନି ସଦା ଶୁଣାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କୋଟି ହତ୍ୟାର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଲକନଂଦା ଯତ୍ର ଗଂଗା ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ । କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ତୁ ଵୈ ତତ୍ର ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଠି ଅଳକାନନ୍ଦା ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲା ପରେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ନଵସରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୁତପସ୍ତପ୍ତଵାନହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଦେବତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକ ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି।
ତଦା ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଭକ୍ତାନାଂ ହି କୃପାକରଃ । ଅଵ୍ଯଯଃ ପୁରୁଷଃ ସାକ୍ଷାଦୀଶ୍ଵରୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ସୁପ୍ରସନ୍ନୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମାଂ ଵୈ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ
ସେତେବେଳେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା, ଅବିନାଶୀ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୁରୁଷ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ନାରାୟଣ ଦେବତା ମୋପରେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ—'ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ-। ଯଦ୍ଯଦୀପ୍ସସି ଦେଵ ତ୍ଵଂ ତଂ ତଂ କାମଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ । ତ୍ଵଂ କୈଲାସଵିଭୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵୈ ଵିଶ୍ଵପାଲକଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—'ହେ ଦେବତା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି। ତୁମେ କୈଳାସର ନାଥ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ।'
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ-। ଅଲଂ ଗୃହ୍ଣାମି ଭୋ ଦେଵ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନାର୍ଦନ । ଦ୍ଵୌ ଵରୌ ମମ ଦୀଯେତାଂ ଯଦି ଦାତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—'ହେ ଦେବତା, ଆପଣ ଯେପରି ଖୁସି ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଯଦି ଆପଣ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଦୁଇଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତଵ ଭକ୍ତିଃ ସଦୈଵାସ୍ତୁ ଭକ୍ତରାଜୋ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵେ ଲୋକା ବ୍ରୁଵଂତ୍ଵେଵମଯଂ ଭକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି
ତୁମର ଭକ୍ତି ସଦା ମୋରେ ରହୁ। ମୁଁ ତୁମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଲୋକ କହୁନ୍ତୁ—'ଏହିଯେ ସଦା ଭକ୍ତ।'
ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵେଶ ମୁକ୍ତିଦାତା ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ଯେ ଲୋକା ମାଂ ଭଜିଷ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବା ହେଉ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ମୋତେ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେବାଳୁ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ଚୈଵ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ଯସ୍ଯାହଂ ଵରଦାତା ତୁ ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେବି। ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଜଟିଲୋ ଭସ୍ମଲିପ୍ତାଂଗୋ ହ୍ଯହଂ ଵୈ ତଵ ସଂନିଧୌ । ତଵ ଚରଣପ୍ରସାଦେନ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତୋ ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଟାଧାରୀ ଓ ଭସ୍ମ ଲେପିଥିବା ଦେହରେ ରହିବି। ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର କୃପାରେ ମୁଁ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକଦା ନାରଦୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପାଂଡଵାନ୍ଦୁଃଖକର୍ଶିତାନ୍ । ଯଯୌ କାମ୍ଯଵନଂ ଵିପ୍ରଃ ସତ୍କୃତସ୍ତୈର୍ଯଥାଵିଧି
ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦିନ ନାରଦ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କାମ୍ୟବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିଭାବେ ସମ୍ମାନ କରାଗଲା।
ଅଥ ନତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ ହ । ଭଗଵନ୍କର୍ମଣା କେନ ଦୁଃଖାବ୍ଧୌ ପତିତା ଵଯମ୍
ତାପରେ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—'ହେ ଭଗବାନ, କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ଆମେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଛୁ?'
ତମୁଵାଚ ଋଷିର୍ଦୁଃଖଂ ତ୍ଯଜ ତ୍ଵଂ ପାଂଡୁନଂଦନ । ସୁଖଦୁଃଖସମାହାରେ ସଂସାରେ କଃ ସୁଖୀ ନରଃ
ସେ ଋଷି କହିଲେ—'ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମିଶିଛି, ଏଠାରେ କିଏ ସତ୍ୟରେ ସୁଖୀ?'
ଈଶ୍ଵରୋପି ହି ନ ସ୍ଥାଯୀ ପୀଡ୍ଯତେ ଦେହସଂଚଯୈଃ । ନ ଦୁଃଖରହିତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେହୀ ଦୁଃଖସହୋ ଯତଃ
ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଦେହର ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ। କୌଣସି ଦେହୀ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଶରୀରଂ ସଵିତୁର୍ଯସ୍ମାଦ୍ରାହୁସ୍ତଦ୍ଗ୍ରସତେ ବଲୀ । ରାହୋରପି ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଶୌରିଣାମୃତଭୋଜନେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାହୁ ଗ୍ରସିଥାଏ, ଏହା କୁହାଯାଏ। ରାହୁଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ଭୋଜନ ବେଳେ ଶୌରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିଲା।
ସୋଽପି ଶାର୍ଙ୍ଗଧରୋ ଦେଵଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ ସାଗରଗହ୍ଵରେ । ଜାଲଂଧରେଣ ଵୀରେଣ ନିହତଃ ସୋଽପି ଶଂଭୁନା
ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ଦେବତାକୁ ମଧ୍ୟ ସାଗରର ଗଭୀରରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ବୀର ଜାଲନ୍ଧର ହତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁ ମାରିଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ-। କୋଽସୌ ଜାଲଂଧରୋ ଵୀରଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କୁତୋ ବଲୀ । କଥଂ ଜାଲଂଧରଂ ସଂଖ୍ଯେ ହତଵାନ୍ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—'ଏହି ଜାଲନ୍ଧର କିଏ? କାହାର ପୁଅ? ସେ କେଉଁଠୁ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ବୃଷଭଧ୍ୱଜ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରକୁ ହତ କଲେ?'
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ । ରାଜ୍ଞା ସ ଏଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ କଥଯାମାସ ନାରଦଃ
ଏ ସବୁ କଥା ଏକେକାରେ ମୋତେ କୁହ, ହେ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନାରଦ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ଭୂପ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାମଶେଷାଘୌଘନାଶିନୀମ୍ । ଈଶାନସିଂଧୁସୂନ୍ଵୋଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାମଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ଈଶାନ ଓ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣ।'
ଏକଦା ଗିରିଶଂ ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରଯଯୌ ପାକଶାସନଃ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣୋ ଦେଵୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତଃ
ଏକଦିନ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଗିରିଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଗଂଧର୍ଵୈରାଵୃତୋ ଦେଵସ୍ତଂତ୍ରୀଶିକ୍ଷାସୁ କୋଵିଦୈଃ । ରଂଭା ତିଲୋତ୍ତମା ରାମା କର୍ପୂରାକଦଲୀ ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାନପତ୍ର ବାଜାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା, ରାମା, କର୍ପୂର ଏବଂ ଅକଦଳୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମଦନା ଭାରତୀ କାମା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ନର୍ତକ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯାଃ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାଂତିକମ୍
ମଦନା, ଭାରତୀ, କାମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବମଣ୍ଡଳୀରେ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ।