କୂର୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାରାହସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଗଵାଦୀନାଂ ଦାନାନାଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
କୂର୍ମ ଅବତାରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବାରାହ ଅବତାରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଗୋ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିବି।
ପ୍ରହ୍ଲାଦମୁଖଭକ୍ତା ଯେ ଯେ କେଚିଦ୍ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ପରେ ମୁଁ କହିବି; ଶୁଣ, ଦେବଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜାଗରେ ମହିମା ଚୈଵ ଦୀପଦାନେ କୃତେ ଚ ଯତ୍ । ପ୍ରହରେଷୁ ପୃଥକ୍ପୂଜାଫଲଂ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ଓ ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରାତିରେ ଜାଗିବା, ଦୀପ ଦାନ କରିବା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରହରରେ ଅଲଗା ଭାବରେ ପୂଜା କରିବାରୁ ଯେତେ ଉପକାର ମିଳେ—
ପର୍ଶୁରାମସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାନଂ ରେଣୁକାଯା ଵଧସ୍ତଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଭୂମିଦାନଂ ରାମେଣୈଵ ଚ ଯତ୍କୃତମ୍
ପରଶୁରାମଙ୍କ କଥା, ରେଣୁକାଙ୍କ ହତ୍ୟା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମି ଦାନ—
ରାମସ୍ଯାଶ୍ରମଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମଶେଷତଃ । ନର୍ମଦାଯାସ୍ତଥାଖ୍ଯାନଂ ପୁଣ୍ଯପୂଜନଯୋସ୍ତଥା
ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କରାଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି; ଏହିପରି ନର୍ମଦା ନଦୀର କଥା ଓ ତାହାର ପୂଜାର ଉପକାର ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଦାନଂ ଵେଦପୁରାଣାନାମାଶ୍ରମାଣାଂ ନିରୂପଣମ୍ । ହିରଣ୍ଯଦାନପୁଣ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଦାନମେଵ ଚ
ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଦାନ, ଆଶ୍ରମଗୁଡିକର ବିବରଣୀ, ସୁନା ଦାନର ଉପକାର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦାନ—
ପଦ୍ମପୁରାଣଦାନଂ ଚ ଖଂଡାନାଂ ଵ୍ଯକ୍ତଯସ୍ତଥା । ପ୍ରଥମଂ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡଂ ଚ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଭୂମିଖଂଡକମ୍
ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଦାନ, ତାହାର ଖଣ୍ଡଗୁଡିକର ବିବରଣୀ; ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଖଣ୍ଡ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଭୂମି ଖଣ୍ଡ।
ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ତୃତୀଯଂ ଚ ତୁର୍ଯଂ ପାତାଲସଂଜ୍ଞକମ୍ । ଉତ୍ତରଂ ପଂଚମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଖଂଡାନ୍ଯନୁକ୍ରମେଣ ଵୈ
ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ପାତାଳ ନାମକ ଖଣ୍ଡ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡ; ଏଭଳି ଖଣ୍ଡଗୁଡିକୁ କ୍ରମରେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।
ଏତତ୍ପଦ୍ମପୁରାଣଂ ତୁ ଵ୍ଯାସେନ ତୁ ମହାତ୍ମନା । କୃତଂ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଯସେ ତଥା
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଭଲର ପାଇଁ ରଚିତ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯଜନନଂ ତୀଵ୍ରଦାରିଦ୍ର୍ଯନାଶନମ୍ । ମୋକ୍ଷଦଂ ସୁଖଦଂ ଚାଶୁ କଲ୍ଯାଣପ୍ରଦମଵ୍ଯଯମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦାନଂ ତଥା କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଧିନା ତତ୍ର ନାରଦ
ଏହା ଶୂଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଭୟଙ୍କର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରେ, ମୁକ୍ତି ଓ ସୁଖ ଶୀଘ୍ର ଦେଇଥାଏ, ଅବିନାଶୀ କଳ୍ୟାଣ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଶୁଣିଲା ପରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଓ ନାରଦ।
ମହେଶ ଉଵାଚ- ଏକଲକ୍ଷଂ ପଂଚଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରା ପର୍ଵତାସ୍ତଥା । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ବଦ୍ରିକାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏକ ଲକ୍ଷ ପଞ୍ଚଶ ହଜାର ପାହାଡ଼ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ବଦ୍ରିକା ଆଶ୍ରମ।
ନରନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନାରଦ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ତେଜଶ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୀହ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଓ ନାରଦ, ସେଠି ଦେବତା ନର ଓ ନାରାୟଣ ରହିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ତେଜ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ହିମପର୍ଵତଶୃଂଗେ ଚ କୃଷ୍ଣାକାରତଯା ଦ୍ଵିଜ । ଦ୍ଵୌ ପୁରୁଷୌ ତତ୍ର ଵର୍ତେତେ ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ
ହିମ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ, ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷ ରହିଛନ୍ତି— ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ନର ଓ ନାରାୟଣ।
ଶ୍ଵେତ ଏକସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣୋ ହ୍ଯେକତମଃ ପୁନଃ । ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଯେ ଯାଂତି ହିମାଚଲକୃତୋଦ୍ଯମାଃ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ୟଜଣ କଳା; ଯେମାନେ ଏହି ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ହିମାଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି—
ପିଂଗଲଶ୍ଵେତଵର୍ଣଶ୍ଚ ଜଟାଧାରୀ ମହାପ୍ରଭୁଃ । କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯେଷ ଜଗଦାଦିର୍ମହାପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ଲୋକ ପିଙ୍ଗଳ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଜଟାଧାରୀ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ; ଅନ୍ୟଜଣ କୃଷ୍ଣ, ନାରାୟଣ, ଏହି ଜଗତର ଆଦି ମହାପ୍ରଭୁ।
ଚତୁର୍ବାହୁର୍ମହାନ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ । ଉତ୍ତରାଯଣେ ମହାପୂଜା ଜାଯତେ ତତ୍ର ସୁଵ୍ରତ
ଚାରି ହାତ, ମହାନ, ଶ୍ରୀମୟ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ସନାତନ; ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସେଠି ବଡ଼ ପୂଜା ହୁଏ, ଓ ସୁବ୍ରତ।
ଷଣ୍ମାସାଦିକପର୍ଯଂତଂ ପୂଜା ନୈଵ ଚ ଜାଯତେ । ହିମଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତଦା ଜାତଂ ଯାଵଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭଵେତ୍
ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା ହୁଏନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିମରେ ଢକା ଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତ ଏତାଦୃଶୋ ଦେଵୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତତ୍ର ଦେଵା ଵସଂତୀହ ଋଷୀଣାଂ ଚାଶ୍ରମାସ୍ତଥା
ଏପରି ଦେବତା ଆଗରୁ କେବେ ଥିଲେନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେନାହିଁ; ସେଠି ଦେବମାନେ ରହନ୍ତି, ଋଷିମାନେଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଵେଦାଶ୍ଚ ଧ୍ଵନିଃ ପ୍ରଶ୍ରୂଯତେ ସଦା । ତସ୍ଯ ଵୈ ଦର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ କୋଟିହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍
ସେଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ବେଦର ଧ୍ୱନି ସଦା ଶୁଣାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କୋଟି ହତ୍ୟାର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଲକନଂଦା ଯତ୍ର ଗଂଗା ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ । କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ତୁ ଵୈ ତତ୍ର ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଠି ଅଳକାନନ୍ଦା ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲା ପରେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ନଵସରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସୁତପସ୍ତପ୍ତଵାନହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଦେବତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକ ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି।
ତଦା ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଭକ୍ତାନାଂ ହି କୃପାକରଃ । ଅଵ୍ଯଯଃ ପୁରୁଷଃ ସାକ୍ଷାଦୀଶ୍ଵରୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ସୁପ୍ରସନ୍ନୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମାଂ ଵୈ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ
ସେତେବେଳେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା, ଅବିନାଶୀ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୁରୁଷ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ନାରାୟଣ ଦେବତା ମୋପରେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ—'ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତଧାରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ-। ଯଦ୍ଯଦୀପ୍ସସି ଦେଵ ତ୍ଵଂ ତଂ ତଂ କାମଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ । ତ୍ଵଂ କୈଲାସଵିଭୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ଵୈ ଵିଶ୍ଵପାଲକଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—'ହେ ଦେବତା, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି। ତୁମେ କୈଳାସର ନାଥ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ।'
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ-। ଅଲଂ ଗୃହ୍ଣାମି ଭୋ ଦେଵ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନାର୍ଦନ । ଦ୍ଵୌ ଵରୌ ମମ ଦୀଯେତାଂ ଯଦି ଦାତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—'ହେ ଦେବତା, ଆପଣ ଯେପରି ଖୁସି ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଯଦି ଆପଣ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଦୁଇଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତଵ ଭକ୍ତିଃ ସଦୈଵାସ୍ତୁ ଭକ୍ତରାଜୋ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵେ ଲୋକା ବ୍ରୁଵଂତ୍ଵେଵମଯଂ ଭକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି
ତୁମର ଭକ୍ତି ସଦା ମୋରେ ରହୁ। ମୁଁ ତୁମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଲୋକ କହୁନ୍ତୁ—'ଏହିଯେ ସଦା ଭକ୍ତ।'
ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵେଶ ମୁକ୍ତିଦାତା ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ଯେ ଲୋକା ମାଂ ଭଜିଷ୍ଯଂତି ତେଷାଂ ଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବା ହେଉ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ମୋତେ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେବାଳୁ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ଚୈଵ ଭଵାମ୍ଯହମ୍ । ଯସ୍ଯାହଂ ଵରଦାତା ତୁ ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେବି। ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଜଟିଲୋ ଭସ୍ମଲିପ୍ତାଂଗୋ ହ୍ଯହଂ ଵୈ ତଵ ସଂନିଧୌ । ତଵ ଚରଣପ୍ରସାଦେନ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତୋ ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଟାଧାରୀ ଓ ଭସ୍ମ ଲେପିଥିବା ଦେହରେ ରହିବି। ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର କୃପାରେ ମୁଁ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକଦା ନାରଦୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପାଂଡଵାନ୍ଦୁଃଖକର୍ଶିତାନ୍ । ଯଯୌ କାମ୍ଯଵନଂ ଵିପ୍ରଃ ସତ୍କୃତସ୍ତୈର୍ଯଥାଵିଧି
ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦିନ ନାରଦ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କାମ୍ୟବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିଭାବେ ସମ୍ମାନ କରାଗଲା।
ଅଥ ନତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ ହ । ଭଗଵନ୍କର୍ମଣା କେନ ଦୁଃଖାବ୍ଧୌ ପତିତା ଵଯମ୍
ତାପରେ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—'ହେ ଭଗବାନ, କେଉଁ କର୍ମର ଫଳରେ ଆମେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଛୁ?'