ଏତେଷାଂ ଚୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାଦ୍ମେ ଦୃଷ୍ଟଂ ତଥା ଶ୍ରୁତମ୍ । ମହାବୋଧସ୍ଵରୂପଂ ଚ ସକଲ୍କେର୍ଯଶ ଏଵ ଚ
ଏହାମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ, ପଦ୍ମପୁରାଣରେ ଦେଖିବାକୁ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ମହାଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସକଳକେରୀର କୀର୍ତ୍ତି—
ରାମଗଯାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଥା ପ୍ରେତଶିଲାଭଵମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ତଥାଖ୍ଯାନଂ ଶିଲାଖ୍ଯାନଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ରାମଗୟାର ମହତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରେତଶିଳାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଓ ଶିଳାର କଥା ମୁଁ କହିବି।
ବ୍ରହ୍ମଯୋନେସ୍ତଥାଖ୍ଯାନମକ୍ଷଯାଖ୍ଯ ଵଟସ୍ଯ ଚ । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତତ୍ର ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ବ୍ରହ୍ମାୟୋନି ଓ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷର କଥା, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ମହେଶ୍ଵରକୃତାଂ ଭକ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ମହାତ୍ମନା । ଅଦ୍ଯାପି କାଶ୍ଯାଂ ଜପତି ମହାରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯନାମଯମ୍
ମହେଶ୍ୱର ଓ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କରାଯାଇଥିବା ଭକ୍ତି, ଏଉଁ ଭକ୍ତିକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ କାଶୀରେ ମହାରୁଦ୍ର ନିରୋଗ ଭାବେ ଜପ କରୁଛନ୍ତି।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାଗରସ୍ଯ ହି ନାରଦ । ତିଲତର୍ପଣଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଵଜଂ ପୁଣ୍ଯମେଵ ଚ
ତାପରେ ମୁଁ ସାଗରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ନାରଦ, ଏବଂ ତିଳ ଓ ଯବ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଥିର କଥା କହିବି।
ତୁଲସୀଦଲସଂଯୁକ୍ତଂ ତର୍ପଣଂ ଦେଵଜଂ ତଥା । ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ମମ
ତୁଳସୀ ପତ୍ର ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା, ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିବି, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ଶଂଖନାଦସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାସଂଖ୍ଯସଂଜ୍ଞକମ୍
ଶଂଖଧ୍ୱନିର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅପାର।
ରଵେର୍ଵାରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯୋଗସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞିନଃ । ଵୈଧୃତସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵ୍ଯତୀପାତସ୍ଯ ଵୈ ତଥା
ସୂର୍ଯ୍ୟବାରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବିଷ୍ଣୁ ନାମକ ଯୋଗର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବୈଧୃତି ଓ ବ୍ୟତୀପାତର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥୋକ୍ତଂ ଚୈଵ ନାରଦ । ଅନ୍ନଦାନଂ ଵସ୍ତ୍ରଦାନଂ ଭୂମିଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ
ଏସବୁ କଥା, ଯେପରି କହାଯାଇଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ନାରଦ; ଅନ୍ନଦାନ, ବସ୍ତ୍ରଦାନ ଓ ଭୂମିଦାନ।
ଶଯ୍ଯାଦାନଂ ଚ ଗୋଦାନଂ ତଥା ଵୃଷଭମେଵ ଚ । ଜନ୍ମାଷ୍ଟମ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମତ୍ସ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ଶଯ୍ୟା ଦାନ, ଗୋ ଦାନ ଓ ବୃଷଭ ଦାନ; ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଅବତାରର ମହତ୍ତ୍ୱ।
କୂର୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାରାହସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଗଵାଦୀନାଂ ଦାନାନାଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
କୂର୍ମ ଅବତାରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବାରାହ ଅବତାରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଗୋ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିବି।
ପ୍ରହ୍ଲାଦମୁଖଭକ୍ତା ଯେ ଯେ କେଚିଦ୍ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ପରେ ମୁଁ କହିବି; ଶୁଣ, ଦେବଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜାଗରେ ମହିମା ଚୈଵ ଦୀପଦାନେ କୃତେ ଚ ଯତ୍ । ପ୍ରହରେଷୁ ପୃଥକ୍ପୂଜାଫଲଂ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ଓ ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରାତିରେ ଜାଗିବା, ଦୀପ ଦାନ କରିବା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରହରରେ ଅଲଗା ଭାବରେ ପୂଜା କରିବାରୁ ଯେତେ ଉପକାର ମିଳେ—
ପର୍ଶୁରାମସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାନଂ ରେଣୁକାଯା ଵଧସ୍ତଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଭୂମିଦାନଂ ରାମେଣୈଵ ଚ ଯତ୍କୃତମ୍
ପରଶୁରାମଙ୍କ କଥା, ରେଣୁକାଙ୍କ ହତ୍ୟା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମି ଦାନ—
ରାମସ୍ଯାଶ୍ରମଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମଶେଷତଃ । ନର୍ମଦାଯାସ୍ତଥାଖ୍ଯାନଂ ପୁଣ୍ଯପୂଜନଯୋସ୍ତଥା
ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କରାଯାଇଥିବା ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି; ଏହିପରି ନର୍ମଦା ନଦୀର କଥା ଓ ତାହାର ପୂଜାର ଉପକାର ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଦାନଂ ଵେଦପୁରାଣାନାମାଶ୍ରମାଣାଂ ନିରୂପଣମ୍ । ହିରଣ୍ଯଦାନପୁଣ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଦାନମେଵ ଚ
ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଦାନ, ଆଶ୍ରମଗୁଡିକର ବିବରଣୀ, ସୁନା ଦାନର ଉପକାର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦାନ—
ପଦ୍ମପୁରାଣଦାନଂ ଚ ଖଂଡାନାଂ ଵ୍ଯକ୍ତଯସ୍ତଥା । ପ୍ରଥମଂ ସୃଷ୍ଟିଖଂଡଂ ଚ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଭୂମିଖଂଡକମ୍
ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଦାନ, ତାହାର ଖଣ୍ଡଗୁଡିକର ବିବରଣୀ; ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଖଣ୍ଡ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଭୂମି ଖଣ୍ଡ।
ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ତୃତୀଯଂ ଚ ତୁର୍ଯଂ ପାତାଲସଂଜ୍ଞକମ୍ । ଉତ୍ତରଂ ପଂଚମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଖଂଡାନ୍ଯନୁକ୍ରମେଣ ଵୈ
ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ପାତାଳ ନାମକ ଖଣ୍ଡ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡ; ଏଭଳି ଖଣ୍ଡଗୁଡିକୁ କ୍ରମରେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି।
ଏତତ୍ପଦ୍ମପୁରାଣଂ ତୁ ଵ୍ଯାସେନ ତୁ ମହାତ୍ମନା । କୃତଂ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଯସେ ତଥା
ଏହି ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଭଲର ପାଇଁ ରଚିତ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯଜନନଂ ତୀଵ୍ରଦାରିଦ୍ର୍ଯନାଶନମ୍ । ମୋକ୍ଷଦଂ ସୁଖଦଂ ଚାଶୁ କଲ୍ଯାଣପ୍ରଦମଵ୍ଯଯମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦାନଂ ତଥା କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଧିନା ତତ୍ର ନାରଦ
ଏହା ଶୂଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଭୟଙ୍କର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରେ, ମୁକ୍ତି ଓ ସୁଖ ଶୀଘ୍ର ଦେଇଥାଏ, ଅବିନାଶୀ କଳ୍ୟାଣ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଶୁଣିଲା ପରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଓ ନାରଦ।
ମହେଶ ଉଵାଚ- ଏକଲକ୍ଷଂ ପଂଚଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରା ପର୍ଵତାସ୍ତଥା । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ବଦ୍ରିକାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏକ ଲକ୍ଷ ପଞ୍ଚଶ ହଜାର ପାହାଡ଼ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ବଦ୍ରିକା ଆଶ୍ରମ।
ନରନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନାରଦ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ତେଜଶ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୀହ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଓ ନାରଦ, ସେଠି ଦେବତା ନର ଓ ନାରାୟଣ ରହିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ତେଜ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ହିମପର୍ଵତଶୃଂଗେ ଚ କୃଷ୍ଣାକାରତଯା ଦ୍ଵିଜ । ଦ୍ଵୌ ପୁରୁଷୌ ତତ୍ର ଵର୍ତେତେ ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ
ହିମ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ, ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷ ରହିଛନ୍ତି— ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ନର ଓ ନାରାୟଣ।
ଶ୍ଵେତ ଏକସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣୋ ହ୍ଯେକତମଃ ପୁନଃ । ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଯେ ଯାଂତି ହିମାଚଲକୃତୋଦ୍ଯମାଃ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ୟଜଣ କଳା; ଯେମାନେ ଏହି ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ହିମାଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି—
ପିଂଗଲଶ୍ଵେତଵର୍ଣଶ୍ଚ ଜଟାଧାରୀ ମହାପ୍ରଭୁଃ । କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯେଷ ଜଗଦାଦିର୍ମହାପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ଲୋକ ପିଙ୍ଗଳ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଜଟାଧାରୀ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ; ଅନ୍ୟଜଣ କୃଷ୍ଣ, ନାରାୟଣ, ଏହି ଜଗତର ଆଦି ମହାପ୍ରଭୁ।
ଚତୁର୍ବାହୁର୍ମହାନ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ । ଉତ୍ତରାଯଣେ ମହାପୂଜା ଜାଯତେ ତତ୍ର ସୁଵ୍ରତ
ଚାରି ହାତ, ମହାନ, ଶ୍ରୀମୟ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ସନାତନ; ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସେଠି ବଡ଼ ପୂଜା ହୁଏ, ଓ ସୁବ୍ରତ।
ଷଣ୍ମାସାଦିକପର୍ଯଂତଂ ପୂଜା ନୈଵ ଚ ଜାଯତେ । ହିମଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତଦା ଜାତଂ ଯାଵଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭଵେତ୍
ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା ହୁଏନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିମରେ ଢକା ଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତ ଏତାଦୃଶୋ ଦେଵୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତତ୍ର ଦେଵା ଵସଂତୀହ ଋଷୀଣାଂ ଚାଶ୍ରମାସ୍ତଥା
ଏପରି ଦେବତା ଆଗରୁ କେବେ ଥିଲେନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେନାହିଁ; ସେଠି ଦେବମାନେ ରହନ୍ତି, ଋଷିମାନେଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଵେଦାଶ୍ଚ ଧ୍ଵନିଃ ପ୍ରଶ୍ରୂଯତେ ସଦା । ତସ୍ଯ ଵୈ ଦର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ କୋଟିହତ୍ଯାଵିନାଶନମ୍
ସେଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ବେଦର ଧ୍ୱନି ସଦା ଶୁଣାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କୋଟି ହତ୍ୟାର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଲକନଂଦା ଯତ୍ର ଗଂଗା ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ । କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ତୁ ଵୈ ତତ୍ର ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଠି ଅଳକାନନ୍ଦା ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲା ପରେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।