ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନାତ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯେକାଦଶୀନାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀନାଂ ପ୍ରଭାଵତାମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କିଏ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଛି, ଏହା କହିବି; ଚବିଶଟି ଓ ବାରଟି ଏକାଦଶୀର ମହିମା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ଧାରଣଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଗୋଦାବରୀର ମହିମା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବା; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଯମୁନାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଗଂଡିକାଯାସ୍ତଥା ମୁନେ । ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଚ୍ମ୍ଯହଂ ତେ ନ ସଂଶଯଃ
ଯମୁନା ଓ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ମହିମା, ଓ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ବେତ୍ରବତୀର ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ତୋତେ ନିଶ୍ଚିତ କହିବି।
ଗିଲ୍ଲିତୀର୍ଥୋଦ୍ଭଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶିଲାକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହଚ୍ଚ ଯତ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଂଡେ ଉତ୍ତରସଂଜ୍ଞକେ
ଗିଲ୍ଲିତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ଶିଳା କ୍ଷେତ୍ର — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଉତ୍ତର ନାମକ ଖଣ୍ଡରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।
ଅର୍ବୁଦେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଅର୍ବୁଦେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା, ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ; ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ମହିମା ଓ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ବିଷୟ କହିବି।
ପଦ୍ମନାଭସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଧାରଣମ୍ । ଗୋପୀଚଂଦନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଟ୍ଟପୂଜାଂ ତଥୈଵ ଚ
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତୁଳସୀ ପିନ୍ଧିବା ବିଷୟ; ଗୋପୀଚନ୍ଦନର ମହିମା ଓ ବସ୍ତ୍ରପୂଜା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ନିରଂଜନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଥା ଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନମ୍ । ତତ୍ର ଦୀପପ୍ରଦାନଂ ଚ ଧୂପଦାନଂ ଵିଶେଷତଃ
ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ମହିମା ଓ ଜ୍ଞାନର ଦର୍ଶନ, ସେଠି ଦୀପ ଓ ବିଶେଷ କରି ଧୂପ ଦେଇବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।
କାର୍ତିକସ୍ଯାଥ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଘଜଂ ତଥା । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା, ମାଘ ମାସର ମହିମା ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ନିୟମାନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହୋଇଛି।
ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜଗନ୍ନାଥାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକାତ୍
ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧଂ ତଥା ଭୁକ୍ତଂ ପାରଲୌକିକଦାଯକମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯତ୍ର ଭୁଂଜନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ର ଵିଶାରଦଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ଭୋଗ ମିଳେ, ପାରଲୋକିକ ଫଳ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ କା କଥା ଚୈଵ ସୁଵ୍ରତ । ପଂଚଵିଂଶତ୍ଯତ୍ର ନାଗା ନର୍ତକ୍ଯୋ ଵିଵିଧାସ୍ତଥା
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି, ହେ ସୁବ୍ରତ? ସେଠି ପଚିଶି ନାଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ବାଲହତ୍ଯା ଗଵାଂହତ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ । ତାଃ ସର୍ଵା ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ଜଗନ୍ନାଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ଶିଶୁ ହତ୍ୟା, ଗାଈ ହତ୍ୟା ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଜଗନ୍ନାଥେତ୍ଯୁଚ୍ଚରଞ୍ଜଂତୁର୍ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୂଜନକଂ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ବ୍ରୁଵେ
‘ଜଗନ୍ନାଥ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାର ମହିମା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ପର୍ଵତାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ଚ ଦେଶାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ତଥା । ଗୋପୂଜନାଦିମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚୈଵ ପୂଜନମ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଦେଶମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନ, ଗାଈ ପୂଜା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ କଥା ଅଛି।
ସିକ୍ଥେ ଦତ୍ତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । କଦଲୀଗର୍ଭଦାନଂ ଚ ଵୃକ୍ଷଦାନଂ ତତଃ ପରମ୍
ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ଯେପରି ଉପକାର ମିଳେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି। କଦଳୀ ଫଳ ଦାନ ଓ ଗଛ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଶ୍ଵଦାନଂ ହସ୍ତିଦାନଂ ଜପମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ମଂତ୍ରଦୀକ୍ଷାଗମଂ ଚୈଵ ଗୁରୋର୍ଲକ୍ଷଣମେଵ ଚ
ଘୋଡ଼ା ଦାନ, ହାତୀ ଦାନ, ଜପର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ମନ୍ତ୍ର ଦିକ୍ଷା ଆସିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଅଛି।
ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ପୌରାଣିକା ଵିଦୁଃ । ଚରଣୋଦକମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେପରି କହାଯାଇଛି। ଚରଣାମୃତର ମହିମା ଓ ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପିତୃକ୍ଷଯାହଦାନଂ ଚ ନୀଲୋତ୍ସର୍ଗଵିଧିସ୍ତତଃ । ଗ୍ରହଣଂ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ପିତୃ ନାଶ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ନୀଳମଣି ଛାଡ଼ିବା ନିୟମ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଓ ସେଠି ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନ ବିଷୟରେ କଥା ଅଛି।
ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଲ୍ଯଗଂଧଯୋଃ । ଦଶମ୍ଯୈକାଦଶୀଵେଧଂ ଦ୍ଵାଦଶୀ ହରିଵାସରମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଦାନ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦାନର ମହିମା, ଦଶମୀ, ଏକାଦଶୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ହରିବାସର ପାଳନ ବିଷୟରେ ଅଛି।
ତେଷାଂ ଚୈଵ ତୁମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରନାମାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ମଥୁରାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ମହିମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଆଦି ବିଷୟ, ମଥୁରା ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ସ୍ଥାନର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଅଛି।
ସେତୁବଂଧସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୀରାମେଶ୍ଵରଜଂ ତଥା । ତ୍ର୍ଯଂବକସ୍ଯ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଂଚଵଟ୍ଯାଶ୍ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍
ସେତୁବନ୍ଧ ଗଠନର କଥା, ଶ୍ରୀରାମେଶ୍ୱର ଓ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ମହିମା, ପଞ୍ଚବଟୀର ଫଳ ବିଷୟରେ ଅଛି।
ଦଂଡକାରଣ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଵାଡଵସତ୍ତମ । ଦଂଡକାରଣ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନୃସିଂହୋତ୍ପତ୍ତିକାରଣମ୍
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ମହିମା ଶୁଣ, ହେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ମହିମା ଓ ନୃସିଂହଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଅଛି।
ଗୀତାଯାଶ୍ଚୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଥା ଭାଗଵତସ୍ଯ ଚ । କାଲିଂଦ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଵର୍ଣନମ୍
ଗୀତା ଓ ଭାଗବତର ମହିମା, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଅଛି।
ରୁକ୍ମାଂଗଦଚରିତ୍ରଂ ତୁ ମହିମା ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ଚ । ଵୈଷ୍ଣଵେ ହ୍ଯେକଭୁକ୍ତେ ତୁ ଶୃଣୁ ଵାଡଵସତ୍ତମ
ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ମହିମା, ବୈଷ୍ଣବରେ ଏକମାତ୍ର ଭୋଗ ଦେଇବା ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ, ହେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସସାଗରାଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚୈଵ ତୁ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଭୁକ୍ତେ ହ୍ଯେକେ ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵେ
ପୃଥିବୀ ସହ ସମୁଦ୍ର ଦାନ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଭୋଜନ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ମିଳିଯାଏ।
ସାତ୍ଵିକାଃ ସତ୍ତ୍ଵସଂପନ୍ନା ରାଜସାଃ କାମୁକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତାମସା ଅଧମାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଯେମାନେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଗୁଣରେ ଭରପୂର; ରାଜସିକ ଲୋକମାନେ ଆସକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ତଳମୁଳ; ତାମସିକ ଲୋକମାନେ ଅଧମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ। ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କର ଏହି ଲକ୍ଷଣ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୈଷ୍ଣଵା ଯେ ତୁ ଵେଦଧର୍ମପରାଯଣାଃ । ତେଷାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥୋକ୍ତଂ ଚୈଵ ନାରଦ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ଓ ବେଦ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ନାରଦ।
ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାରତା ଯେ ଵୈ ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭେନ ସତ୍ତମ । ତେଷାଂ ପାପଂ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତଂ ଋଷିସତ୍ତମ
ଯେମାନେ ଧନଲୋଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ପାପ କଥା ବର୍ତ୍ତମାନ କହିବି, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଜ୍ଵାଲାମୁଖ୍ଯାସ୍ତଥାଖ୍ଯାନଂ ହିମଶୈଲେକ୍ଷଣଂ ତଥା । ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ତୁ ଵୈ ଯତ୍ର ତଂ ପ୍ରଦେଶଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଜ୍ୱାଳାମୁଖୀର କଥା, ହିମଶୈଳର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସ୍ଥାନର କଥା ମୁଁ କହିବି।
କାଯସ୍ଥାନାଂ ସମୁତ୍ପତିର୍ଗଯାଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ । ଗଦାଧରସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଫଲ୍ଗୁଵର୍ଣନମେଵ ଚ 6.1.
କାୟସ୍ଥମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଗୟାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଗଦାଧରଙ୍କ ରୂପ ଓ ଫଳ୍ଗୁ ନଦୀର ବର୍ଣ୍ଣନା—