ଜାଲଂଧରଂ ତଥାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୀଶୈଲାଖ୍ଯଂ ତତଃ ପରମ୍ । ହରିଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦ୍ଭଵାଂ ତଥା
ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର ଗଳ୍ପ, ପୁନି ଶ୍ରୀଶୈଳ ଗଳ୍ପ, ତାପରେ ହରିଦ୍ୱାର ବିବରଣୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟ ଆସିବ।
ପ୍ରଯାଗତୀର୍ଥଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚ ତତ୍ । ତୁଲସୀମହିମାଚୈଵ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଦିକମ୍
ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ଓ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ କହିବି; ତୁଳସୀର ମହିମା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଦ୍ଵାରକାଯାସ୍ତଥାଖ୍ଯାନଂ ମହୋତ୍ସଵଵିଧିସ୍ତତଃ । ତଡାକଜଂ ତଥା ପୁଣ୍ଯଂ ଵାପୀକୂପପ୍ରପାଦିକମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାରକାର ଗଳ୍ପ, ପରେ ବଡ଼ ପର୍ବ ପାଳନ ପ୍ରଣାଳୀ; ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ପାନୀୟ ସ୍ଥଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳସ୍ଥଳର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି।
ଗାଣପତ୍ଯଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵାଗମମେଵ ଚ । ଜୀର୍ଣୋଦ୍ଧାରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଂଦାକିନୀ ସମାଗମମ୍
ତାପରେ ଗଣପତି ଉପାସନା ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ କହିବି; ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିର ପୁନଃନିର୍ମାଣର ମହିମା ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୀରଜଂ ତଥା । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ତଥା ଧର୍ମଂ ତଥା ତ୍ଯାଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧାରଣମ୍
ସାବ୍ରମତୀ ନଦୀର ମହିମା, ତୀରପାରର ମହତ୍ତ୍ୱ; ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କଣ କରିବେ, କଣ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ସବୁ କହିବି।
ଉମାମହେଶସଂଵାଦେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମସହସ୍ରକମ୍ । କୈଲାସାତ୍ତତ୍ସମାନୀତଂ ନାରଦେନାଗ୍ରଜନ୍ମନା
ଉମା ଓ ମହେଶଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହଜାର ନାମ, ଯାହା ନାରଦ କୈଳାସରୁ ଆଣିଥିଲେ, ଏହିଠି କହାଯିବ।
ଲୋକାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ପଠିତଵ୍ଯଂ ସମାହିତୈଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଏବଂ ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ । ପଠିତଵ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକାରୀ; ବିଶେଷକରି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରଂ ତତ୍ପାଵନଂ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମୂର୍ତୀନାଂ ସ୍ଥାନକାନୀହ ସଂଵଦେତ୍
ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହଜାର ନାମ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ କଥାହେବ; ଚବିଶଟି ମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବିବେଚନା ହେବ।
ତେଷାଂ ଚ ମାତାପିତରାଵଂତରଂ ଚ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ଗୋତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚତେଷାଂ ଵୈ କର୍ମାଣୀହ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ମାତା-ପିତା, ଗୋତ୍ର, ବେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନାତ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯେକାଦଶୀନାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀନାଂ ପ୍ରଭାଵତାମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କିଏ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଛି, ଏହା କହିବି; ଚବିଶଟି ଓ ବାରଟି ଏକାଦଶୀର ମହିମା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ଧାରଣଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଗୋଦାବରୀର ମହିମା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବା; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଯମୁନାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଗଂଡିକାଯାସ୍ତଥା ମୁନେ । ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଚ୍ମ୍ଯହଂ ତେ ନ ସଂଶଯଃ
ଯମୁନା ଓ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ମହିମା, ଓ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ବେତ୍ରବତୀର ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ତୋତେ ନିଶ୍ଚିତ କହିବି।
ଗିଲ୍ଲିତୀର୍ଥୋଦ୍ଭଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶିଲାକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହଚ୍ଚ ଯତ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଂଡେ ଉତ୍ତରସଂଜ୍ଞକେ
ଗିଲ୍ଲିତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ଶିଳା କ୍ଷେତ୍ର — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଉତ୍ତର ନାମକ ଖଣ୍ଡରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।
ଅର୍ବୁଦେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଅର୍ବୁଦେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା, ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ; ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ମହିମା ଓ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ବିଷୟ କହିବି।
ପଦ୍ମନାଭସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଧାରଣମ୍ । ଗୋପୀଚଂଦନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଟ୍ଟପୂଜାଂ ତଥୈଵ ଚ
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତୁଳସୀ ପିନ୍ଧିବା ବିଷୟ; ଗୋପୀଚନ୍ଦନର ମହିମା ଓ ବସ୍ତ୍ରପୂଜା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ନିରଂଜନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଥା ଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନମ୍ । ତତ୍ର ଦୀପପ୍ରଦାନଂ ଚ ଧୂପଦାନଂ ଵିଶେଷତଃ
ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ମହିମା ଓ ଜ୍ଞାନର ଦର୍ଶନ, ସେଠି ଦୀପ ଓ ବିଶେଷ କରି ଧୂପ ଦେଇବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।
କାର୍ତିକସ୍ଯାଥ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଘଜଂ ତଥା । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା, ମାଘ ମାସର ମହିମା ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ନିୟମାନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହୋଇଛି।
ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜଗନ୍ନାଥାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକାତ୍
ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧଂ ତଥା ଭୁକ୍ତଂ ପାରଲୌକିକଦାଯକମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯତ୍ର ଭୁଂଜନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ର ଵିଶାରଦଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ଭୋଗ ମିଳେ, ପାରଲୋକିକ ଫଳ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ କା କଥା ଚୈଵ ସୁଵ୍ରତ । ପଂଚଵିଂଶତ୍ଯତ୍ର ନାଗା ନର୍ତକ୍ଯୋ ଵିଵିଧାସ୍ତଥା
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବି, ହେ ସୁବ୍ରତ? ସେଠି ପଚିଶି ନାଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ବାଲହତ୍ଯା ଗଵାଂହତ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ । ତାଃ ସର୍ଵା ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ଜଗନ୍ନାଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ଶିଶୁ ହତ୍ୟା, ଗାଈ ହତ୍ୟା ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଜଗନ୍ନାଥେତ୍ଯୁଚ୍ଚରଞ୍ଜଂତୁର୍ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୂଜନକଂ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ବ୍ରୁଵେ
‘ଜଗନ୍ନାଥ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଣିଷ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାର ମହିମା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ପର୍ଵତାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ଚ ଦେଶାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ତଥା । ଗୋପୂଜନାଦିମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚୈଵ ପୂଜନମ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଦେଶମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନ, ଗାଈ ପୂଜା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ କଥା ଅଛି।
ସିକ୍ଥେ ଦତ୍ତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । କଦଲୀଗର୍ଭଦାନଂ ଚ ଵୃକ୍ଷଦାନଂ ତତଃ ପରମ୍
ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ଯେପରି ଉପକାର ମିଳେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି। କଦଳୀ ଫଳ ଦାନ ଓ ଗଛ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଶ୍ଵଦାନଂ ହସ୍ତିଦାନଂ ଜପମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ମଂତ୍ରଦୀକ୍ଷାଗମଂ ଚୈଵ ଗୁରୋର୍ଲକ୍ଷଣମେଵ ଚ
ଘୋଡ଼ା ଦାନ, ହାତୀ ଦାନ, ଜପର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ମନ୍ତ୍ର ଦିକ୍ଷା ଆସିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଅଛି।
ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ପୌରାଣିକା ଵିଦୁଃ । ଚରଣୋଦକମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେପରି କହାଯାଇଛି। ଚରଣାମୃତର ମହିମା ଓ ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପିତୃକ୍ଷଯାହଦାନଂ ଚ ନୀଲୋତ୍ସର୍ଗଵିଧିସ୍ତତଃ । ଗ୍ରହଣଂ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ଦାନଂ ଚ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ପିତୃ ନାଶ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ନୀଳମଣି ଛାଡ଼ିବା ନିୟମ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଓ ସେଠି ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନ ବିଷୟରେ କଥା ଅଛି।
ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଲ୍ଯଗଂଧଯୋଃ । ଦଶମ୍ଯୈକାଦଶୀଵେଧଂ ଦ୍ଵାଦଶୀ ହରିଵାସରମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଦାନ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦାନର ମହିମା, ଦଶମୀ, ଏକାଦଶୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ହରିବାସର ପାଳନ ବିଷୟରେ ଅଛି।
ତେଷାଂ ଚୈଵ ତୁମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରନାମାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ମଥୁରାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ମହିମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଆଦି ବିଷୟ, ମଥୁରା ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ସ୍ଥାନର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଅଛି।