ଓଁ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣଵେ ନମଃ । ଓଁ ଶ୍ରୀଵେଦଵ୍ଯାସାଯ ନମଃ । ଓଁ ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍
ଓଁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓଁ ଶ୍ରୀବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ବିଜୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରାଂଧସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଂଜନଶଲାକଯା । ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂ ଯେନ ତସ୍ମୈ ଶ୍ରୀଗୁରଵେ ନମଃ
ଯିଏ ମୋର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଖି ଅନ୍ଧା ଥିଲା, ସେ ଜ୍ଞାନର ଆଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଖୋଲିଦେଲେ, ସେହି ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ -। ଶ୍ରୁତଂ ପାତାଲଖଂଡଂ ଚ ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ଵିଦାଂଵର । ନାନାଖ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ପରମାନଂଦଦାଯକମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଶୁଣିଛୁ, ଯାହା ଅନେକ କଥାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ପାଦ୍ମେ ଯଚ୍ଛେଷମସ୍ତୀହ ତଦ୍ବ୍ରୂହି କୃପଯା ଗୁରୋ
ଏବେ ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ। ପାଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ଯେଉଁଠି ଅଧିକ କଥା ଅଛି, ଦୟାକରି ଗୁରୁ, ଆମକୁ ସେଠାରୁ କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଯଦୁକ୍ତଂ ଶଂକରେଣ ହି । ପୃଚ୍ଛତେ ନାରଦାଯୈଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ପାପନାଶନମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ମୁନିମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣ, ଯାହା ଶଙ୍କର ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଥିବା ବେଳେ କହିଥିଲେ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି ଏବଂ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଏକାଦା ନାରଦୋ ଲୋକାନ୍ପର୍ଯଟନ୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯଃ । ଗତୋଽଦ୍ରି ମଂଦରଂ ଶଂଭୁଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ କିଂଚିନ୍ମନୋଗତମ୍
ଏକଥର, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାରଦ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଥିବା କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତତ୍ରାସୀନମୁମାନାଥଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଶିଵାଜ୍ଞଯା । ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସମାଦିଷ୍ଟ ଆସନେଽଭିମୁଖୋ ଵିଭୋଃ
ସେଠାରେ ଉମାଙ୍କ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସି, ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଇଦମେଵେଶଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛଥ ସତ୍ତମାଃ । ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ପାର୍ଵତୀଶ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ନାରଦ କହିଲେ— ଯାହା ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପଚାରୁଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି। ହେ ଭଗବାନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ।
ଭଗଵତ୍ତତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଯେନ ସ୍ଯାତ୍ତନ୍ମମାଦିଶ । ଶିଵ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍
ଭଗବାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କିପରି ମିଳିପାରିବ, ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଶିବ କହିଲେ — ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ବେଦ ସମ୍ମତ ପୁରାଣ କହିବି।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ପ୍ରଥମୋତ୍ତରକୀର୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ପର୍ଵତାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡର ମହିମା ଓ ପାହାଡ଼ର ଗଳ୍ପ ଆସିବ।
ଜାଲଂଧରଂ ତଥାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୀଶୈଲାଖ୍ଯଂ ତତଃ ପରମ୍ । ହରିଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦ୍ଭଵାଂ ତଥା
ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର ଗଳ୍ପ, ପୁନି ଶ୍ରୀଶୈଳ ଗଳ୍ପ, ତାପରେ ହରିଦ୍ୱାର ବିବରଣୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟ ଆସିବ।
ପ୍ରଯାଗତୀର୍ଥଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚ ତତ୍ । ତୁଲସୀମହିମାଚୈଵ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଦିକମ୍
ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ଓ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ କହିବି; ତୁଳସୀର ମହିମା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଦ୍ଵାରକାଯାସ୍ତଥାଖ୍ଯାନଂ ମହୋତ୍ସଵଵିଧିସ୍ତତଃ । ତଡାକଜଂ ତଥା ପୁଣ୍ଯଂ ଵାପୀକୂପପ୍ରପାଦିକମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାରକାର ଗଳ୍ପ, ପରେ ବଡ଼ ପର୍ବ ପାଳନ ପ୍ରଣାଳୀ; ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ପାନୀୟ ସ୍ଥଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳସ୍ଥଳର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି।
ଗାଣପତ୍ଯଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵାଗମମେଵ ଚ । ଜୀର୍ଣୋଦ୍ଧାରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଂଦାକିନୀ ସମାଗମମ୍
ତାପରେ ଗଣପତି ଉପାସନା ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ କହିବି; ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିର ପୁନଃନିର୍ମାଣର ମହିମା ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୀରଜଂ ତଥା । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ତଥା ଧର୍ମଂ ତଥା ତ୍ଯାଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧାରଣମ୍
ସାବ୍ରମତୀ ନଦୀର ମହିମା, ତୀରପାରର ମହତ୍ତ୍ୱ; ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କଣ କରିବେ, କଣ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ସବୁ କହିବି।
ଉମାମହେଶସଂଵାଦେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମସହସ୍ରକମ୍ । କୈଲାସାତ୍ତତ୍ସମାନୀତଂ ନାରଦେନାଗ୍ରଜନ୍ମନା
ଉମା ଓ ମହେଶଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହଜାର ନାମ, ଯାହା ନାରଦ କୈଳାସରୁ ଆଣିଥିଲେ, ଏହିଠି କହାଯିବ।
ଲୋକାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ପଠିତଵ୍ଯଂ ସମାହିତୈଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଏବଂ ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ । ପଠିତଵ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକାରୀ; ବିଶେଷକରି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରଂ ତତ୍ପାଵନଂ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମୂର୍ତୀନାଂ ସ୍ଥାନକାନୀହ ସଂଵଦେତ୍
ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହଜାର ନାମ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ କଥାହେବ; ଚବିଶଟି ମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବିବେଚନା ହେବ।
ତେଷାଂ ଚ ମାତାପିତରାଵଂତରଂ ଚ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ଗୋତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚତେଷାଂ ଵୈ କର୍ମାଣୀହ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ମାତା-ପିତା, ଗୋତ୍ର, ବେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନାତ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯେକାଦଶୀନାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀନାଂ ପ୍ରଭାଵତାମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କିଏ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଛି, ଏହା କହିବି; ଚବିଶଟି ଓ ବାରଟି ଏକାଦଶୀର ମହିମା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଧାରଣମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷେଣ ଧାରଣଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଗୋଦାବରୀର ମହିମା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିବା; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।
ଯମୁନାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଗଂଡିକାଯାସ୍ତଥା ମୁନେ । ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଚ୍ମ୍ଯହଂ ତେ ନ ସଂଶଯଃ
ଯମୁନା ଓ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ମହିମା, ଓ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ବେତ୍ରବତୀର ମହତ୍ତ୍ୱ — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ତୋତେ ନିଶ୍ଚିତ କହିବି।
ଗିଲ୍ଲିତୀର୍ଥୋଦ୍ଭଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶିଲାକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହଚ୍ଚ ଯତ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଂଡେ ଉତ୍ତରସଂଜ୍ଞକେ
ଗିଲ୍ଲିତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ଶିଳା କ୍ଷେତ୍ର — ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଉତ୍ତର ନାମକ ଖଣ୍ଡରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।
ଅର୍ବୁଦେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଅର୍ବୁଦେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା, ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ; ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ମହିମା ଓ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ବିଷୟ କହିବି।
ପଦ୍ମନାଭସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଧାରଣମ୍ । ଗୋପୀଚଂଦନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଟ୍ଟପୂଜାଂ ତଥୈଵ ଚ
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତୁଳସୀ ପିନ୍ଧିବା ବିଷୟ; ଗୋପୀଚନ୍ଦନର ମହିମା ଓ ବସ୍ତ୍ରପୂଜା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ନିରଂଜନସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଥା ଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନମ୍ । ତତ୍ର ଦୀପପ୍ରଦାନଂ ଚ ଧୂପଦାନଂ ଵିଶେଷତଃ
ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ମହିମା ଓ ଜ୍ଞାନର ଦର୍ଶନ, ସେଠି ଦୀପ ଓ ବିଶେଷ କରି ଧୂପ ଦେଇବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।
କାର୍ତିକସ୍ଯାଥ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଘଜଂ ତଥା । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା, ମାଘ ମାସର ମହିମା ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ନିୟମାନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହୋଇଛି।
ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜଗନ୍ନାଥାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଲୋକୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକାତ୍
ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧଂ ତଥା ଭୁକ୍ତଂ ପାରଲୌକିକଦାଯକମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯତ୍ର ଭୁଂଜନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ର ଵିଶାରଦଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ଭୋଗ ମିଳେ, ପାରଲୋକିକ ଫଳ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।