ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଆସୀତ୍ପୁରା ବଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ସୋମ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ମଂଦାଖ୍ଯୋ ଦଶଵର୍ଷଵଯା ଅଭୂତ୍
ଶିବ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏକ ପ୍ରଭଳ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୋମ ଥିଲା ଏବଂ ସେହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲା, ତାହାର ନାମ ମଣ୍ଡ, ବୟସ ଦଶ ବର୍ଷ ଥିଲା।
ସ ଚାଗ୍ନିପକ୍ଵକୁଲ୍ମାଷାନ୍ଘଂଟାଯାଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପନ୍ନୃପ । ତାନଭକ୍ଷଯଦପ୍ଯେଷ ତେନ ଚୋପହତାଭଵତ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ପିଲା ଅଗ୍ନିରେ ସିଜାଇଥିବା କୁଳମାଣ୍ଡିକୁ ଏକ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ତଥାପି ସେ ଏହାକୁ ଖାଇଲା, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଅସୁସ୍ଥ ହେଲା।
ଗୃହୀତୁମଥ ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ଯତମାନୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ । ଅଥ ଵୈଶ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୋଧନମ୍
ତାପରେ, କେହି ଏହି ବ୍ୟାପାରୀକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ। ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ନିଜେ ମନରେ ବସି, ସମ୍ପତ୍ତି ପବିତ୍ର କରିବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।
ଲୌକିକେ କୃତଵାଁଲ୍ଲୋକେ ଵ୍ଯଵହାରପଦଶ୍ଚ ତାମ୍ । ଏତେନ ପାପଯୋଗେନ ଗଣୋ ଘଂଟାମୁଖୋଽଭଵତ୍
ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହାକୁ ବ୍ୟବହାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ଘଣ୍ଟାମୁଖ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧେର୍ଵିଶୁଦ୍ଧା ସା କଥଂ ପାପସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧ୍ଯୈ କଥଂ ନ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୋଧିନୀ
ରାମ କହିଲେ— ଯଦି ସମ୍ପତ୍ତି ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ କିପରି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାପର କାରଣ ହେଲା? ଆପଣ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କାହିଁକି ଏହା ପବିତ୍ର କରିପାରିଲା ନାହିଁ?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ନ ଲୌକିକଵ୍ଯଵହୃତୌ ତଵାଭକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ ଯାତି ଚ ଶିଵସ୍ଥାନଂ ଵକ୍ତା ଚାପି ତଥା ଭଵେତ୍
ଶିବ କହିଲେ— ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରରେ ଯେଉଁଠି ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠି ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହିପରି କଥା କହେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଏହିପରି କଥା କହିବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯଶ୍ଚ ଵକ୍ତି କଥାମେତାଂ ସ ତେନ ସଦୃଶୋ ଭୁଵି । ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତମଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶିଵଜ୍ଞାନପ୍ରଦଂ ଭଵେତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଯିଏ ଏହି କଥା କହେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ପରି ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ଏହା ଶିବଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।
ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ଵିପ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯାଯୁଷ୍ଯତମଂ ମହତ୍ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ମହାନ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ତୁମମାନେ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ପୁରାଣଵକ୍ତ୍ରେ ଦାତଵ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଗୋହେମଭୂଷଣମ୍ । ଭୂମିଃ ସସ୍ଯଫଲୋପେତା ଦେଯା ଶକ୍ତ୍ଯନୁସାରତଃ
ପୁରାଣ କଥା କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ, ସୁନା ଏବଂ ଗହଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଫଳ ଓ ଶସ୍ୟ ଥିବା ଜମି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦଂ ସର୍ଵାଘୌଘନିକୃଂତନମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯିଏ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଓଁ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣଵେ ନମଃ । ଓଁ ଶ୍ରୀଵେଦଵ୍ଯାସାଯ ନମଃ । ଓଁ ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍
ଓଁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓଁ ଶ୍ରୀବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ବିଜୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରାଂଧସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଂଜନଶଲାକଯା । ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂ ଯେନ ତସ୍ମୈ ଶ୍ରୀଗୁରଵେ ନମଃ
ଯିଏ ମୋର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଖି ଅନ୍ଧା ଥିଲା, ସେ ଜ୍ଞାନର ଆଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଖୋଲିଦେଲେ, ସେହି ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ -। ଶ୍ରୁତଂ ପାତାଲଖଂଡଂ ଚ ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ଵିଦାଂଵର । ନାନାଖ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ପରମାନଂଦଦାଯକମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଶୁଣିଛୁ, ଯାହା ଅନେକ କଥାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ପାଦ୍ମେ ଯଚ୍ଛେଷମସ୍ତୀହ ତଦ୍ବ୍ରୂହି କୃପଯା ଗୁରୋ
ଏବେ ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ। ପାଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ଯେଉଁଠି ଅଧିକ କଥା ଅଛି, ଦୟାକରି ଗୁରୁ, ଆମକୁ ସେଠାରୁ କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଯଦୁକ୍ତଂ ଶଂକରେଣ ହି । ପୃଚ୍ଛତେ ନାରଦାଯୈଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ପାପନାଶନମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ମୁନିମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣ, ଯାହା ଶଙ୍କର ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଥିବା ବେଳେ କହିଥିଲେ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି ଏବଂ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଏକାଦା ନାରଦୋ ଲୋକାନ୍ପର୍ଯଟନ୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯଃ । ଗତୋଽଦ୍ରି ମଂଦରଂ ଶଂଭୁଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ କିଂଚିନ୍ମନୋଗତମ୍
ଏକଥର, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାରଦ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ଥିବା କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତତ୍ରାସୀନମୁମାନାଥଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଶିଵାଜ୍ଞଯା । ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସମାଦିଷ୍ଟ ଆସନେଽଭିମୁଖୋ ଵିଭୋଃ
ସେଠାରେ ଉମାଙ୍କ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସି, ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଇଦମେଵେଶଂ ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛଥ ସତ୍ତମାଃ । ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ପାର୍ଵତୀଶ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ନାରଦ କହିଲେ— ଯାହା ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପଚାରୁଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି। ହେ ଭଗବାନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ।
ଭଗଵତ୍ତତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଯେନ ସ୍ଯାତ୍ତନ୍ମମାଦିଶ । ଶିଵ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍
ଭଗବାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କିପରି ମିଳିପାରିବ, ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଶିବ କହିଲେ — ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ବେଦ ସମ୍ମତ ପୁରାଣ କହିବି।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ପ୍ରଥମୋତ୍ତରକୀର୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ପର୍ଵତାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡର ମହିମା ଓ ପାହାଡ଼ର ଗଳ୍ପ ଆସିବ।
ଜାଲଂଧରଂ ତଥାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୀଶୈଲାଖ୍ଯଂ ତତଃ ପରମ୍ । ହରିଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦ୍ଭଵାଂ ତଥା
ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର ଗଳ୍ପ, ପୁନି ଶ୍ରୀଶୈଳ ଗଳ୍ପ, ତାପରେ ହରିଦ୍ୱାର ବିବରଣୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟ ଆସିବ।
ପ୍ରଯାଗତୀର୍ଥଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚ ତତ୍ । ତୁଲସୀମହିମାଚୈଵ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଦିକମ୍
ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ଓ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ କହିବି; ତୁଳସୀର ମହିମା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଦ୍ଵାରକାଯାସ୍ତଥାଖ୍ଯାନଂ ମହୋତ୍ସଵଵିଧିସ୍ତତଃ । ତଡାକଜଂ ତଥା ପୁଣ୍ଯଂ ଵାପୀକୂପପ୍ରପାଦିକମ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାରକାର ଗଳ୍ପ, ପରେ ବଡ଼ ପର୍ବ ପାଳନ ପ୍ରଣାଳୀ; ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ପାନୀୟ ସ୍ଥଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳସ୍ଥଳର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି।
ଗାଣପତ୍ଯଂ ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵାଗମମେଵ ଚ । ଜୀର୍ଣୋଦ୍ଧାରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଂଦାକିନୀ ସମାଗମମ୍
ତାପରେ ଗଣପତି ଉପାସନା ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ କହିବି; ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିର ପୁନଃନିର୍ମାଣର ମହିମା ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତୀରଜଂ ତଥା । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ତଥା ଧର୍ମଂ ତଥା ତ୍ଯାଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧାରଣମ୍
ସାବ୍ରମତୀ ନଦୀର ମହିମା, ତୀରପାରର ମହତ୍ତ୍ୱ; ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କଣ କରିବେ, କଣ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ସବୁ କହିବି।
ଉମାମହେଶସଂଵାଦେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମସହସ୍ରକମ୍ । କୈଲାସାତ୍ତତ୍ସମାନୀତଂ ନାରଦେନାଗ୍ରଜନ୍ମନା
ଉମା ଓ ମହେଶଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହଜାର ନାମ, ଯାହା ନାରଦ କୈଳାସରୁ ଆଣିଥିଲେ, ଏହିଠି କହାଯିବ।
ଲୋକାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ପଠିତଵ୍ଯଂ ସମାହିତୈଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଏବଂ ମହିଳା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ । ପଠିତଵ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାଯୁଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକାରୀ; ବିଶେଷକରି ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସହସ୍ରଂ ତତ୍ପାଵନଂ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମୂର୍ତୀନାଂ ସ୍ଥାନକାନୀହ ସଂଵଦେତ୍
ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହଜାର ନାମ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ କଥାହେବ; ଚବିଶଟି ମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବିବେଚନା ହେବ।
ତେଷାଂ ଚ ମାତାପିତରାଵଂତରଂ ଚ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ଗୋତ୍ରଂ ଵେଦାଂଶ୍ଚତେଷାଂ ଵୈ କର୍ମାଣୀହ ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ମାତା-ପିତା, ଗୋତ୍ର, ବେଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବି।