ଆତ୍ମତୃପ୍ତିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ପରଂ ହତ୍ଵାତିଯତ୍ନତଃ । ଧୀମାନ୍ନାତ୍ମପରିଜ୍ଞାନଂ କଦାଚିତ୍କୁରୁତେ ନହି
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ଆତ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ପାଇନାହାନ୍ତି।
ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁରସୌଵିଷ୍ଣୁରିତି ଚେତସି ଭାଵଯେତ୍ । ପରଦୁଃଖେନ ଯୋ ଦୁଃଖୀ ସୁଖୀ ଯଶ୍ଚ ପରଶ୍ରିଯା
ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ—‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବି ବିଷ୍ଣୁ’; ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ଓ ଅନ୍ୟର ଶ୍ରୀରେ ଖୁସି ହୁଏ—
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସାକ୍ଷାଦେଵ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଧିଗସ୍ତୁ ତତ୍ସୁଖଂ ନୄଣାଂ ମୋହଵଂଚିତଚେତସାମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ସେ ନିଜେ ହରି ବୋଲି ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ମନକୁ ଭୁଲାଇ ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସୁଖ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା।
ପରହିଂସାଵିଧାନେନ ସୁଖଂ ଯତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଭୁଜଂଗମ । ସୁଖାନି ଵାପି ଦୁଃଖାନି ଦୀଯଂତେ ଯାନି ଜଂତଵେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହାନି କରି ଯେ ସୁଖ ମିଳେ, ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଯେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଏ—
ଅଚିରେଣୈଵ ତାନି ସ୍ମ ଲଭଂତେ ଭୁଵି ମାନଵାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଧିଂସାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭୁଜଂଗମ ସୁଖୀ ଭଵ
ମାନବମାନେ ଏହି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶୀଘ୍ର ପାଇଥାନ୍ତି; ତେଣୁ, ହିଂସାକୁ ଛାଡିଦିଅ, ଓ ସୁଖୀ ହେଇଯାଅ।
ତ୍ଵଯି ପ୍ରସନ୍ନେ ଗଚ୍ଛାଵଃ ପାରଂ ଦୁଃଖମହୋଦଧେଃ । ସର୍ପ ଉଵାଚ- ଯଦା ସ୍ଯାତ୍ପରହିଂସାଯାଂ ନୂନଂ ମେ ନାତିପାତକମ୍
ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ, ଆମେ ଦୁଃଖର ବଡ଼ ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା; ସର୍ପ କହିଲେ—ଯଦି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହାନି କରିବା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ପାପ ନୁହେଁ—
ତଦା କଥମହୋ ସୃଷ୍ଟୈ ଵେଧସା ଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକୌ । ପରହିଂସା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ସତ୍ଯମେତତ୍ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍
ତେବେ, କିପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ତୁମେ ଠିକ୍ କହିଛ।
କିଂତୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭକ୍ଷ୍ଯେଷୁ ହିଂସା ସଂଭାଵ୍ଯତେ ନହି । ନାରାଯଣୋ ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ସତ୍ଯମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ
କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ଷ୍ୟବସ୍ତୁରେ ହିଂସା ଅବଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକସଂଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସସର୍ଜ ହ । ସୃଜତି ସ୍ଵଯମାତ୍ମାନମାତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷତି ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ନିଜେ ଭକ୍ଷକ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟକୁ ଏକସାଥି ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନିଜେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ତି ସୃଷ୍ଟିରେଵଂଵିଧା ହରେଃ । ଶକ୍ତୋଽହଂ କିଂ ଯୁଵାଂ ହଂତୁଂ କାଲରୂପୀ ସ୍ଵଯଂ ଵିଧିଃ
ନିଜେ ନିଜକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ହରିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି। ମୁଁ ସମର୍ଥ—ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ କି କରିପାରିବି? ନିଜେ ନିଜର ରୂପରେ କାଳ ହେଇ ବିଧି ଅଛି।
ସଂପ୍ରତି ପ୍ରେଷଯାମାସ କାର୍ଯେସ୍ମିନ୍ମାଂ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଯୁଵାଂ ସସର୍ଜ ଯୋ ଦେଵୋ ଯଶ୍ଚ ରକ୍ଷତି ଵାଂ ସଦା
ଏବେ ହରି ନିଜେ ଏହି କାମ ପାଇଁ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି; ଯିଏ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ଦେବତା ସଦା ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କାଲରୂପୀ ସ ଏଵାଦ୍ଯ ହଂତି ହେତୁଂ ଵିଧାଯ ମାମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ-। ତତସ୍ତେନ ଭୁଜଂଗେନ ଭକ୍ଷିତୌ ତୌ ଚ ଦଂପତୀ
ସେ ନିଜେ କାଳର ରୂପ ହୋଇ, ମୋତେ କାରଣ କରି ଏବେ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଗଙ୍ଗା ଗଂଗେତି ଜଲ୍ପଂତୌ ମହତ୍ଯା କ୍ଷୁଧଯା ପଥି । ଜାହ୍ନଵୀତୀରଯାତ୍ରାଯାଂ ପାଦେପାଦେ ଜନାଵିମୌ
‘ଗଙ୍ଗା! ଗଙ୍ଗା!’ ବୋଲି ଡାକି, ଦୁଇଜଣ ମହା ଭୋକରେ ପଥରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ; ଜାହ୍ନବୀ ତୀର ଯାତ୍ରାରେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣେ ଲୋକ—
ଅଶ୍ଵମେଧାଖ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତଵଂତୌ ମହାଫଲମ୍ । ତସ୍ମାଦେନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ବହ୍ଵଶ୍ଵମେଧଧାରିଣୌ
ଅଶ୍ୱମେଧ ନାମକ ଯଜ୍ଞର ମହାଫଳ ପାଇଲେ; ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ବହୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଏତଯୋଃ ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ଶତକ୍ରତୁରହଂ ଯତଃ । ନିଜାଧିକାରେଣୈଵାନ୍ଯମଵଲଂବ୍ଯ ପୁରଂଦରଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର; ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅଧିକାରରେ ଅନ୍ୟକୁ ଭରସା କରିଥିଲେ।
ଅର୍ଘ୍ଯହସ୍ତଃ ପାଦଚାରୀ ଵୃତୋ ଦେଵୈଃ ସମାଯଯୌ । ଅଥ ରମ୍ଭୋର୍ଵଶୀ ଚୈଵ ସୁଂଦର୍ଯୋଽନ୍ଯାଶ୍ଚ ହର୍ଷିତାଃ
ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ହାତ ଦେଇ, ପାଦେ ପାଦେ ଚାଲି, ଦେବମାନେ ଘିରି ଆସିଲେ; ତାପରେ ରମ୍ଭା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ନାରୀମାନେ—
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କଥଯାମାସୁର୍ନିଜଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ । ଅଯଂ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରସଜ୍ଞୋଽତ୍ଯଂତସୁନ୍ଦରଃ
ନିଜ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଗର୍ବରେ, ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ; ‘ଏହି ଜଣେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରସର ଜଣା, ଅତି ସୁନ୍ଦର।’
ଆଯାତୋଽମୁଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଵଶଂ ସେଵିତୈଃ ସ୍ଵକୈଃ । କାଚିତ୍କାଂଚିଦ୍ଵଦତ୍ଯେତଜ୍ଜାନାମି ସକଲାଂ କଲାମ୍
‘ସେ ଆସିଛି; ମୋ ନିଜ କୌଶଳ ଓ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ନିଜ କରିବି।’ କେହି ଅନ୍ୟକୁ କହେ—‘ମୁଁ ସମସ୍ତ କଳାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିଛି।’
ଅତଏଵ ଭଵିଷ୍ଯାମି କାଂତାହମସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । କାଚିତ୍କାଂଚିଦିତି ବ୍ରୂଯାତ୍ତେ ଶକ୍ରୋପି ଵଶୋ ମମ
ଏହି ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମୁଁ ହେବି; ସେ 'ଏହି କିମ୍ବା ସେ' ବୋଲି କହୁନ୍ତୁ, ଏପରି ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିବେ।
କିମତ୍ର ଚିତ୍ରଂ ଵଶଗୋ ଭୂପାଲୋଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଥିରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ରାଜା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବେ।
ଭର୍ତ୍ତା ମମାଯଂ ଚ ପତିର୍ମମାଯଂ ସ୍ଵାମୀ ମମାଯଂ ମମ ନାଥ ଏଷଃ । ଇତୀଵ ସର୍ଵାଃ ପରମପ୍ରମୋଦୈର୍ଵଦଂତି ନାର୍ଯୋଖିଲସଦ୍ଗୁଣଜ୍ଞାଃ
ଏହି ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ମୋର ନାଥ, ଏହି ମୋର ରକ୍ଷକ—ଏପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଜଣା ନାରୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ କହିଥାନ୍ତି।
ଉଚ୍ଚାଵଚଂ ଵିପ୍ର ନିଶମ୍ଯ ତାସାଂ ଜଗାଦ କାଚିଦ୍ଗୁଣିନୀ ରସଜ୍ଞା । ସୌଦାସ୍ଯକାଂତାଂ ନୃପତିଃ ସ୍ଵଯଂ ଯାଂ ଭଜତ୍ଯଯଂ କିଂ କଲହେନ ନାର୍ଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କଥା ଶୁଣି, ଏକ ଗୁଣବତୀ ଓ ରସଜ୍ଞା ନାରୀ କହିଲେ: 'ରାଜା ସୌଦାସ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ନାରୀମାନେ କାହିଁକି ଝଗଡା କରିବେ?'
ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ଯସ୍ତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵାଃ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ କଲହଂ ଦ୍ଵିଜ । ଆଜଗ୍ମୁର୍ହୃଦଯୋତ୍ସାହୈଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଝଗଡା ଛାଡି, ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ।
ଅଥ ତଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦାରଂ ଗତକଲ୍ମଷମ୍ । ପାଦ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯାମାସୁଃ ପ୍ରାହେତି ଚ ପୁରଂଦରଃ
ତାପରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଏବଂ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦରରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ତାପରେ ପୁରନ୍ଦର କଥା କହିଲେ।
ରଥେ ନିଵେଶଯାମାସ ପୁଷ୍ପକେ ସ୍ତ୍ରୀସମନ୍ଵିତମ୍ । ଭେରୀମୃଦଂଗମଧୁରୀ ଡିଂଡିମାନକନିଃସ୍ଵନୈଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନାରୀମାନେ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସାଇଲେ; ତାଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଡିଣ୍ଡିମ ଓ ଅନ୍ୟ ମଧୁର ସ୍ୱର ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
କରକଂ କଣନାଦୈଶ୍ଚ କରତାଲସ୍ଵନୈସ୍ତଥା । ଜଯଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ନାକଃ ଶବ୍ଦମଯୋଽଭଵତ୍
କରତାଳ, କଣା ଓ ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ, ଦେବମାନଙ୍କର ଜୟଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଗଲା।
ଦେଵାଙ୍ଗନା ଚାରୁହସ୍ତ ଶ୍ଵେତଚାମରମାରୁତୈଃ । ଵୀଜିତଃ ସରଥାରୂଢଃ ସଦାରସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଚାରୁ ହାତରେ ଧଳା ଚାମର ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଲେଇଲେ; ସେ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ତତଃ ଶକ୍ରଃ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ମୈ ସତ୍ଯଧର୍ମାଯ ଭୂଭୁଜେ । ଦତ୍ତଵାନ୍ନିଜାସନାର୍ଦ୍ଧଂ ଶୁଭୋ ଵୈ କ୍ଷଯଶଂକଯା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ, ନିଜ ସ୍ଥାନର ଭୟରେ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନର ଅର୍ଧ ଦେଲେ।
ଶକ୍ରେଣ ସହ ଭୂପୋଽସୌ ଵସନ୍ନେକାସନେ ସଦା । ଶକ୍ରତ୍ଵମକରୋତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ କେଶଵସ୍ଯାନୁକଂପଯା ୧୫୦ 7.9.
ସେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏକାସନରେ ବସି, କେଶବଙ୍କର କୃପାରେ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପାଇଲେ।
ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ଦିଵି ଭୁକ୍ତ୍ଵାଖିଲଂ ସୁଖମ୍ । ରଥମାରୁହ୍ଯଵୈକୁଂଠଂ ଯଯୌ ଭଗଵଦାଜ୍ଞଯା
ଯୁଗକୋଟି ସହସ୍ର ଅବଧି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇଲେ।