ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସଂପାତିରିତି ଖ୍ଯାତଃ ଚୌର୍ଯ୍ଯାର୍ଜିତୈଃ ଶଂକରଂ ପୂଜଯାମାସ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ସମ୍ପାତି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଚୋରି କରି ଆଣିଥିବା ଧନରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।
ତାଵୁଭାଵେକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ମମ୍ରତୁଃ ଗତୌ ଶିଵଲୋକଂ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଭାଷିତୌ ଚ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ଭୋ ରୂପକ ଅନ୍ଯାଯାର୍ଜିତେନ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଭଵତା ପୂଜାକୃତା ଘଂଟାଦିକଂ ଚ ତେନ ଭାଵେନ ଵ୍ଯଂଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଚୌରଗଣୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରୂପକ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ପୂଜା କରିଥିଲ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନରେ ଆଣିଥିଲ। ଏହାର ଫଳରେ, ତୁମେ ଅଙ୍ଗବିକଳ ହେବ ଏବଂ ଚୋରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେବ।
ଶିଵପଦଵଚନାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନାମାଶ୍ରଵଣାତ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵନେନ ଧ୍ଵସ୍ତଂ ଭଵତି ନୋ ଦର୍ଶନମେତାଵତାଦେଵ ତ୍ଵଯେଶ୍ଵରପୂଜା ସମ୍ଯକ୍କୃତା
ଶିବଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କାନ ଧ୍ୱନିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ତୁମର ଈଶ୍ୱର ପୂଜା ଠିକ୍ ଭଳି ସଫଳ ହେଲା।
ଅତୋ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତ୍ଵନଶନଂ ନାମଗଣଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଚରଂତମିତ୍ଯାଦିଦେଶ
ଏହିପରି ଭାବେ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ନାମର ଦଳ ସହିତ କେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଘୁରିବେ, ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା।
ତୌ ଚ ତଥାଭୂତୌ ଶିଵଲୋକେଽତିଷ୍ଠତାମ୍
ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଲୋକରେ ରହିଲେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥୋପହତଦ୍ରଵ୍ଯପୂଜାକଥାଂ ହନୂମତେ ମହେଶଭାଷିତାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର ଧନରେ କରାଯାଇଥିବା ପୂଜାର କଥା, ଯାହା ମହାଦେବ କହିଥିଲେ, ଶୁଣାଏବି।
ଶୃଣୁ ରାଘଵ ପ୍ରମଥାନାଂ ଚରିତ୍ରମେକୈକସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି
ଶୁଣ ରାଘବ, ମୁଁ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଫଳ କଥା ତୋତେ କହିବି।
ଉପହତାଂଗଗଣଵ୍ଯାଖ୍ଯାକ୍ରିଯତାମିତି ହନୂମତ୍ପୃଷ୍ଟଃ ।। । ଶିଵ ଉଵାଚ ୨୨୦ ତଦୁପହତଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଯ ଈଶ୍ଵରେଽପଯିଷ୍ଯତି ଏତଦୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନିନୋଽତ ଶୃଣୁଃ
ଅପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଦଳର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଅ, ଏହିପରି ହନୁମାନ ପଚାରିଲେ। ଶିବ କହିଲେ—
ଏଷ ସର୍ଵାଂଗସ୍ଵେଦିଲଃ ସର୍ଵକାଲଂ ସର୍ଵାଂଗସ୍ଵେଦିଲଃ ସ୍ଵେଦାର୍ଦ୍ର ଵସନଃ ସ୍ଵେଦସଂପାଦିତାଲ୍ପପ୍ରଵାହଶରୀରୋ ନାସାଗ୍ରନିପତିତସ୍ଵେଦବିଂଦୁଃ ସ୍ପର୍ଶାଯୋଗ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି ଲୋକଟି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସରିର ଘମରେ ଭିଜିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଘମରେ ଭିଜା, ଘମ ଝରିବାରୁ ଶରୀର ଶୁକିଗଲା, ନାକର ଟିପରୁ ଘମର ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ, ଏହି ଲୋକଟି ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସ ପୁରା ସ୍ଵେଦକରଣେଶ୍ଵରାର୍ଚନଂ କୃତଵାନ୍ । ଅତ୍ରେତିହାସଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି
ସେ ପୂର୍ବେ ଘମ ହେବାକୁ କାରଣ ହେଉଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ କଥା ମୁଁ କହିବି।
ଚେକିତାନିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କର୍ଷକୋଭଵତ୍ । ସ ନିତ୍ଯଂ କୃଷିମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ଚେକିତାନି ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷକ ହେଲେ। ସେ ସଦା ଚାଷ କରି ଉପଜାଇଥିଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନକାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ସଂଜପନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵସୌ । ଅନ୍ନମାନଯ ମେ କ୍ଷିପ୍ରମିତି ଭାର୍ଯାମଭାଷତ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ କହିଲେ— 'ତୁରନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆଣ'।
ତଯାନୀତେନ ଚାନ୍ନେନ ଵେଗେନ ଶିଵପୂଜନମ୍ । କୃତଵାନର୍କସଂତପ୍ତଃ ସ୍ଵେଦିଲଃ ସର୍ଵଦୈଵ ତୁ
ସେ ଜଣାଣୀ ଆଣିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ସେ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଘମିଯାଏ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ଵେଦବିଂଦୁସମନ୍ଵିତୈଃ । ଅଥ ସାଯଂଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ଷାଲିତାଂଗଃ ସୁଶୋଭନଃ
ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଘମର ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଦେଇ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ୍ର ହେଲେ।
ପୂଜଯାମାସ ଦେଵେଶଂ କାଲସଂଭଵସାଧନୈଃ । ମମାରାଥ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ଶିଵଲୋକଂ ଗତଶ୍ଚ ସଃ
ସେ ଦେବଙ୍କୁ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଵ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେଦିଲୋ ଗଣଃ । ସ୍ଵେଦସ୍ପୃଷ୍ଟପଦାର୍ଥୈଶ୍ଚ ପୁରା ଶଂଭୁଃ ପ୍ରପୂଜିତଃ
ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଘମ ଦଳର ଅଂଶ ହେଅ। ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁ ଘମ ଲାଗିଥିବା ପଦାର୍ଥରେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ।'
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵେଦସମାଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ସ୍ଵେଦଗଣୋ ଭଵ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଵୀରେଣାଥ ସମାଦିଷ୍ଟଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାମଗଣସ୍ତ୍ଵଯମ୍
ସଦା ଘମ ସହିତ ଥିବାରୁ, ତୁମେ ଘମ ଦଳର ଅଂଶ ହେଅ। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ବୀରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ରାମ ଦଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
ଅମୁଂ ଘଂଟାମୁଖଂ ପଶ୍ଯାଯଂ ପୁରା ଵୈଶ୍ଯୋ ଵିଭାଵସୋନାମ ଧାର୍ମିକୋ ମହାଦାନକର୍ତ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନଂ କାରଯିତ୍ଵା କୃତାନୁଷ୍ଠାନଃ ପ୍ରାତଃକାଲେ ଶିଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁସୁମୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଦେଶଂ ଗୋମଯେନୋପଲିପ୍ଯ ପଦ୍ମାଦିକମର୍ଜଯିତ୍ଵା ଦେଵାଯ ସମର୍ପ୍ଯ ଉପହତ ଘଂଟାନାଦଂ କୃତଵାନ୍
ଏହି ଘଣ୍ଟାମୁଖ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖ, ପୂର୍ବେ ବିଭାବସୁ ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଧାର୍ମିକ ଓ ମହାଦାନୀ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସକାଳେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରି, କିଛି ସ୍ଥାନକୁ ଗୋମୟ ଲଗାଇ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସଫା କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଅପବିତ୍ର ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ କରିଥିଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ- କଥମୁପହତଘଂଟା
ରାମ କହିଲେ— ଘଣ୍ଟା କିପରି ଅପବିତ୍ର ହେଲା?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଆସୀତ୍ପୁରା ବଲଃ କଶ୍ଚିତ୍ସୋମ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ମଂଦାଖ୍ଯୋ ଦଶଵର୍ଷଵଯା ଅଭୂତ୍
ଶିବ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏକ ପ୍ରଭଳ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୋମ ଥିଲା ଏବଂ ସେହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲା, ତାହାର ନାମ ମଣ୍ଡ, ବୟସ ଦଶ ବର୍ଷ ଥିଲା।
ସ ଚାଗ୍ନିପକ୍ଵକୁଲ୍ମାଷାନ୍ଘଂଟାଯାଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପନ୍ନୃପ । ତାନଭକ୍ଷଯଦପ୍ଯେଷ ତେନ ଚୋପହତାଭଵତ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ପିଲା ଅଗ୍ନିରେ ସିଜାଇଥିବା କୁଳମାଣ୍ଡିକୁ ଏକ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ତଥାପି ସେ ଏହାକୁ ଖାଇଲା, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଅସୁସ୍ଥ ହେଲା।
ଗୃହୀତୁମଥ ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ଯତମାନୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ । ଅଥ ଵୈଶ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୋଧନମ୍
ତାପରେ, କେହି ଏହି ବ୍ୟାପାରୀକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ। ଏହି ବ୍ୟାପାରୀ ନିଜେ ମନରେ ବସି, ସମ୍ପତ୍ତି ପବିତ୍ର କରିବା ବିଷୟରେ ଭାବି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କଲେ।
ଲୌକିକେ କୃତଵାଁଲ୍ଲୋକେ ଵ୍ଯଵହାରପଦଶ୍ଚ ତାମ୍ । ଏତେନ ପାପଯୋଗେନ ଗଣୋ ଘଂଟାମୁଖୋଽଭଵତ୍
ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହାକୁ ବ୍ୟବହାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ଘଣ୍ଟାମୁଖ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧେର୍ଵିଶୁଦ୍ଧା ସା କଥଂ ପାପସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ସମ୍ଯଗୁକ୍ତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧ୍ଯୈ କଥଂ ନ ଦ୍ରଵ୍ଯଶୋଧିନୀ
ରାମ କହିଲେ— ଯଦି ସମ୍ପତ୍ତି ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ କିପରି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାପର କାରଣ ହେଲା? ଆପଣ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କାହିଁକି ଏହା ପବିତ୍ର କରିପାରିଲା ନାହିଁ?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ନ ଲୌକିକଵ୍ଯଵହୃତୌ ତଵାଭକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ ଯାତି ଚ ଶିଵସ୍ଥାନଂ ଵକ୍ତା ଚାପି ତଥା ଭଵେତ୍
ଶିବ କହିଲେ— ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରରେ ଯେଉଁଠି ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠି ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହିପରି କଥା କହେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଏହିପରି କଥା କହିବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯଶ୍ଚ ଵକ୍ତି କଥାମେତାଂ ସ ତେନ ସଦୃଶୋ ଭୁଵି । ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତମଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶିଵଜ୍ଞାନପ୍ରଦଂ ଭଵେତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଯିଏ ଏହି କଥା କହେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ପରି ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ, ଏହା ଶିବଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।
ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ଵିପ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯାଯୁଷ୍ଯତମଂ ମହତ୍ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ମହାନ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ତୁମମାନେ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ପୁରାଣଵକ୍ତ୍ରେ ଦାତଵ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଗୋହେମଭୂଷଣମ୍ । ଭୂମିଃ ସସ୍ଯଫଲୋପେତା ଦେଯା ଶକ୍ତ୍ଯନୁସାରତଃ
ପୁରାଣ କଥା କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ, ସୁନା ଏବଂ ଗହଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଫଳ ଓ ଶସ୍ୟ ଥିବା ଜମି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦଂ ସର୍ଵାଘୌଘନିକୃଂତନମ୍ । ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯିଏ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।