ସଂଧ୍ଯାଜପାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ନତ୍ଵା ତେଷାଂ ନୃପସ୍ତତଃ । ସିଂହାସନଗତୋ ରାମଃ ପୌରଜାନପଦାଦିଭିଃ
ସନ୍ଧ୍ୟା ଜପ ଓ ବନ୍ଦନା କରି, ରାଜା ତାପରେ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ।
ସେଵ୍ଯମାନଃ ସଭାସ୍ଥାନଗତୋ ରେଜେ ସ ରାଘଵଃ । ସର୍ଵଦେଵପରୀଵାରୋ ଯଥା ଦେଵଃ ଶଚୀପତିଃ
ସଭାରେ ସେବା ପାଇ ରାଘବ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ।
ରାଜକାର୍ଯମଶେଷଂ ଚ କୃତଵାନ୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ନାମ୍ନା ଚୈକୈକଶଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିସସର୍ଜ ସ ରାଘଵଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ।
ଭ୍ରାତୄନ୍ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଵାନରାଦୀଂସ୍ତଥାପରାନ୍ । ଅଥ ରାମଂ ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ବନରାଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ । ତାପରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ତଵ ପ୍ରାତର୍ହି ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନ ଚ ଵିସ୍ମର ରାଘଵ । ଆସ୍ତେ ଶଂଭୁର୍ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଗଵାନଂବିକାପତିଃ
ହେ ରାଘବ, ପ୍ରଭାତରେ ତୁମର କରଣୀୟ କାମ ଭୁଲିଯିଓନାହିଁ । ଜଗନ୍ନାଥ, ଭଗବାନ ଅମ୍ବିକାପତି ଶିବ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋ ଵନ୍ଦନୀଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନଥ ଯତ୍ନତଃ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ରାଜା ନତ୍ଵା ତଂ ଚ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଓ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ୍ । ରାଜା 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ କଲେ ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ ଭାର୍ଯାମଭଜଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ଵିଚିଂତଯନ୍ । ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ପ୍ରାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଗୁରୋ ରାମୋ ମତିମତାଂ ଵରଃ । କିଂ ଚକାର ତଦାଖ୍ଯାହି ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ସେ ନିଜେ ଜନନୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ, ମନରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ — 'ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ କଣ କଲେ? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶଂଭୁଂ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ତତୋ ବଭାଷେ ରାମଃ କଥାଂ କୀର୍ତ୍ତଯ ଶଂକରସ୍ଯ । ତୃପ୍ତିର୍ନ ଜାତା ମୁନିଵର୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତୋ ମହେଶମାହାତ୍ମ୍ଯମଘୌଘନାଶନମ୍
ସୂତ କହିଲେ — 'ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ — 'ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା କହ, ମହେଶଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମହାମୁନିଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥପ୍ରଶ୍ନଶେଷସ୍ଯୋତ୍ତରମୀଶଭାଷିତଂ ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି । ଅନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜିତଦ୍ରଵ୍ଯୈରୀଶ୍ଵରଂ ଯ ଉପାସତେ ତେ ଵ୍ଯଂଗା ଜାଯଂତେ
ଶିବ କହିଲେ — 'ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଶେଷ ଉତ୍ତର ଯାହା ଭଗବାନ କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ କହିବି । ଯେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପଙ୍ଗ ହୋଇଯାନ୍ତି ।'
ତଦ୍ଯଥାକଶ୍ଚିଦ୍ରୂପକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସୋଽନ୍ଯାଯାର୍ଜିତେନଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଶଂକରମାରାଧ୍ଯ ତେନୈଵ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଘଂଟାମୀଶ୍ଵରପ୍ରୀତଯେ କୃତଵାନ୍
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ରୂପକ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଧନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଘଣ୍ଟା ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସଂପାତିରିତି ଖ୍ଯାତଃ ଚୌର୍ଯ୍ଯାର୍ଜିତୈଃ ଶଂକରଂ ପୂଜଯାମାସ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ସମ୍ପାତି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଚୋରି କରି ଆଣିଥିବା ଧନରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।
ତାଵୁଭାଵେକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ମମ୍ରତୁଃ ଗତୌ ଶିଵଲୋକଂ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଭାଷିତୌ ଚ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ଭୋ ରୂପକ ଅନ୍ଯାଯାର୍ଜିତେନ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଭଵତା ପୂଜାକୃତା ଘଂଟାଦିକଂ ଚ ତେନ ଭାଵେନ ଵ୍ଯଂଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଚୌରଗଣୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରୂପକ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ପୂଜା କରିଥିଲ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନରେ ଆଣିଥିଲ। ଏହାର ଫଳରେ, ତୁମେ ଅଙ୍ଗବିକଳ ହେବ ଏବଂ ଚୋରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେବ।
ଶିଵପଦଵଚନାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନାମାଶ୍ରଵଣାତ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵନେନ ଧ୍ଵସ୍ତଂ ଭଵତି ନୋ ଦର୍ଶନମେତାଵତାଦେଵ ତ୍ଵଯେଶ୍ଵରପୂଜା ସମ୍ଯକ୍କୃତା
ଶିବଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କାନ ଧ୍ୱନିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ତୁମର ଈଶ୍ୱର ପୂଜା ଠିକ୍ ଭଳି ସଫଳ ହେଲା।
ଅତୋ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତ୍ଵନଶନଂ ନାମଗଣଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଚରଂତମିତ୍ଯାଦିଦେଶ
ଏହିପରି ଭାବେ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ନାମର ଦଳ ସହିତ କେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଘୁରିବେ, ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା।
ତୌ ଚ ତଥାଭୂତୌ ଶିଵଲୋକେଽତିଷ୍ଠତାମ୍
ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଲୋକରେ ରହିଲେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥୋପହତଦ୍ରଵ୍ଯପୂଜାକଥାଂ ହନୂମତେ ମହେଶଭାଷିତାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର ଧନରେ କରାଯାଇଥିବା ପୂଜାର କଥା, ଯାହା ମହାଦେବ କହିଥିଲେ, ଶୁଣାଏବି।
ଶୃଣୁ ରାଘଵ ପ୍ରମଥାନାଂ ଚରିତ୍ରମେକୈକସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି
ଶୁଣ ରାଘବ, ମୁଁ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଫଳ କଥା ତୋତେ କହିବି।
ଉପହତାଂଗଗଣଵ୍ଯାଖ୍ଯାକ୍ରିଯତାମିତି ହନୂମତ୍ପୃଷ୍ଟଃ ।। । ଶିଵ ଉଵାଚ ୨୨୦ ତଦୁପହତଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଯ ଈଶ୍ଵରେଽପଯିଷ୍ଯତି ଏତଦୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନିନୋଽତ ଶୃଣୁଃ
ଅପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଦଳର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଅ, ଏହିପରି ହନୁମାନ ପଚାରିଲେ। ଶିବ କହିଲେ—
ଏଷ ସର୍ଵାଂଗସ୍ଵେଦିଲଃ ସର୍ଵକାଲଂ ସର୍ଵାଂଗସ୍ଵେଦିଲଃ ସ୍ଵେଦାର୍ଦ୍ର ଵସନଃ ସ୍ଵେଦସଂପାଦିତାଲ୍ପପ୍ରଵାହଶରୀରୋ ନାସାଗ୍ରନିପତିତସ୍ଵେଦବିଂଦୁଃ ସ୍ପର୍ଶାଯୋଗ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି ଲୋକଟି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସରିର ଘମରେ ଭିଜିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଘମରେ ଭିଜା, ଘମ ଝରିବାରୁ ଶରୀର ଶୁକିଗଲା, ନାକର ଟିପରୁ ଘମର ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ, ଏହି ଲୋକଟି ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସ ପୁରା ସ୍ଵେଦକରଣେଶ୍ଵରାର୍ଚନଂ କୃତଵାନ୍ । ଅତ୍ରେତିହାସଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି
ସେ ପୂର୍ବେ ଘମ ହେବାକୁ କାରଣ ହେଉଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ କଥା ମୁଁ କହିବି।
ଚେକିତାନିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କର୍ଷକୋଭଵତ୍ । ସ ନିତ୍ଯଂ କୃଷିମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ଚେକିତାନି ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷକ ହେଲେ। ସେ ସଦା ଚାଷ କରି ଉପଜାଇଥିଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନକାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ସଂଜପନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵସୌ । ଅନ୍ନମାନଯ ମେ କ୍ଷିପ୍ରମିତି ଭାର୍ଯାମଭାଷତ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ କହିଲେ— 'ତୁରନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆଣ'।
ତଯାନୀତେନ ଚାନ୍ନେନ ଵେଗେନ ଶିଵପୂଜନମ୍ । କୃତଵାନର୍କସଂତପ୍ତଃ ସ୍ଵେଦିଲଃ ସର୍ଵଦୈଵ ତୁ
ସେ ଜଣାଣୀ ଆଣିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ସେ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଘମିଯାଏ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ସ୍ଵେଦବିଂଦୁସମନ୍ଵିତୈଃ । ଅଥ ସାଯଂଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ଷାଲିତାଂଗଃ ସୁଶୋଭନଃ
ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଘମର ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଦେଇ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ୍ର ହେଲେ।
ପୂଜଯାମାସ ଦେଵେଶଂ କାଲସଂଭଵସାଧନୈଃ । ମମାରାଥ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ଶିଵଲୋକଂ ଗତଶ୍ଚ ସଃ
ସେ ଦେବଙ୍କୁ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଵ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେଦିଲୋ ଗଣଃ । ସ୍ଵେଦସ୍ପୃଷ୍ଟପଦାର୍ଥୈଶ୍ଚ ପୁରା ଶଂଭୁଃ ପ୍ରପୂଜିତଃ
ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଘମ ଦଳର ଅଂଶ ହେଅ। ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁ ଘମ ଲାଗିଥିବା ପଦାର୍ଥରେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ।'
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵେଦସମାଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ସ୍ଵେଦଗଣୋ ଭଵ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଵୀରେଣାଥ ସମାଦିଷ୍ଟଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାମଗଣସ୍ତ୍ଵଯମ୍
ସଦା ଘମ ସହିତ ଥିବାରୁ, ତୁମେ ଘମ ଦଳର ଅଂଶ ହେଅ। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ବୀରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ରାମ ଦଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
ଅମୁଂ ଘଂଟାମୁଖଂ ପଶ୍ଯାଯଂ ପୁରା ଵୈଶ୍ଯୋ ଵିଭାଵସୋନାମ ଧାର୍ମିକୋ ମହାଦାନକର୍ତ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନଂ କାରଯିତ୍ଵା କୃତାନୁଷ୍ଠାନଃ ପ୍ରାତଃକାଲେ ଶିଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁସୁମୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଦେଶଂ ଗୋମଯେନୋପଲିପ୍ଯ ପଦ୍ମାଦିକମର୍ଜଯିତ୍ଵା ଦେଵାଯ ସମର୍ପ୍ଯ ଉପହତ ଘଂଟାନାଦଂ କୃତଵାନ୍
ଏହି ଘଣ୍ଟାମୁଖ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖ, ପୂର୍ବେ ବିଭାବସୁ ନାମକ ଏକ ବଣିକ ଧାର୍ମିକ ଓ ମହାଦାନୀ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସକାଳେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରି, କିଛି ସ୍ଥାନକୁ ଗୋମୟ ଲଗାଇ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସଫା କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଅପବିତ୍ର ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ କରିଥିଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ- କଥମୁପହତଘଂଟା
ରାମ କହିଲେ— ଘଣ୍ଟା କିପରି ଅପବିତ୍ର ହେଲା?