ଯଦି କାମଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଥା ମନଶ୍ଚ ପରପୂରୁଷାତ୍ । ସଂନିଵୃତ୍ତଂ ଚ ଭଵତାନ୍ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜ ପ୍ରଭୋ
'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହ, ଏବଂ ମୋର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଉପରେ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମର ଭୋଜନ ଏଠାରେ ଥାଉନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଭୁ।'
ଅଥ ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣେମୁର୍ଦେଵତୋତ୍ତମୌ । ଅଥାସୌ ରାଘଵଂ ପ୍ରାହ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ବଂଧୁଭିଃ ସହ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଉପଭୋଗ କର।'
ଏକାଂତମଂଦିରେ ରମ୍ଯେ ଦେଵ୍ଯାସହଵସାମିତେ । ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମସ୍ତକରଣଃ ସମୁଦ୍ର ତନଯାନ୍ଵିତଃ
'ଏକାନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ମନ୍ଦିରରେ, ଦେବୀ ସହିତ ଏକାସାଥିରେ।' ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ମଂଦିରେ ରାମ ତିଷ୍ଠତାଂ ଲୋଲୁପୋ ହି ସଃ । ଅଥ ଶୁଦ୍ଧମହାଗାରେ ପୀଠାଢ୍ଯେ ବହୁଭାଜନେ
'ଏକ ମନ୍ଦିରରେ ରାମ ରୁହନ୍ତୁ; ସେ ନିଜେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ।' ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ମହାମଣ୍ଡପରେ, ଅନେକ ଆସନ ଓ ପାତ୍ର ଥିଲା।
ଅଗ୍ରେ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୁପଵିଷ୍ଟସ୍ତଯୋର୍ମୁନିଃ । ଅପରେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଵୃଦ୍ଧଂ ନୃପାସ୍ତଥା
ସମ୍ମାନିତ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଆଗରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ମୁନି ବସିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁକ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ ।
ତେଷାମଭିମୁଖୋ ରାମୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ନୃପଃ । ତରୁଣେ ସମଭାଗେ ଚ ଆସନେ ତାନଵେଶଯତ୍
ରାମ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଓ ଯୁବକ ଭାବରେ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ।
ହନୂମତ୍ପ୍ରମୁଖାନ୍ଭୃତ୍ଯାନାହରାମୋଽନୁସାଂତ୍ଵଯନ୍ । ଭଵଂତଃ ପରିତିଷ୍ଠଂତୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁଂଜେ ନ ଚାନ୍ଯଥା
ହନୁମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଥିବା ଦାସମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ରାମ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ପଛରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।'
ତତସ୍ତେ ପ୍ରଦଦୁଃ ସର୍ଵେ ପାଦାର୍ଘାନନୁପୂର୍ଵଶଃ । ବୁଭୁଜୁଶ୍ଚାପି ତେ ସର୍ଵେ ଯେ ରାମସ୍ଯୋପସେଵିନଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଲେ । ଯେମାନେ ରାମଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଖାଇଲେ ।
ତେଷାଂ ଦତ୍ଵାଥ ତାଂବୂଲଂ କପୀଂଦ୍ରାଦୀନଭୋଜଯତ୍ । ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ସମସ୍ତେଷୁ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ 5.117.
ସେମାନଙ୍କୁ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ, ବନରାଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ । ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରି ହେଲାପରେ, ରାମ କମଳନୟନ ଶେଷରେ ରହିଲେ ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣାଦୀନାଂ ପଶୁପକ୍ଷିମୃଗସ୍ଯ ଚ । ଦତ୍ଵାହି ଭୋଜନଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଵଂଦିତୁଂ ହି ସମାରଭତ୍
ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସଂଧ୍ଯାଜପାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ନତ୍ଵା ତେଷାଂ ନୃପସ୍ତତଃ । ସିଂହାସନଗତୋ ରାମଃ ପୌରଜାନପଦାଦିଭିଃ
ସନ୍ଧ୍ୟା ଜପ ଓ ବନ୍ଦନା କରି, ରାଜା ତାପରେ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ।
ସେଵ୍ଯମାନଃ ସଭାସ୍ଥାନଗତୋ ରେଜେ ସ ରାଘଵଃ । ସର୍ଵଦେଵପରୀଵାରୋ ଯଥା ଦେଵଃ ଶଚୀପତିଃ
ସଭାରେ ସେବା ପାଇ ରାଘବ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ।
ରାଜକାର୍ଯମଶେଷଂ ଚ କୃତଵାନ୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ନାମ୍ନା ଚୈକୈକଶଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିସସର୍ଜ ସ ରାଘଵଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ।
ଭ୍ରାତୄନ୍ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଵାନରାଦୀଂସ୍ତଥାପରାନ୍ । ଅଥ ରାମଂ ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ବନରାଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ । ତାପରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ତଵ ପ୍ରାତର୍ହି ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନ ଚ ଵିସ୍ମର ରାଘଵ । ଆସ୍ତେ ଶଂଭୁର୍ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଗଵାନଂବିକାପତିଃ
ହେ ରାଘବ, ପ୍ରଭାତରେ ତୁମର କରଣୀୟ କାମ ଭୁଲିଯିଓନାହିଁ । ଜଗନ୍ନାଥ, ଭଗବାନ ଅମ୍ବିକାପତି ଶିବ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋ ଵନ୍ଦନୀଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନଥ ଯତ୍ନତଃ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ରାଜା ନତ୍ଵା ତଂ ଚ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଓ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ୍ । ରାଜା 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ କଲେ ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ ଭାର୍ଯାମଭଜଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ଵିଚିଂତଯନ୍ । ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ପ୍ରାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଗୁରୋ ରାମୋ ମତିମତାଂ ଵରଃ । କିଂ ଚକାର ତଦାଖ୍ଯାହି ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ସେ ନିଜେ ଜନନୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ, ମନରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ — 'ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ କଣ କଲେ? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶଂଭୁଂ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ତତୋ ବଭାଷେ ରାମଃ କଥାଂ କୀର୍ତ୍ତଯ ଶଂକରସ୍ଯ । ତୃପ୍ତିର୍ନ ଜାତା ମୁନିଵର୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତୋ ମହେଶମାହାତ୍ମ୍ଯମଘୌଘନାଶନମ୍
ସୂତ କହିଲେ — 'ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ — 'ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା କହ, ମହେଶଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମହାମୁନିଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥପ୍ରଶ୍ନଶେଷସ୍ଯୋତ୍ତରମୀଶଭାଷିତଂ ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି । ଅନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜିତଦ୍ରଵ୍ଯୈରୀଶ୍ଵରଂ ଯ ଉପାସତେ ତେ ଵ୍ଯଂଗା ଜାଯଂତେ
ଶିବ କହିଲେ — 'ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଶେଷ ଉତ୍ତର ଯାହା ଭଗବାନ କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ କହିବି । ଯେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପଙ୍ଗ ହୋଇଯାନ୍ତି ।'
ତଦ୍ଯଥାକଶ୍ଚିଦ୍ରୂପକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସୋଽନ୍ଯାଯାର୍ଜିତେନଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଶଂକରମାରାଧ୍ଯ ତେନୈଵ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଘଂଟାମୀଶ୍ଵରପ୍ରୀତଯେ କୃତଵାନ୍
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ରୂପକ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଧନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଘଣ୍ଟା ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସଂପାତିରିତି ଖ୍ଯାତଃ ଚୌର୍ଯ୍ଯାର୍ଜିତୈଃ ଶଂକରଂ ପୂଜଯାମାସ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ସମ୍ପାତି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଚୋରି କରି ଆଣିଥିବା ଧନରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।
ତାଵୁଭାଵେକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ମମ୍ରତୁଃ ଗତୌ ଶିଵଲୋକଂ ଵୀରଭଦ୍ରେଣ ଭାଷିତୌ ଚ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ଭୋ ରୂପକ ଅନ୍ଯାଯାର୍ଜିତେନ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଭଵତା ପୂଜାକୃତା ଘଂଟାଦିକଂ ଚ ତେନ ଭାଵେନ ଵ୍ଯଂଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଚୌରଗଣୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରୂପକ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ପୂଜା କରିଥିଲ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନରେ ଆଣିଥିଲ। ଏହାର ଫଳରେ, ତୁମେ ଅଙ୍ଗବିକଳ ହେବ ଏବଂ ଚୋରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେବ।
ଶିଵପଦଵଚନାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନାମାଶ୍ରଵଣାତ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵନେନ ଧ୍ଵସ୍ତଂ ଭଵତି ନୋ ଦର୍ଶନମେତାଵତାଦେଵ ତ୍ଵଯେଶ୍ଵରପୂଜା ସମ୍ଯକ୍କୃତା
ଶିବଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କାନ ଧ୍ୱନିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ତୁମର ଈଶ୍ୱର ପୂଜା ଠିକ୍ ଭଳି ସଫଳ ହେଲା।
ଅତୋ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତ୍ଵନଶନଂ ନାମଗଣଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିଚରଂତମିତ୍ଯାଦିଦେଶ
ଏହିପରି ଭାବେ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ନାମର ଦଳ ସହିତ କେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଘୁରିବେ, ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା।
ତୌ ଚ ତଥାଭୂତୌ ଶିଵଲୋକେଽତିଷ୍ଠତାମ୍
ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଲୋକରେ ରହିଲେ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥୋପହତଦ୍ରଵ୍ଯପୂଜାକଥାଂ ହନୂମତେ ମହେଶଭାଷିତାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର ଧନରେ କରାଯାଇଥିବା ପୂଜାର କଥା, ଯାହା ମହାଦେବ କହିଥିଲେ, ଶୁଣାଏବି।
ଶୃଣୁ ରାଘଵ ପ୍ରମଥାନାଂ ଚରିତ୍ରମେକୈକସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି
ଶୁଣ ରାଘବ, ମୁଁ ପ୍ରମଥମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଫଳ କଥା ତୋତେ କହିବି।
ଉପହତାଂଗଗଣଵ୍ଯାଖ୍ଯାକ୍ରିଯତାମିତି ହନୂମତ୍ପୃଷ୍ଟଃ ।। । ଶିଵ ଉଵାଚ ୨୨୦ ତଦୁପହତଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଯ ଈଶ୍ଵରେଽପଯିଷ୍ଯତି ଏତଦୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନିନୋଽତ ଶୃଣୁଃ
ଅପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଦଳର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଅ, ଏହିପରି ହନୁମାନ ପଚାରିଲେ। ଶିବ କହିଲେ—
ଏଷ ସର୍ଵାଂଗସ୍ଵେଦିଲଃ ସର୍ଵକାଲଂ ସର୍ଵାଂଗସ୍ଵେଦିଲଃ ସ୍ଵେଦାର୍ଦ୍ର ଵସନଃ ସ୍ଵେଦସଂପାଦିତାଲ୍ପପ୍ରଵାହଶରୀରୋ ନାସାଗ୍ରନିପତିତସ୍ଵେଦବିଂଦୁଃ ସ୍ପର୍ଶାଯୋଗ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି ଲୋକଟି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ସରିର ଘମରେ ଭିଜିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଘମରେ ଭିଜା, ଘମ ଝରିବାରୁ ଶରୀର ଶୁକିଗଲା, ନାକର ଟିପରୁ ଘମର ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ, ଏହି ଲୋକଟି ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।