ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । ଶିଵ ଉଵାଚ- ଵରଂ ଵୃଣୁ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମାଦେରପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଶିବ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି— 'ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା ପାଉନଥିବେ, ତୁମେ ସେହି ଵର ଚାହ।'
ତଵାଦେଯଂ ନ ମେ କିଂଚିଦ୍ଵୃଣୁ ତ୍ଵଂ ନ ଚିରାଯ ଵୈ । ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ନ ଯାଚ୍ଯଂ ମେ ଜଗନ୍ନାଥ ଭୂରାଜ୍ଯଂ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ମୋର କିଛି ତୁମ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଦେରି କରନି, ଵର ଚାହ।' ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— 'ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏବେ ମୋତେ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ କର୍ମ୍ମଭିଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦଦର୍ଶନାତ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ଭୁଂଜେଽହଂ ସା ସୀତା ଯୋଷିତାଂ ଵରା
'ସ୍ୱର୍ଗ କର୍ମରେ ମିଳେ, ତୁମ ପାଦ ଦର୍ଶନରେ ଭକ୍ତି ମିଳେ; ମୁଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଅଛି, ଏବଂ ସୀତା, ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ସେ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।'
ଵଶୀକୃତାଃ ସର୍ଵନୃପାଃ ପ୍ରଜାଧର୍ମସମନ୍ଵିତାଃ । ହର୍ଷ ଏଵ ମମାପନ୍ନସ୍ତ୍ଵଦାଗମନତୋଽଚ୍ଯୁତ
'ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବଶ ହୋଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ; ତୁମ ଆଗମନରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି।'
ତଥାପି ଵରଯେ କିଂଚିଦ୍ଭକ୍ତିରସ୍ତୁ ସ୍ଥିରା ତ୍ଵଯି । ତଥା ମମ ଗୃହେ ଦେଵ ତ୍ରିଵର୍ଷଂ ତିଷ୍ଠ ହେ ପ୍ରଭୋ
'ତଥାପି, ମୁଁ ଏକ ଅନୁରୋଧ କରେ— ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହୁ। ଏବଂ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋ ଘରେ ତିନି ବର୍ଷ ରୁହ।'
ବ୍ରୁଵନ୍ସମସ୍ତଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ରୂପେଣାନେନ ଶଂକର । ଶିଵ ଉଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ତଥା ରାମ ସର୍ଵଂ ତେ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଏହି ରୂପରେ କହି, ଶିବ କହିଲେ— 'ଏହିପରି ହେଉ, ରାମ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ ହେବ।'
ଅଥାହ ଚକ୍ରୀ ରାଜାନଂ ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । ଵରଂ ଵୃଣୁ ମହାଭାଗ ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ଯମିଚ୍ଛସି
ତାପରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ଖୁସି; ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ସେହି ଵର ଚାହ।'
ଶ୍ରୀରାମ ଆହ ଵଚନଂ ମମ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯଂ ନ ଚାସ୍ତି ହି । ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଶଂଭୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ଯତ୍ସର୍ଵମୁଦୀରିତମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— 'ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଅନୁରୋଧ ନାହିଁ; ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ମିଳିବା ଥିଲା, ମିଳିଗଲା; ଅନ୍ୟ ସବୁ କଥା ହେଇଯାଇଛି।'
କିଂ ଚୈକଂ ଵରଯେ ଵିଷ୍ଣୋ ପ୍ରସନ୍ନଃ ସର୍ଵଦା ଭଵ । ଅଥସୀ ତାଂ ହରିଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ତଵାଧୁନା
'ତଥାପି, ମୁଁ ଏକ ଅନୁରୋଧ କରେ— ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସଦା ମୋପରି ଦୟାବାନ ରୁହ।' ତାପରେ ହରି ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏବେ ତୁମପରି ଖୁସି।'
ଵରଂ ଵୃଣୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତତଃ ସୀତାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ । ଵରୋ ଵୃତଃ ପୁରା ଭର୍ତ୍ରା ନ ଚାନ୍ଯୋ ମେ ଵରୋଵରଃ
'ବର ଚାହ, ମୁଁ ଦେବି।' ତାପରେ ସୀତା କହିଲେ— 'ମୋ ସ୍୵ାମୀ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ବର ଚାହିଥିଲେ, ସେହି ମୋର; ଏଠାରେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଧିକ ବର ନାହିଁ।'
ଯଦି କାମଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଥା ମନଶ୍ଚ ପରପୂରୁଷାତ୍ । ସଂନିଵୃତ୍ତଂ ଚ ଭଵତାନ୍ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜ ପ୍ରଭୋ
'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହ, ଏବଂ ମୋର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଉପରେ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମର ଭୋଜନ ଏଠାରେ ଥାଉନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଭୁ।'
ଅଥ ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣେମୁର୍ଦେଵତୋତ୍ତମୌ । ଅଥାସୌ ରାଘଵଂ ପ୍ରାହ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ବଂଧୁଭିଃ ସହ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ସେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଉପଭୋଗ କର।'
ଏକାଂତମଂଦିରେ ରମ୍ଯେ ଦେଵ୍ଯାସହଵସାମିତେ । ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମସ୍ତକରଣଃ ସମୁଦ୍ର ତନଯାନ୍ଵିତଃ
'ଏକାନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ମନ୍ଦିରରେ, ଦେବୀ ସହିତ ଏକାସାଥିରେ।' ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ, ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ମଂଦିରେ ରାମ ତିଷ୍ଠତାଂ ଲୋଲୁପୋ ହି ସଃ । ଅଥ ଶୁଦ୍ଧମହାଗାରେ ପୀଠାଢ୍ଯେ ବହୁଭାଜନେ
'ଏକ ମନ୍ଦିରରେ ରାମ ରୁହନ୍ତୁ; ସେ ନିଜେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ।' ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ମହାମଣ୍ଡପରେ, ଅନେକ ଆସନ ଓ ପାତ୍ର ଥିଲା।
ଅଗ୍ରେ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୁପଵିଷ୍ଟସ୍ତଯୋର୍ମୁନିଃ । ଅପରେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଵୃଦ୍ଧଂ ନୃପାସ୍ତଥା
ସମ୍ମାନିତ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଆଗରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ମୁନି ବସିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁକ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ ।
ତେଷାମଭିମୁଖୋ ରାମୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ନୃପଃ । ତରୁଣେ ସମଭାଗେ ଚ ଆସନେ ତାନଵେଶଯତ୍
ରାମ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଓ ଯୁବକ ଭାବରେ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ।
ହନୂମତ୍ପ୍ରମୁଖାନ୍ଭୃତ୍ଯାନାହରାମୋଽନୁସାଂତ୍ଵଯନ୍ । ଭଵଂତଃ ପରିତିଷ୍ଠଂତୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁଂଜେ ନ ଚାନ୍ଯଥା
ହନୁମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ଥିବା ଦାସମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ରାମ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ପଛରେ ଦଢ଼ି ରୁହ, ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।'
ତତସ୍ତେ ପ୍ରଦଦୁଃ ସର୍ଵେ ପାଦାର୍ଘାନନୁପୂର୍ଵଶଃ । ବୁଭୁଜୁଶ୍ଚାପି ତେ ସର୍ଵେ ଯେ ରାମସ୍ଯୋପସେଵିନଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଲେ । ଯେମାନେ ରାମଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଖାଇଲେ ।
ତେଷାଂ ଦତ୍ଵାଥ ତାଂବୂଲଂ କପୀଂଦ୍ରାଦୀନଭୋଜଯତ୍ । ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ସମସ୍ତେଷୁ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ 5.117.
ସେମାନଙ୍କୁ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ, ବନରାଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ । ସମସ୍ତେ ଭୋଜନ କରି ହେଲାପରେ, ରାମ କମଳନୟନ ଶେଷରେ ରହିଲେ ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣାଦୀନାଂ ପଶୁପକ୍ଷିମୃଗସ୍ଯ ଚ । ଦତ୍ଵାହି ଭୋଜନଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଵଂଦିତୁଂ ହି ସମାରଭତ୍
ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ସଂଧ୍ଯାଜପାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ନତ୍ଵା ତେଷାଂ ନୃପସ୍ତତଃ । ସିଂହାସନଗତୋ ରାମଃ ପୌରଜାନପଦାଦିଭିଃ
ସନ୍ଧ୍ୟା ଜପ ଓ ବନ୍ଦନା କରି, ରାଜା ତାପରେ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ।
ସେଵ୍ଯମାନଃ ସଭାସ୍ଥାନଗତୋ ରେଜେ ସ ରାଘଵଃ । ସର୍ଵଦେଵପରୀଵାରୋ ଯଥା ଦେଵଃ ଶଚୀପତିଃ
ସଭାରେ ସେବା ପାଇ ରାଘବ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ।
ରାଜକାର୍ଯମଶେଷଂ ଚ କୃତଵାନ୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ନାମ୍ନା ଚୈକୈକଶଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିସସର୍ଜ ସ ରାଘଵଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ।
ଭ୍ରାତୄନ୍ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଵାନରାଦୀଂସ୍ତଥାପରାନ୍ । ଅଥ ରାମଂ ମହାତେଜା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ବନରାଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ । ତାପରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ତଵ ପ୍ରାତର୍ହି ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନ ଚ ଵିସ୍ମର ରାଘଵ । ଆସ୍ତେ ଶଂଭୁର୍ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଗଵାନଂବିକାପତିଃ
ହେ ରାଘବ, ପ୍ରଭାତରେ ତୁମର କରଣୀୟ କାମ ଭୁଲିଯିଓନାହିଁ । ଜଗନ୍ନାଥ, ଭଗବାନ ଅମ୍ବିକାପତି ଶିବ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋ ଵନ୍ଦନୀଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନଥ ଯତ୍ନତଃ । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ରାଜା ନତ୍ଵା ତଂ ଚ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଓ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ୍ । ରାଜା 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ କଲେ ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ ଭାର୍ଯାମଭଜଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ଵିଚିଂତଯନ୍ । ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ପ୍ରାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଗୁରୋ ରାମୋ ମତିମତାଂ ଵରଃ । କିଂ ଚକାର ତଦାଖ୍ଯାହି ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ସେ ନିଜେ ଜନନୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ, ମନରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ — 'ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ କଣ କଲେ? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶଂଭୁଂ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ତତୋ ବଭାଷେ ରାମଃ କଥାଂ କୀର୍ତ୍ତଯ ଶଂକରସ୍ଯ । ତୃପ୍ତିର୍ନ ଜାତା ମୁନିଵର୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତୋ ମହେଶମାହାତ୍ମ୍ଯମଘୌଘନାଶନମ୍
ସୂତ କହିଲେ — 'ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ କହିଲେ — 'ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା କହ, ମହେଶଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମହାମୁନିଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଥପ୍ରଶ୍ନଶେଷସ୍ଯୋତ୍ତରମୀଶଭାଷିତଂ ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି । ଅନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜିତଦ୍ରଵ୍ଯୈରୀଶ୍ଵରଂ ଯ ଉପାସତେ ତେ ଵ୍ଯଂଗା ଜାଯଂତେ
ଶିବ କହିଲେ — 'ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଶେଷ ଉତ୍ତର ଯାହା ଭଗବାନ କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ କହିବି । ଯେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପଙ୍ଗ ହୋଇଯାନ୍ତି ।'
ତଦ୍ଯଥାକଶ୍ଚିଦ୍ରୂପକୋ ନାମ ରାକ୍ଷସୋଽନ୍ଯାଯାର୍ଜିତେନଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଶଂକରମାରାଧ୍ଯ ତେନୈଵ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଘଂଟାମୀଶ୍ଵରପ୍ରୀତଯେ କୃତଵାନ୍
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ରୂପକ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଧନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଘଣ୍ଟା ତିଆରି କରିଥିଲେ ।