ଅଥାତିଥିଃ ସ୍ଵଗଣ୍ଡୂଷଂ ସୀତାଵକ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ । ସାଲଂକାରାଽମ୍ବୁଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଦଥୋ ସତୀ
ତାପରେ ଅତିଥି ନିଜ ମୁଁହରେ ରଖିଥିବା ପାଣି ସୀତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଜଳରେ ଭିଜି ଓ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସତୀ ସୀତା ନିଜେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମଲାଲାସୁପ୍ରଚୁରଂ ମୁଖଂ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସା ସତୀ । ପ୍ରମମାର୍ଜ ପୁନଃ କ୍ଷାଲ୍ଯ ନାସା ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣମତ୍ଯଜତ୍
ସତୀ ସୀତା ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଁହ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ ଲାଲା ଭରିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଭଲଭାବେ ପୋଛିଦେଲେ। ପୁଣି ଧୋଇ, ନାକରୁ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ବାହାର କରିଦେଲେ।
ଆଚାମଯିତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଦ୍ଵିଜୋ ନ ଶକ୍ଯମିତ୍ଯାହ ହନୂମାନପ୍ଯଥାଽଗତଃ
ଆଚମନ କରାଇ ସୌମିତ୍ରି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଉଠନ୍ତୁ।' ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପାରୁନି।' ଏହିବେଳେ ହନୁମାନ ଆସିଲେ।
ଅତିଥିଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଵିପ୍ରଃ ପୀଡିତୋଽହଂ ହନୂମତା । ଗୃହୀତ୍ଵୋଦ୍ଧରତା ପୂର୍ଵଂ ପାତିତୋ ଵାନରେଣ ଚ
ଦ୍ୱିଜ ଅତିଥି ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଉଠାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ମୋତେ ଫେଲିଦେଲେ।'
ଜାଂବଵାନଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଲୋମାଂଗଂ ମମ ଵୈ ମୃଦୁ । ମଯାଥ ଧ୍ରିଯସେ ଵିପ୍ର ନ ଚ ପୀଡା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ, 'ମୋ ଶରୀର ମୃଦୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଧରିଲେ, ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜାଂବଵାନ୍ଵିପ୍ରଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲଂବ୍ଯ ଚୋଦ୍ଧରତ୍ । ଦ୍ଵିଜପ୍ରାଂତମଥାଦାଯ ସ୍ଥାପଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍
ଏପରି କହି ଜାମ୍ବବାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଧରି ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି ତୀରକୁ ନେଇ, ସେ ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କୁ ବସାଇଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଵର୍ତତ । ଦତ୍ତାଶୀରପି ଵିପେଂଦ୍ରୈର୍ଦତ୍ଵା ତାଂବୂଲମଗ୍ରତଃ
ତାପରେ ରାମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସାମ୍ନାରେ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ।
ପାଦାଵଲଂବକୃଦ୍ରାମୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଯି ସୀତେଽତିଥେରସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ନ କ୍ଷାଲିତଂ ଵପୁଃ
ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ରାମ ପାଦ ଧରି କହିଲେ, 'ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଅତିଥିଙ୍କ ଶରୀର ଧୋଇନାହଁ।'
ଜଂଘାଯୁଗେଽତିଥେରସ୍ଯ ମଲଂ ଚାସ୍ଯଂ ମଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରକ୍ଷାଲଯ ମୁଖଂ ଦ୍ଵିଜୋ ନ ସହତେ ମଲମ୍
ଅତିଥିଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଓ ମୁଁହ ଏଉଁଠି ମେଳ ଅଛି; ମୁଁହକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଅ, କାରଣ ଦ୍ୱିଜ ମେଳ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୀତୋଵାଚ- ଅଥ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ସମ୍ଯଗିଦାନୀଂ ନିର୍ଗତଂ ପୁନଃ । ରାମ ଉଵାଚ- ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯ ମଲଂ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ମମ
ସୀତା କହିଲେ— 'ଏବେ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଦେଲି, ମେଳ ବାହାରିଗଲା।' ରାମ କହିଲେ— 'ପୁଣି ଧୋଅ, ନହେଲେ ଦୋଷ ମୋରେ ହେବ।'
ଅଥ ସୀତା ତଥା କୃତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ବଭୂଵ ହ । ଆହ ରାମଂ ଚ ସୀତାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜଃ ପରମକୋପଵାନ୍
ତାପରେ ସୀତା ଏହିପରି କରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପାଦୌ ଯୌ ମମ ରାଜେଂଦ୍ର ତୌ ସୀତା ଲଂବଯେଦିତି । ଭଵାନ୍କରୌ ଚ ଭରତୋ ମମ ଵୀଜଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତୁ
'ମୋର ପାଦ ଦୁଇଟି ସୀତା ଧରି ରଖନ୍ତୁ, ରାଜା। ଭରତ ତାଙ୍କ ହାତରେ ମୋତେ ବୀଜ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କେଶନିଚଯ ପ୍ରସାଧନକରୋ ଭଵେତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମନିର୍ମୁକ୍ତିଂ ସ୍ଵଵସ୍ତ୍ରେଣ କରୋତୁ ମେ
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋର କେଶ ଗଠନ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୋର ଶ୍ଲେଷ୍ମା ପୋଛନ୍ତୁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ତେ ଚକ୍ରୁରତିଥେରଶେଷମୁଦିତଂ ତଥା । ତଥାପୁର୍ଵିସ୍ମଯଂ ଵିପ୍ରା ନରଵାନରରାକ୍ଷସାଃ
ସୂତ କହିଲେ— ତାପରେ ସେମାନେ ଅତିଥିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କଲେ। ଦ୍ୱିଜ, ମନୁଷ୍ୟ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଶିଵା ଦେଵୀ ଚ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ସଭ୍ରୂଭଂଗମୁଦୈକ୍ଷତାମ୍ । ମନସା ଚାପ୍ଯଭାଷେତାମତିଥିଃଶଂଭୁରେଵ ଚ
ଶିବା ଦେବୀ ଓ ଶମ୍ଭୁ ଭୌହ ଉଠାଇ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ। ମନରେ ଅତିଥି ଓ ଶମ୍ଭୁ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
ଅତିଥିଶ୍ଚ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂ ଚ୍ଛଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ପୀତାଂବରଃ ସମସ୍ତାଂଗଭୂଷିତୋଽତୀଵ ଦୀପ୍ତିମାନ୍
ଅତିଥି ଖୁସି ହେଲେ, ଶମ୍ଭୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯଃ ପୁରାରାଧିତଃ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତଃ
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ପୂଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
କୋଟିସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରତୀକାଶଃ କିରୀଟୀକରୁଣାନିଧିଃ । ଆଲଂବ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ ପାଣିମାତିଷ୍ଠତ ସଦାଶିଵଃ
କୋଟି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, କରୁଣାର ସାଗର ସଦାଶିବ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ହାତ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ରାମଃ ପରମଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପୁଲକାଂଚିତଵିଗ୍ରହଃ । ଦଂଡଵନ୍ନିପପାତୋର୍ଵ୍ଯାମାନଂଦପ୍ଲାଵିତେ କ୍ଷଣଃ
ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ରାମଙ୍କ ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଅନମନ୍ଭ୍ରାତରସ୍ତସ୍ଯ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂତଲେ ସ୍ଥିତାଃ । ଶିଵ ଉତ୍ଥାପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥମାଲିଂଗ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମସ୍ତକମ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ; ଶିବ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । ଶିଵ ଉଵାଚ- ଵରଂ ଵୃଣୁ ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମାଦେରପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଶିବ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି— 'ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା ପାଉନଥିବେ, ତୁମେ ସେହି ଵର ଚାହ।'
ତଵାଦେଯଂ ନ ମେ କିଂଚିଦ୍ଵୃଣୁ ତ୍ଵଂ ନ ଚିରାଯ ଵୈ । ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- ନ ଯାଚ୍ଯଂ ମେ ଜଗନ୍ନାଥ ଭୂରାଜ୍ଯଂ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ମୋର କିଛି ତୁମ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଦେରି କରନି, ଵର ଚାହ।' ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— 'ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏବେ ମୋତେ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ କର୍ମ୍ମଭିଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦଦର୍ଶନାତ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ଭୁଂଜେଽହଂ ସା ସୀତା ଯୋଷିତାଂ ଵରା
'ସ୍ୱର୍ଗ କର୍ମରେ ମିଳେ, ତୁମ ପାଦ ଦର୍ଶନରେ ଭକ୍ତି ମିଳେ; ମୁଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଅଛି, ଏବଂ ସୀତା, ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ସେ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।'
ଵଶୀକୃତାଃ ସର୍ଵନୃପାଃ ପ୍ରଜାଧର୍ମସମନ୍ଵିତାଃ । ହର୍ଷ ଏଵ ମମାପନ୍ନସ୍ତ୍ଵଦାଗମନତୋଽଚ୍ଯୁତ
'ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବଶ ହୋଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ; ତୁମ ଆଗମନରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଛି।'
ତଥାପି ଵରଯେ କିଂଚିଦ୍ଭକ୍ତିରସ୍ତୁ ସ୍ଥିରା ତ୍ଵଯି । ତଥା ମମ ଗୃହେ ଦେଵ ତ୍ରିଵର୍ଷଂ ତିଷ୍ଠ ହେ ପ୍ରଭୋ
'ତଥାପି, ମୁଁ ଏକ ଅନୁରୋଧ କରେ— ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହୁ। ଏବଂ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋ ଘରେ ତିନି ବର୍ଷ ରୁହ।'
ବ୍ରୁଵନ୍ସମସ୍ତଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ରୂପେଣାନେନ ଶଂକର । ଶିଵ ଉଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ତଥା ରାମ ସର୍ଵଂ ତେ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଏହି ରୂପରେ କହି, ଶିବ କହିଲେ— 'ଏହିପରି ହେଉ, ରାମ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ ହେବ।'
ଅଥାହ ଚକ୍ରୀ ରାଜାନଂ ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । ଵରଂ ଵୃଣୁ ମହାଭାଗ ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ଯମିଚ୍ଛସି
ତାପରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ଖୁସି; ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ସେହି ଵର ଚାହ।'
ଶ୍ରୀରାମ ଆହ ଵଚନଂ ମମ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯଂ ନ ଚାସ୍ତି ହି । ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଶଂଭୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତମନ୍ଯତ୍ସର୍ଵମୁଦୀରିତମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— 'ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଅନୁରୋଧ ନାହିଁ; ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ମିଳିବା ଥିଲା, ମିଳିଗଲା; ଅନ୍ୟ ସବୁ କଥା ହେଇଯାଇଛି।'
କିଂ ଚୈକଂ ଵରଯେ ଵିଷ୍ଣୋ ପ୍ରସନ୍ନଃ ସର୍ଵଦା ଭଵ । ଅଥସୀ ତାଂ ହରିଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରସନ୍ନୋଽହଂ ତଵାଧୁନା
'ତଥାପି, ମୁଁ ଏକ ଅନୁରୋଧ କରେ— ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସଦା ମୋପରି ଦୟାବାନ ରୁହ।' ତାପରେ ହରି ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏବେ ତୁମପରି ଖୁସି।'
ଵରଂ ଵୃଣୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତତଃ ସୀତାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ । ଵରୋ ଵୃତଃ ପୁରା ଭର୍ତ୍ରା ନ ଚାନ୍ଯୋ ମେ ଵରୋଵରଃ
'ବର ଚାହ, ମୁଁ ଦେବି।' ତାପରେ ସୀତା କହିଲେ— 'ମୋ ସ୍୵ାମୀ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ବର ଚାହିଥିଲେ, ସେହି ମୋର; ଏଠାରେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଧିକ ବର ନାହିଁ।'