ଅଥ ରାମଃ କରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ନୋତ୍ଥିତସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ହନୂମାନଥ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ବଲଵତ୍କରମ୍
ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଠିଲେ। ପରେ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଦେଲେ।
ଇତରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କରେଣ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵମ୍ । ଆଚକର୍ଷ କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଃ ସାକ୍ରୋଶମୁକ୍ତଵାନ୍
ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଧରି, ବାନର ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଟାଣିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ଛିଦ୍ଯତେ ମେ କରୋ ଵ୍ଯକ୍ତମୁତ୍ଥାପଯ ତତୋଽନ୍ଯତଃ । ଲାଂଗୂଲେନ ସପୀଠଂ ତମାଵୃତ୍ଯାଽମସ୍ତକଂ ବଲାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୋ ହାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି; ଆଉ କିଛି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଉଠାଅ।' ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ଚେଉଁ ଥରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳେ ଢାକିଦେଲେ।
ଅଥାଧାଵତ୍ତତଃ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୁ ନ ଚଚାଲ ହ । ଅଥ ଵାନରଵୀରସ୍ତୁ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ କୃନ୍ତତାଂ ମହୀମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୃଥିବୀକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ। ବାନର ବୀର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟି କଟିଦେଲେ।
ପାଦୌ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ସୁଦୃଢୌ ଦ୍ଵିଜମୂର୍ଧାନମାକ୍ଷିପତ୍ । ଵିଶୀର୍ଣମଭଵଦ୍ଵେଶ୍ମ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ବହିସ୍ତଥା
ଦୁଇଟି ଦୃଢ଼ ପାଦ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ; ଘର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାହାରେ ଥିଲେ।
ସହ ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜଃ ସୋଽଥ ହନୂମାନ୍ବହିରଭ୍ଯଗାତ୍ । ପୀଠେ ଚ ସ୍ଥାପଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସ୍ଥଵିରଂ କୃଶମ୍
ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ହନୁମାନ୍ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଆସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ।
ଦ୍ଵିଜାଯ ଜଲମାଦାଯ ଜାମ୍ବଵାନ୍ମୃଣ୍ମଯେ ଘଟେ । ଆହ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଜଲଂ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଯାଽଦେଯଂ ସଭାଜନମ୍
ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାଟିର ଘଡ଼ାରେ ଜଳ ଆଣି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ପରିସ୍କାର ଜଳ ଏବଂ ପାତ୍ର ଅଛି, ନିଅ।'
ସୀତା ପ୍ରକ୍ଷାଲଯେଦଙ୍ଗଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜଲଦୋ ଭଵେତ୍ । ଜାମ୍ବଵାନାହ ତଂ ରାମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋକ୍ତମଶେଷତଃ
ସୀତା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପରିଷ୍କାର କରିବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଳ ଦେବେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ରାମଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରକ୍ଷାଲନେ ରାମୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶାନୁଜଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ସୌମିତ୍ରିର୍ଜଲମାଦାଯ ଦ୍ଵିଜାଙ୍ଗକ୍ଷାଲନେ ତଥା
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଧୋଇବାକୁ ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କଲେ, ଯିଏ ଶିକାରୀ ଦେଶରୁ ଆସିଥିଲେ। ସେପରି ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶରୀର ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଲେ।
ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଦଶେଷାଙ୍ଗଂ ପ୍ରତିମାମିଵ ଭୂଭୁଜଃ । ଅଥ ରାମୋପଦେଶେନ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ତଥୈଵ ଚ
ଭୂପତିମାନେ ପ୍ରତିମାକୁ ଯେପରି ଧୋଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଦେଲେ। ପରେ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ସେଇ କାମ କଲେ।
ଅଥାତିଥିଃ ସ୍ଵଗଣ୍ଡୂଷଂ ସୀତାଵକ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ । ସାଲଂକାରାଽମ୍ବୁଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଦଥୋ ସତୀ
ତାପରେ ଅତିଥି ନିଜ ମୁଁହରେ ରଖିଥିବା ପାଣି ସୀତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଜଳରେ ଭିଜି ଓ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସତୀ ସୀତା ନିଜେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମଲାଲାସୁପ୍ରଚୁରଂ ମୁଖଂ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସା ସତୀ । ପ୍ରମମାର୍ଜ ପୁନଃ କ୍ଷାଲ୍ଯ ନାସା ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣମତ୍ଯଜତ୍
ସତୀ ସୀତା ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଁହ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ ଲାଲା ଭରିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଭଲଭାବେ ପୋଛିଦେଲେ। ପୁଣି ଧୋଇ, ନାକରୁ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ବାହାର କରିଦେଲେ।
ଆଚାମଯିତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଦ୍ଵିଜୋ ନ ଶକ୍ଯମିତ୍ଯାହ ହନୂମାନପ୍ଯଥାଽଗତଃ
ଆଚମନ କରାଇ ସୌମିତ୍ରି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଉଠନ୍ତୁ।' ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପାରୁନି।' ଏହିବେଳେ ହନୁମାନ ଆସିଲେ।
ଅତିଥିଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଵିପ୍ରଃ ପୀଡିତୋଽହଂ ହନୂମତା । ଗୃହୀତ୍ଵୋଦ୍ଧରତା ପୂର୍ଵଂ ପାତିତୋ ଵାନରେଣ ଚ
ଦ୍ୱିଜ ଅତିଥି ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଉଠାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ମୋତେ ଫେଲିଦେଲେ।'
ଜାଂବଵାନଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଲୋମାଂଗଂ ମମ ଵୈ ମୃଦୁ । ମଯାଥ ଧ୍ରିଯସେ ଵିପ୍ର ନ ଚ ପୀଡା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ, 'ମୋ ଶରୀର ମୃଦୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଧରିଲେ, ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜାଂବଵାନ୍ଵିପ୍ରଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲଂବ୍ଯ ଚୋଦ୍ଧରତ୍ । ଦ୍ଵିଜପ୍ରାଂତମଥାଦାଯ ସ୍ଥାପଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍
ଏପରି କହି ଜାମ୍ବବାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଧରି ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି ତୀରକୁ ନେଇ, ସେ ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କୁ ବସାଇଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଵର୍ତତ । ଦତ୍ତାଶୀରପି ଵିପେଂଦ୍ରୈର୍ଦତ୍ଵା ତାଂବୂଲମଗ୍ରତଃ
ତାପରେ ରାମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସାମ୍ନାରେ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ।
ପାଦାଵଲଂବକୃଦ୍ରାମୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଯି ସୀତେଽତିଥେରସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ନ କ୍ଷାଲିତଂ ଵପୁଃ
ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ରାମ ପାଦ ଧରି କହିଲେ, 'ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଅତିଥିଙ୍କ ଶରୀର ଧୋଇନାହଁ।'
ଜଂଘାଯୁଗେଽତିଥେରସ୍ଯ ମଲଂ ଚାସ୍ଯଂ ମଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରକ୍ଷାଲଯ ମୁଖଂ ଦ୍ଵିଜୋ ନ ସହତେ ମଲମ୍
ଅତିଥିଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଓ ମୁଁହ ଏଉଁଠି ମେଳ ଅଛି; ମୁଁହକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଅ, କାରଣ ଦ୍ୱିଜ ମେଳ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୀତୋଵାଚ- ଅଥ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ସମ୍ଯଗିଦାନୀଂ ନିର୍ଗତଂ ପୁନଃ । ରାମ ଉଵାଚ- ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯ ମଲଂ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ମମ
ସୀତା କହିଲେ— 'ଏବେ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଦେଲି, ମେଳ ବାହାରିଗଲା।' ରାମ କହିଲେ— 'ପୁଣି ଧୋଅ, ନହେଲେ ଦୋଷ ମୋରେ ହେବ।'
ଅଥ ସୀତା ତଥା କୃତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ବଭୂଵ ହ । ଆହ ରାମଂ ଚ ସୀତାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜଃ ପରମକୋପଵାନ୍
ତାପରେ ସୀତା ଏହିପରି କରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପାଦୌ ଯୌ ମମ ରାଜେଂଦ୍ର ତୌ ସୀତା ଲଂବଯେଦିତି । ଭଵାନ୍କରୌ ଚ ଭରତୋ ମମ ଵୀଜଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତୁ
'ମୋର ପାଦ ଦୁଇଟି ସୀତା ଧରି ରଖନ୍ତୁ, ରାଜା। ଭରତ ତାଙ୍କ ହାତରେ ମୋତେ ବୀଜ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କେଶନିଚଯ ପ୍ରସାଧନକରୋ ଭଵେତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମନିର୍ମୁକ୍ତିଂ ସ୍ଵଵସ୍ତ୍ରେଣ କରୋତୁ ମେ
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋର କେଶ ଗଠନ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନିଜ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୋର ଶ୍ଲେଷ୍ମା ପୋଛନ୍ତୁ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅଥ ତେ ଚକ୍ରୁରତିଥେରଶେଷମୁଦିତଂ ତଥା । ତଥାପୁର୍ଵିସ୍ମଯଂ ଵିପ୍ରା ନରଵାନରରାକ୍ଷସାଃ
ସୂତ କହିଲେ— ତାପରେ ସେମାନେ ଅତିଥିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କଲେ। ଦ୍ୱିଜ, ମନୁଷ୍ୟ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଶିଵା ଦେଵୀ ଚ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ସଭ୍ରୂଭଂଗମୁଦୈକ୍ଷତାମ୍ । ମନସା ଚାପ୍ଯଭାଷେତାମତିଥିଃଶଂଭୁରେଵ ଚ
ଶିବା ଦେବୀ ଓ ଶମ୍ଭୁ ଭୌହ ଉଠାଇ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ। ମନରେ ଅତିଥି ଓ ଶମ୍ଭୁ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
ଅତିଥିଶ୍ଚ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂ ଚ୍ଛଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ପୀତାଂବରଃ ସମସ୍ତାଂଗଭୂଷିତୋଽତୀଵ ଦୀପ୍ତିମାନ୍
ଅତିଥି ଖୁସି ହେଲେ, ଶମ୍ଭୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯଃ ପୁରାରାଧିତଃ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତଃ
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ପୂଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
କୋଟିସୂର୍ଯ୍ଯପ୍ରତୀକାଶଃ କିରୀଟୀକରୁଣାନିଧିଃ । ଆଲଂବ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ ପାଣିମାତିଷ୍ଠତ ସଦାଶିଵଃ
କୋଟି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, କରୁଣାର ସାଗର ସଦାଶିବ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ହାତ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ରାମଃ ପରମଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପୁଲକାଂଚିତଵିଗ୍ରହଃ । ଦଂଡଵନ୍ନିପପାତୋର୍ଵ୍ଯାମାନଂଦପ୍ଲାଵିତେ କ୍ଷଣଃ
ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ରାମଙ୍କ ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଅନମନ୍ଭ୍ରାତରସ୍ତସ୍ଯ ଦଂଡଵଦ୍ଭୂତଲେ ସ୍ଥିତାଃ । ଶିଵ ଉତ୍ଥାପ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥମାଲିଂଗ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମସ୍ତକମ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହେଲେ; ଶିବ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ।