ଏଵଂ କରସହସ୍ରଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ସ ଵିରରାମ ହ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵିପ୍ରୋ ଦେହି ଗଣ୍ଡୂଷଵାରି ମେ । ତର୍ପିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ନ ରାମେଣ ନ ସୀତଯା
ଏଭଳି ହଜାର ହାତ ଚାଳି କରି, ସେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଓ ମହିଳା, ମୋ ପାଇଁ କୌଳି ଜଳ ଦିଅ। ରାମ କିମ୍ବା ସୀତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ରାମେଣ ସୀତଯା ଦତ୍ତଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ହି ଯତ୍ର ଚ । ଇତଃ ପରଂ ହି କିଂ ଦେଯଂ ପୂର୍ଣଂ ଵା ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଶିବ କହିଲେ, 'ରାମ ଓ ସୀତା ଯେଉଁଠି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦେଇଛି, ସେସବୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦେବା ଅଛି? କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି କି ନାହିଁ, ମୋତେ କୁହ।'
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ତୃପ୍ତୋଽସ୍ମି ନ ଚ ମେ ଦେଯମଧିକଂ ଚ କରସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଦ୍ଵନ୍ନତଃ କରଗତଂ ନ ପପାତ କଥଂଚନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋ ହାତରେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦେବା ଥିଲା, ସେ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ, ମୋ ହାତରେ ଯାହା ଥିଲା, ସେ କେବେ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ।'
ନିଷଣ୍ଣୋ ହି ଚିରଂ ଦଧ୍ଯୌ କଥଂ ମେ କେଵଲଃ କରଃ । ଭୁକ୍ତ୍ଯୈ କୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନାନ୍ଯସ୍ମୈ କର୍ମଣେ ମମ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'କିପରି ମୋ ହାତ ଏକାକି ରହିଗଲା? ଏସବୁ କେବଳ ଭୋଜନ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିଲା, ମୋ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାଦନ୍ଯକୃତେରେତତ୍ସର୍ଵଂ ରିକ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଲିପ୍ତାଙ୍ଗୋଽତିଥିରାଭଵତ୍
'ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଏସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଯିବ,' ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅତିଥି ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ । ତୃପ୍ତାନଥ ଦ୍ଵିଜାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ରାଘବ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଦର୍ଵୀକରୋଽଥ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଥ ଇତି ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଇତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିକୀର୍ଯାନ୍ନଂ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
ତାପରେ, ଚମଚ ଧରି, ସେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ପଚାରିଲେ, 'ତମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ତ?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ,' ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅନ୍ନ ବିକିରଣ କଲେ।
ପାତ୍ରସ୍ଯ ଯାମ୍ଯାଭିମୁଖଃ ସଂନିଧୌ ପିଣ୍ଡମର୍ପଯେତ୍ । ଗଣ୍ଡୂଷମପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ତତ୍ରୈଵ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ପାତ୍ରଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖି, ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଳି ଜଳ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟପର୍ଣପାତ୍ରେଷୁ ତେ ଗଣ୍ଡୂଷମକୁର୍ଵତ । ଗୃହାନ୍ତରେ ଚ ତେ ଵିପ୍ରା ଵିଵିଶୁସ୍ତ୍ଵତିଥିଂ ଵିନା 5.117.
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପତ୍ର ପାତ୍ରରେ ସେମାନେ କୌଳି କଲେ। ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତିଥି ବିନା ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆହାତିଥିର୍ବହିଃ କାର୍ଯଂ ମଯାଽଚମନଂ ଵିଟ୍ପତେ । ଉତ୍ଥାତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ନୋମି କରଂ ମେ ଦେହି ରାଘଵ
ଅତିଥି କହିଲେ, 'ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଅଚମନ କାର୍ଯ୍ୟ ବାହାରେ କରିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ ଉଠିପାରୁନାହିଁ, ରାଘବ, ମୋତେ ତୁମ ହାତ ଦିଅ।'
ଅଥ ରାମଃ କରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ନୋତ୍ଥିତସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ହନୂମାନଥ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ବଲଵତ୍କରମ୍
ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଠିଲେ। ପରେ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଦେଲେ।
ଇତରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କରେଣ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵମ୍ । ଆଚକର୍ଷ କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଃ ସାକ୍ରୋଶମୁକ୍ତଵାନ୍
ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଧରି, ବାନର ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଟାଣିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ଛିଦ୍ଯତେ ମେ କରୋ ଵ୍ଯକ୍ତମୁତ୍ଥାପଯ ତତୋଽନ୍ଯତଃ । ଲାଂଗୂଲେନ ସପୀଠଂ ତମାଵୃତ୍ଯାଽମସ୍ତକଂ ବଲାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୋ ହାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି; ଆଉ କିଛି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଉଠାଅ।' ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ଚେଉଁ ଥରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳେ ଢାକିଦେଲେ।
ଅଥାଧାଵତ୍ତତଃ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୁ ନ ଚଚାଲ ହ । ଅଥ ଵାନରଵୀରସ୍ତୁ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ କୃନ୍ତତାଂ ମହୀମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୃଥିବୀକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ। ବାନର ବୀର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟି କଟିଦେଲେ।
ପାଦୌ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ସୁଦୃଢୌ ଦ୍ଵିଜମୂର୍ଧାନମାକ୍ଷିପତ୍ । ଵିଶୀର୍ଣମଭଵଦ୍ଵେଶ୍ମ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ବହିସ୍ତଥା
ଦୁଇଟି ଦୃଢ଼ ପାଦ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ; ଘର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାହାରେ ଥିଲେ।
ସହ ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜଃ ସୋଽଥ ହନୂମାନ୍ବହିରଭ୍ଯଗାତ୍ । ପୀଠେ ଚ ସ୍ଥାପଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସ୍ଥଵିରଂ କୃଶମ୍
ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ହନୁମାନ୍ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଆସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ।
ଦ୍ଵିଜାଯ ଜଲମାଦାଯ ଜାମ୍ବଵାନ୍ମୃଣ୍ମଯେ ଘଟେ । ଆହ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଜଲଂ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଯାଽଦେଯଂ ସଭାଜନମ୍
ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାଟିର ଘଡ଼ାରେ ଜଳ ଆଣି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ପରିସ୍କାର ଜଳ ଏବଂ ପାତ୍ର ଅଛି, ନିଅ।'
ସୀତା ପ୍ରକ୍ଷାଲଯେଦଙ୍ଗଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜଲଦୋ ଭଵେତ୍ । ଜାମ୍ବଵାନାହ ତଂ ରାମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋକ୍ତମଶେଷତଃ
ସୀତା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପରିଷ୍କାର କରିବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଳ ଦେବେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ରାମଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରକ୍ଷାଲନେ ରାମୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶାନୁଜଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ସୌମିତ୍ରିର୍ଜଲମାଦାଯ ଦ୍ଵିଜାଙ୍ଗକ୍ଷାଲନେ ତଥା
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଧୋଇବାକୁ ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କଲେ, ଯିଏ ଶିକାରୀ ଦେଶରୁ ଆସିଥିଲେ। ସେପରି ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶରୀର ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଲେ।
ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଦଶେଷାଙ୍ଗଂ ପ୍ରତିମାମିଵ ଭୂଭୁଜଃ । ଅଥ ରାମୋପଦେଶେନ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ତଥୈଵ ଚ
ଭୂପତିମାନେ ପ୍ରତିମାକୁ ଯେପରି ଧୋଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଦେଲେ। ପରେ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ସେଇ କାମ କଲେ।
ଅଥାତିଥିଃ ସ୍ଵଗଣ୍ଡୂଷଂ ସୀତାଵକ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ । ସାଲଂକାରାଽମ୍ବୁଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଦଥୋ ସତୀ
ତାପରେ ଅତିଥି ନିଜ ମୁଁହରେ ରଖିଥିବା ପାଣି ସୀତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଜଳରେ ଭିଜି ଓ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ସତୀ ସୀତା ନିଜେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ।
ଶ୍ଲେଷ୍ମଲାଲାସୁପ୍ରଚୁରଂ ମୁଖଂ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସା ସତୀ । ପ୍ରମମାର୍ଜ ପୁନଃ କ୍ଷାଲ୍ଯ ନାସା ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣମତ୍ଯଜତ୍
ସତୀ ସୀତା ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଁହ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ ଲାଲା ଭରିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଭଲଭାବେ ପୋଛିଦେଲେ। ପୁଣି ଧୋଇ, ନାକରୁ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ବାହାର କରିଦେଲେ।
ଆଚାମଯିତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିରୁତ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଦ୍ଵିଜୋ ନ ଶକ୍ଯମିତ୍ଯାହ ହନୂମାନପ୍ଯଥାଽଗତଃ
ଆଚମନ କରାଇ ସୌମିତ୍ରି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଉଠନ୍ତୁ।' ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପାରୁନି।' ଏହିବେଳେ ହନୁମାନ ଆସିଲେ।
ଅତିଥିଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଵିପ୍ରଃ ପୀଡିତୋଽହଂ ହନୂମତା । ଗୃହୀତ୍ଵୋଦ୍ଧରତା ପୂର୍ଵଂ ପାତିତୋ ଵାନରେଣ ଚ
ଦ୍ୱିଜ ଅତିଥି ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଉଠାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ମୋତେ ଫେଲିଦେଲେ।'
ଜାଂବଵାନଥ ତଂ ପ୍ରାହ ଲୋମାଂଗଂ ମମ ଵୈ ମୃଦୁ । ମଯାଥ ଧ୍ରିଯସେ ଵିପ୍ର ନ ଚ ପୀଡା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ, 'ମୋ ଶରୀର ମୃଦୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଧରିଲେ, ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜାଂବଵାନ୍ଵିପ୍ରଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲଂବ୍ଯ ଚୋଦ୍ଧରତ୍ । ଦ୍ଵିଜପ୍ରାଂତମଥାଦାଯ ସ୍ଥାପଯାମାସ ତଂ ମୁନିମ୍
ଏପରି କହି ଜାମ୍ବବାନ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଧରି ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି ତୀରକୁ ନେଇ, ସେ ସେଠାରେ ମୁନିଙ୍କୁ ବସାଇଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଵର୍ତତ । ଦତ୍ତାଶୀରପି ଵିପେଂଦ୍ରୈର୍ଦତ୍ଵା ତାଂବୂଲମଗ୍ରତଃ
ତାପରେ ରାମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସାମ୍ନାରେ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ।
ପାଦାଵଲଂବକୃଦ୍ରାମୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଯି ସୀତେଽତିଥେରସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ନ କ୍ଷାଲିତଂ ଵପୁଃ
ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ରାମ ପାଦ ଧରି କହିଲେ, 'ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଅତିଥିଙ୍କ ଶରୀର ଧୋଇନାହଁ।'
ଜଂଘାଯୁଗେଽତିଥେରସ୍ଯ ମଲଂ ଚାସ୍ଯଂ ମଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରକ୍ଷାଲଯ ମୁଖଂ ଦ୍ଵିଜୋ ନ ସହତେ ମଲମ୍
ଅତିଥିଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଓ ମୁଁହ ଏଉଁଠି ମେଳ ଅଛି; ମୁଁହକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଅ, କାରଣ ଦ୍ୱିଜ ମେଳ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୀତୋଵାଚ- ଅଥ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ସମ୍ଯଗିଦାନୀଂ ନିର୍ଗତଂ ପୁନଃ । ରାମ ଉଵାଚ- ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯ ମଲଂ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ମମ
ସୀତା କହିଲେ— 'ଏବେ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଦେଲି, ମେଳ ବାହାରିଗଲା।' ରାମ କହିଲେ— 'ପୁଣି ଧୋଅ, ନହେଲେ ଦୋଷ ମୋରେ ହେବ।'