ଅନ୍ନପୂର୍ଣେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ଭଵାନ୍ଯେଵେତି ମେ ମତିଃ । ସା ଶାଂଭଵୀ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ତତ୍ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ତୁମେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ନିଜେ—ଏହି ମୋର ବିଶ୍ୱାସ।' ଶାମ୍ଭବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭୋଜନ ଦେବି।'
ଅଥୋମା କାଂସ୍ଯମାଦାଯ ଭିସ୍ସାପୂର୍ଣମଲଂକୃତମ୍ । ସ୍ଵର୍ଣଦର୍ଵ୍ଯା ସମାଦାଯ ପାଯସଂ ଗନ୍ଧକାନ୍ତିମତ୍
ତାପରେ ଉମା ଏକ କଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ନେଲେ, ଯାହା ଚାଉଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସୁନାର ଚମଚରେ ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଖିର ଦେଲେ।
ଅସ୍ଯାକ୍ଷଯମିଦଂ ଭୂଯାଦିତି ପ୍ରାଦାତ୍ତୁ ପାଯସମ୍ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ସାଽଦଦାତ୍ସତ୍କୃତଂ ମୁଦା
'ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଖିରଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସହ ଦେଲେ।
ସଶିରଃ କମ୍ପମାନସ୍ତୁ ଊର୍ଧ୍ଵଦୃଷ୍ଟିରଥାଭଵତ୍ । ପ୍ରସାରିତକରଶ୍ଚାଽସୀଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଯସଂ କରେ
ସେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ଉପରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ହାତ ପସାରି ଖିରଟିଏ ନିଜ ହାତରେ ନେଲେ।
ଦୀଯତାଂ ପାଯସଂ ସ୍ଵାଦୁ ସୁଷ୍ଠୁ ପକ୍ଵମିଦଂ ତୁ କିମ୍ । ଶଂଭୁପତ୍ନୀ ବଭାଷେ ତଂ କରେ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତୋ ଦଦେ
'ମିଠା, ଭଲ ରାନ୍ଧାଖିର ଦିଅ—ଏହା କଣ?' ବୋଲି ଶିବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। 'ତୁମେ ନିଜ ହାତରୁ ଖାଅ, ପରେ ମୁଁ ଆଉ ଦେବି।'
ଅଭକ୍ଷଯତ୍ତତୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁନଃ କରତଲେ ସ୍ଥିତମ୍ । ତଦକ୍ଷଯମଥ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରାସାରଯଦଥେତରମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇଲେ, ପୁଣି ସେହି ଖିର ତାଙ୍କର ହାତରେ ଆସିଗଲା। ଏହା ଅକ୍ଷୟ ବୁଝି, ସେ ଅନ୍ୟ ହାତ ପସାରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କରତଲେ ଦେଵୀ ପାଯସଂ ଦତ୍ତଵତ୍ଯୁତ । ଅନ୍ଯେଷାମପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ପକ୍ଵାକ୍ଷଯ୍ଯମଦାତ୍ସତୀ
ସେହି ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଖିର ଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତୀ ଅକ୍ଷୟ ରାନ୍ଧା ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ଅଥ ପାଣିଦ୍ଵଯଗତଂ ଵିଜ୍ଞାଯାକ୍ଷଯ୍ଯପାଯସମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କରାନ୍ତରମଥୋ ପ୍ରାସାରଯତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଅକ୍ଷୟ ଖିର ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କର ହାତ ପସାରିଲେ।
ଉଵାଚାନ୍ନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସସୂପଘୃତମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଵାଦେଵୀ ତଥା ପ୍ରାଦାଦକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଶଂଭୁଵଲ୍ଲଭା
ସେ କହିଲେ, 'ଭଲ ତରକାରି ଓ ଘିଅ ସହ ଭୋଜନ ଦେଅ।' ଏଭଳି ଶିବା ଦେବୀ, ଶିବଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଅକ୍ଷୟ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାଦାତ୍ତଦା ସାଧ୍ଵୀ ସର୍ଵମେଵ ତଦକ୍ଷଯମ୍ । କରାନ୍ତରମଥୋସୃଷ୍ଟଂ ପରିପୂର୍ଣଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ସତୀ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହେଲା; ଯେଉଁଥିରେ ହାତରେ ରଖାଯାଉଥିଲା, ସେଥିରେ ପୁଣିପୁଣି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।
ଏଵଂ କରସହସ୍ରଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ସ ଵିରରାମ ହ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵିପ୍ରୋ ଦେହି ଗଣ୍ଡୂଷଵାରି ମେ । ତର୍ପିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ନ ରାମେଣ ନ ସୀତଯା
ଏଭଳି ହଜାର ହାତ ଚାଳି କରି, ସେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଓ ମହିଳା, ମୋ ପାଇଁ କୌଳି ଜଳ ଦିଅ। ରାମ କିମ୍ବା ସୀତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ରାମେଣ ସୀତଯା ଦତ୍ତଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ହି ଯତ୍ର ଚ । ଇତଃ ପରଂ ହି କିଂ ଦେଯଂ ପୂର୍ଣଂ ଵା ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଶିବ କହିଲେ, 'ରାମ ଓ ସୀତା ଯେଉଁଠି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦେଇଛି, ସେସବୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦେବା ଅଛି? କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି କି ନାହିଁ, ମୋତେ କୁହ।'
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ତୃପ୍ତୋଽସ୍ମି ନ ଚ ମେ ଦେଯମଧିକଂ ଚ କରସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଦ୍ଵନ୍ନତଃ କରଗତଂ ନ ପପାତ କଥଂଚନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋ ହାତରେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦେବା ଥିଲା, ସେ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ, ମୋ ହାତରେ ଯାହା ଥିଲା, ସେ କେବେ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ।'
ନିଷଣ୍ଣୋ ହି ଚିରଂ ଦଧ୍ଯୌ କଥଂ ମେ କେଵଲଃ କରଃ । ଭୁକ୍ତ୍ଯୈ କୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନାନ୍ଯସ୍ମୈ କର୍ମଣେ ମମ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'କିପରି ମୋ ହାତ ଏକାକି ରହିଗଲା? ଏସବୁ କେବଳ ଭୋଜନ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିଲା, ମୋ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାଦନ୍ଯକୃତେରେତତ୍ସର୍ଵଂ ରିକ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଲିପ୍ତାଙ୍ଗୋଽତିଥିରାଭଵତ୍
'ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଏସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଯିବ,' ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅତିଥି ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ । ତୃପ୍ତାନଥ ଦ୍ଵିଜାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ରାଘବ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଦର୍ଵୀକରୋଽଥ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଥ ଇତି ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଇତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିକୀର୍ଯାନ୍ନଂ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
ତାପରେ, ଚମଚ ଧରି, ସେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ପଚାରିଲେ, 'ତମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ତ?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ,' ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅନ୍ନ ବିକିରଣ କଲେ।
ପାତ୍ରସ୍ଯ ଯାମ୍ଯାଭିମୁଖଃ ସଂନିଧୌ ପିଣ୍ଡମର୍ପଯେତ୍ । ଗଣ୍ଡୂଷମପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ତତ୍ରୈଵ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ପାତ୍ରଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖି, ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଳି ଜଳ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟପର୍ଣପାତ୍ରେଷୁ ତେ ଗଣ୍ଡୂଷମକୁର୍ଵତ । ଗୃହାନ୍ତରେ ଚ ତେ ଵିପ୍ରା ଵିଵିଶୁସ୍ତ୍ଵତିଥିଂ ଵିନା 5.117.
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପତ୍ର ପାତ୍ରରେ ସେମାନେ କୌଳି କଲେ। ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତିଥି ବିନା ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆହାତିଥିର୍ବହିଃ କାର୍ଯଂ ମଯାଽଚମନଂ ଵିଟ୍ପତେ । ଉତ୍ଥାତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ନୋମି କରଂ ମେ ଦେହି ରାଘଵ
ଅତିଥି କହିଲେ, 'ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଅଚମନ କାର୍ଯ୍ୟ ବାହାରେ କରିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ ଉଠିପାରୁନାହିଁ, ରାଘବ, ମୋତେ ତୁମ ହାତ ଦିଅ।'
ଅଥ ରାମଃ କରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ନୋତ୍ଥିତସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ହନୂମାନଥ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ବଲଵତ୍କରମ୍
ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଠିଲେ। ପରେ ହନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଦେଲେ।
ଇତରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କରେଣ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵମ୍ । ଆଚକର୍ଷ କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜଃ ସାକ୍ରୋଶମୁକ୍ତଵାନ୍
ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଧରି, ବାନର ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଟାଣିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ଛିଦ୍ଯତେ ମେ କରୋ ଵ୍ଯକ୍ତମୁତ୍ଥାପଯ ତତୋଽନ୍ଯତଃ । ଲାଂଗୂଲେନ ସପୀଠଂ ତମାଵୃତ୍ଯାଽମସ୍ତକଂ ବଲାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୋ ହାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି; ଆଉ କିଛି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଉଠାଅ।' ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ଚେଉଁ ଥରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳେ ଢାକିଦେଲେ।
ଅଥାଧାଵତ୍ତତଃ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୁ ନ ଚଚାଲ ହ । ଅଥ ଵାନରଵୀରସ୍ତୁ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ କୃନ୍ତତାଂ ମହୀମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୃଥିବୀକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ। ବାନର ବୀର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟି କଟିଦେଲେ।
ପାଦୌ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ସୁଦୃଢୌ ଦ୍ଵିଜମୂର୍ଧାନମାକ୍ଷିପତ୍ । ଵିଶୀର୍ଣମଭଵଦ୍ଵେଶ୍ମ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ବହିସ୍ତଥା
ଦୁଇଟି ଦୃଢ଼ ପାଦ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ; ଘର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାହାରେ ଥିଲେ।
ସହ ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜଃ ସୋଽଥ ହନୂମାନ୍ବହିରଭ୍ଯଗାତ୍ । ପୀଠେ ଚ ସ୍ଥାପଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସ୍ଥଵିରଂ କୃଶମ୍
ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ହନୁମାନ୍ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଆସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ।
ଦ୍ଵିଜାଯ ଜଲମାଦାଯ ଜାମ୍ବଵାନ୍ମୃଣ୍ମଯେ ଘଟେ । ଆହ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଜଲଂ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଯାଽଦେଯଂ ସଭାଜନମ୍
ଜାମ୍ବବାନ୍ ମାଟିର ଘଡ଼ାରେ ଜଳ ଆଣି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ପରିସ୍କାର ଜଳ ଏବଂ ପାତ୍ର ଅଛି, ନିଅ।'
ସୀତା ପ୍ରକ୍ଷାଲଯେଦଙ୍ଗଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜଲଦୋ ଭଵେତ୍ । ଜାମ୍ବଵାନାହ ତଂ ରାମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋକ୍ତମଶେଷତଃ
ସୀତା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପରିଷ୍କାର କରିବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଳ ଦେବେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ରାମଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରକ୍ଷାଲନେ ରାମୋ ଵ୍ଯାଦିଦେଶାନୁଜଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ସୌମିତ୍ରିର୍ଜଲମାଦାଯ ଦ୍ଵିଜାଙ୍ଗକ୍ଷାଲନେ ତଥା
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଧୋଇବାକୁ ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କଲେ, ଯିଏ ଶିକାରୀ ଦେଶରୁ ଆସିଥିଲେ। ସେପରି ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶରୀର ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଲେ।
ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଦଶେଷାଙ୍ଗଂ ପ୍ରତିମାମିଵ ଭୂଭୁଜଃ । ଅଥ ରାମୋପଦେଶେନ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୌ ତଥୈଵ ଚ
ଭୂପତିମାନେ ପ୍ରତିମାକୁ ଯେପରି ଧୋଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଦେଲେ। ପରେ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ସେଇ କାମ କଲେ।