ପିତୄଣାଂ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଦ୍ଯାଦତିଥଯେ ତତଃ । ଦେଵତାଭ୍ଯ ଇତି ମୁଖାନୁଚ୍ଚାର୍ଯାଽପୋଶନଂ ଦଦେତ୍
ତାପରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, ତାପରେ ଅତିଥିକୁ। 'ଦେବତାଙ୍କୁ' ବୋଲି ମୁଖ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ରିର୍ଜପିତ୍ଵା ତୁ ଗାଯତ୍ରୀମୁପଵୀତୀ ପୁରୋମୁଖଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତଵାନ୍ବ୍ରୂଯାନ୍ମଧୁତ୍ରଯମତଃ ପରମ୍
ଉପବୀତୀ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ପଢି, ପରେ ବାମ କନ୍ଧରେ ଜନ୍ୟୁ ରଖି 'ମଧୁତ୍ରୟ' ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ୍।
ଭୁଞ୍ଜଧ୍ଵମିତି ତାନୁକ୍ତ୍ଵା ଭୁଞ୍ଜାନେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ । ରକ୍ଷୋଘ୍ନମନ୍ତ୍ରପଠନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାଦି ଦାପଯନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ 'ଖାଆ' ବୋଲି କହି, ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମମାନେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେ ରକ୍ଷାକରିବା ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵିପ୍ରୋ ଯୋଽତିଥିସ୍ତଦିଦଂ ତଥା । କୃତଵାନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦାମି ସମାସତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଆସିଲେ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା କଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।
ପାତ୍ରସ୍ଥିତମଶେଷଂ ଚ ଗ୍ରାସେନୈକେନ ଚାଗ୍ରସତ୍ । ପ୍ରାଣାହୁତୀନାଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଦୀଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପାତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ମୁଁହରେ ଖାଇଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରାଣାହୁତି ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭୋଜନ ଦିଅ।'
ଏତାଵଦ୍ଦାତୁମଶକ୍ତଃ କଥଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯୋଦ୍ଯତଃ । ମମୈକସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେ ତ୍ଵମଶକ୍ତୋ ରାମ କିଂ ଵୃଥା
ଏତେ ଦେବାକୁ ଯଦି ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ମୋ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଦେବାରେ ଯଦି ଅସମର୍ଥ, ହେ ରାମ, ତେବେ ଏହି ସବୁ କାହିଁକି ଅକାରଣ?
ବହୂନାଂ ଭୋଜନଂ ଦାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ରାମ କିଂ ଵୃଥା । ସହସା କୃତକର୍ମାଣି ନ ସମାପ୍ତିଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଚ
ଅନେକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ, ହେ ରାମ, ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ? ଯେଉଁ କାମ ହଠାତ୍ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଯା କୃତମଶେଷାଣାଂ ନାଲଂ ପ୍ରାଣାହୁତିର୍ମମ । କଥଂ ମେ ଦୀଯତେ ଭୁକ୍ତିଃ କଥମେଷାଂ ତଥା ଵଦ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଦେଲ, ସେଟି ମୋ ପ୍ରାଣାହୁତି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହଁ। ତେବେ ମୋର ଭୋଜନ କିପରି ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କିପରି? ଏହା କହ।
ରାମସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଵୀରୋ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ହି ଯଥାସୁଖମ୍ । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ତାହାପରେ ବୀର ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଜନ କର।' ଏହିପରି କହି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଥ ଶଂଭୁଂ ସମାହୂଯ ପ୍ରାହ ତ୍ଵଂ ପରିଵେଷଯ । ତ୍ଵଂ ପିତା ପାର୍ଵତୀ ମାତା ଶିଵା ଦେଵୀତି ମେ ମତିଃ
ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୋଜନ ପରିବେଷଣ କର। ତୁମେ ମୋର ପିତା, ପାର୍ବତୀ ମୋର ମାଆ, ଶିବା ଦେବୀ ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।'
ଅନ୍ନପୂର୍ଣେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ଭଵାନ୍ଯେଵେତି ମେ ମତିଃ । ସା ଶାଂଭଵୀ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ତତ୍ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ତୁମେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ନିଜେ—ଏହି ମୋର ବିଶ୍ୱାସ।' ଶାମ୍ଭବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭୋଜନ ଦେବି।'
ଅଥୋମା କାଂସ୍ଯମାଦାଯ ଭିସ୍ସାପୂର୍ଣମଲଂକୃତମ୍ । ସ୍ଵର୍ଣଦର୍ଵ୍ଯା ସମାଦାଯ ପାଯସଂ ଗନ୍ଧକାନ୍ତିମତ୍
ତାପରେ ଉମା ଏକ କଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ନେଲେ, ଯାହା ଚାଉଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସୁନାର ଚମଚରେ ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଖିର ଦେଲେ।
ଅସ୍ଯାକ୍ଷଯମିଦଂ ଭୂଯାଦିତି ପ୍ରାଦାତ୍ତୁ ପାଯସମ୍ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ସାଽଦଦାତ୍ସତ୍କୃତଂ ମୁଦା
'ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଖିରଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସହ ଦେଲେ।
ସଶିରଃ କମ୍ପମାନସ୍ତୁ ଊର୍ଧ୍ଵଦୃଷ୍ଟିରଥାଭଵତ୍ । ପ୍ରସାରିତକରଶ୍ଚାଽସୀଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଯସଂ କରେ
ସେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ଉପରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ହାତ ପସାରି ଖିରଟିଏ ନିଜ ହାତରେ ନେଲେ।
ଦୀଯତାଂ ପାଯସଂ ସ୍ଵାଦୁ ସୁଷ୍ଠୁ ପକ୍ଵମିଦଂ ତୁ କିମ୍ । ଶଂଭୁପତ୍ନୀ ବଭାଷେ ତଂ କରେ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତୋ ଦଦେ
'ମିଠା, ଭଲ ରାନ୍ଧାଖିର ଦିଅ—ଏହା କଣ?' ବୋଲି ଶିବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। 'ତୁମେ ନିଜ ହାତରୁ ଖାଅ, ପରେ ମୁଁ ଆଉ ଦେବି।'
ଅଭକ୍ଷଯତ୍ତତୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁନଃ କରତଲେ ସ୍ଥିତମ୍ । ତଦକ୍ଷଯମଥ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରାସାରଯଦଥେତରମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇଲେ, ପୁଣି ସେହି ଖିର ତାଙ୍କର ହାତରେ ଆସିଗଲା। ଏହା ଅକ୍ଷୟ ବୁଝି, ସେ ଅନ୍ୟ ହାତ ପସାରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କରତଲେ ଦେଵୀ ପାଯସଂ ଦତ୍ତଵତ୍ଯୁତ । ଅନ୍ଯେଷାମପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ପକ୍ଵାକ୍ଷଯ୍ଯମଦାତ୍ସତୀ
ସେହି ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଖିର ଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତୀ ଅକ୍ଷୟ ରାନ୍ଧା ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ଅଥ ପାଣିଦ୍ଵଯଗତଂ ଵିଜ୍ଞାଯାକ୍ଷଯ୍ଯପାଯସମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କରାନ୍ତରମଥୋ ପ୍ରାସାରଯତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଅକ୍ଷୟ ଖିର ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କର ହାତ ପସାରିଲେ।
ଉଵାଚାନ୍ନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସସୂପଘୃତମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଵାଦେଵୀ ତଥା ପ୍ରାଦାଦକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଶଂଭୁଵଲ୍ଲଭା
ସେ କହିଲେ, 'ଭଲ ତରକାରି ଓ ଘିଅ ସହ ଭୋଜନ ଦେଅ।' ଏଭଳି ଶିବା ଦେବୀ, ଶିବଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଅକ୍ଷୟ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାଦାତ୍ତଦା ସାଧ୍ଵୀ ସର୍ଵମେଵ ତଦକ୍ଷଯମ୍ । କରାନ୍ତରମଥୋସୃଷ୍ଟଂ ପରିପୂର୍ଣଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ସତୀ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହେଲା; ଯେଉଁଥିରେ ହାତରେ ରଖାଯାଉଥିଲା, ସେଥିରେ ପୁଣିପୁଣି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।
ଏଵଂ କରସହସ୍ରଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ସ ଵିରରାମ ହ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵିପ୍ରୋ ଦେହି ଗଣ୍ଡୂଷଵାରି ମେ । ତର୍ପିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ନ ରାମେଣ ନ ସୀତଯା
ଏଭଳି ହଜାର ହାତ ଚାଳି କରି, ସେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଓ ମହିଳା, ମୋ ପାଇଁ କୌଳି ଜଳ ଦିଅ। ରାମ କିମ୍ବା ସୀତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ରାମେଣ ସୀତଯା ଦତ୍ତଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ହି ଯତ୍ର ଚ । ଇତଃ ପରଂ ହି କିଂ ଦେଯଂ ପୂର୍ଣଂ ଵା ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଶିବ କହିଲେ, 'ରାମ ଓ ସୀତା ଯେଉଁଠି ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦେଇଛି, ସେସବୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦେବା ଅଛି? କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି କି ନାହିଁ, ମୋତେ କୁହ।'
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- ତୃପ୍ତୋଽସ୍ମି ନ ଚ ମେ ଦେଯମଧିକଂ ଚ କରସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଦ୍ଵନ୍ନତଃ କରଗତଂ ନ ପପାତ କଥଂଚନ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋ ହାତରେ ଯେଉଁ ଅଧିକ ଦେବା ଥିଲା, ସେ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ, ମୋ ହାତରେ ଯାହା ଥିଲା, ସେ କେବେ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ।'
ନିଷଣ୍ଣୋ ହି ଚିରଂ ଦଧ୍ଯୌ କଥଂ ମେ କେଵଲଃ କରଃ । ଭୁକ୍ତ୍ଯୈ କୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନାନ୍ଯସ୍ମୈ କର୍ମଣେ ମମ
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'କିପରି ମୋ ହାତ ଏକାକି ରହିଗଲା? ଏସବୁ କେବଳ ଭୋଜନ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିଲା, ମୋ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାଦନ୍ଯକୃତେରେତତ୍ସର୍ଵଂ ରିକ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଲିପ୍ତାଙ୍ଗୋଽତିଥିରାଭଵତ୍
'ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଏସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଯିବ,' ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅତିଥି ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ । ତୃପ୍ତାନଥ ଦ୍ଵିଜାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ରାଘବ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଦର୍ଵୀକରୋଽଥ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଥ ଇତି ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଇତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିକୀର୍ଯାନ୍ନଂ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
ତାପରେ, ଚମଚ ଧରି, ସେ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ପଚାରିଲେ, 'ତମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ତ?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ,' ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅନ୍ନ ବିକିରଣ କଲେ।
ପାତ୍ରସ୍ଯ ଯାମ୍ଯାଭିମୁଖଃ ସଂନିଧୌ ପିଣ୍ଡମର୍ପଯେତ୍ । ଗଣ୍ଡୂଷମପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ତତ୍ରୈଵ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ପାତ୍ରଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖି, ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଳି ଜଳ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟପର୍ଣପାତ୍ରେଷୁ ତେ ଗଣ୍ଡୂଷମକୁର୍ଵତ । ଗୃହାନ୍ତରେ ଚ ତେ ଵିପ୍ରା ଵିଵିଶୁସ୍ତ୍ଵତିଥିଂ ଵିନା 5.117.
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପତ୍ର ପାତ୍ରରେ ସେମାନେ କୌଳି କଲେ। ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତିଥି ବିନା ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆହାତିଥିର୍ବହିଃ କାର୍ଯଂ ମଯାଽଚମନଂ ଵିଟ୍ପତେ । ଉତ୍ଥାତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ନୋମି କରଂ ମେ ଦେହି ରାଘଵ
ଅତିଥି କହିଲେ, 'ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଅଚମନ କାର୍ଯ୍ୟ ବାହାରେ କରିବାକୁ ହେବ। ମୁଁ ଉଠିପାରୁନାହିଁ, ରାଘବ, ମୋତେ ତୁମ ହାତ ଦିଅ।'