ଯମାଯାଙ୍ଗିରସେ ପିତୃମତେ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି । ଦ୍ଵିତୀଯାମାହୁତିଂ ହୁତ୍ଵା ଚାଭିଘାର୍ଯାକ୍ଷତଂ ତତଃ
ଯମ, ଅଙ୍ଗିରା, ପିତୃମତେ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା, ନମ:' ବୋଲି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅହୁତି ଦେବା ପରେ, ଅଭିଘାର କରି ଅକ୍ଷତ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅଗ୍ନଯେ କଵ୍ଯଵାହନାଯ ସ୍ଵଧା ନମସ୍ତତଃ ପରମ୍ । ହୁତ୍ଵାଽପସଵ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ପରିଵିଷ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନ୍ଵ୍ରଜେତ୍
ଅଗ୍ନି, କବ୍ୟବାହନ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା, ନମ:' ବୋଲି ଅହୁତି ଦେବା ପରେ, ଜନ୍ୟୁ ବାମ କନ୍ଧରେ ରଖି ritual କରି, ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ମେକ୍ଷଣେନ ତତୋଽଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପାତଯେତ୍ପିତୃପାତ୍ରକେ । ପିଣ୍ଡପାତ୍ରମତଃ ଶେଷଂ ଦର୍ଵୀପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ତତଃ
ପିତୃପାତ୍ରରେ ମେକ୍ଷଣ କରି ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ପରେ, ଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରରେ ରଖି, ଦର୍ବୀକୁ ପରିସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।
ମେକ୍ଷଣସ୍ଯାଗ୍ନିନିକ୍ଷେପଂ ତତଃ ପାତ୍ରାଣ୍ଯୁପସ୍ତରେତ୍ । ପାତ୍ରଦକ୍ଷିଣଭାଗେ ତୁ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନମନନ୍ତରମ୍
ମେକ୍ଷଣର ଅଗ୍ନି ରଖି, ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ସଜାଇବା ପରେ, ପାତ୍ରର ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଖାଦ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଭୋଜ୍ଯଶାକାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ସ ଦତ୍ତଵାନ୍ । ଅଥାତିଥିର୍ମହାଵୃଦ୍ଧୋ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ, ଶାକ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ପରେ, ଅତିଥି, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ, ସବୁ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖିଥାଏ।
ଉଵାଚ ରାଘଵଂ ଶାନ୍ତଂ ଶୀଘ୍ରମେଵ ନମସ୍କୁରୁ । ବୁଭୁକ୍ଷା ଵର୍ତତେଽସ୍ମାକଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଵା ତଵାଽଜ୍ଞଯା
ସେ ଶାନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ନମସ୍କାର କର। ଆମେ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି।'
ରାମୋ ବଭାଷେ ଵଚନଂ ଵିଲମ୍ବଯ କ୍ଷଣଂ ମୁନେ । ଦେଵତାଃ ପିତରୋ ମଙ୍କ୍ଷୁ ନମସ୍ଯନ୍ତେଽଧୁନା ମଯା
ରାମ କହିଲେ, 'ମୁନି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର। ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଏବେ ମୁଁ ପୂଜା କରୁଛି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରାଦାଦନ୍ନଂ ପାତ୍ରଗତଂ ତଦା । ପ୍ରାକ୍ସୌମ୍ଯାଗ୍ରାନ୍କୁଶାନ୍ଦୈଵେ ପ୍ରତୀଚୀଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରକାନ୍
ଏହିପରି କହି, ରାଘବ ତାହା ପାତ୍ରରେ ରଖିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା କୁଶ ଦେଲେ, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା କୁଶ ଦେଲେ।
ପିତ୍ର୍ଯେ ପଵିତ୍ରେ ଯେ ଦର୍ଭା ଯଵାନଥ ତିଲାନପି । ଅନ୍ନପ୍ରଦାନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ପୃଥିଵୀ ଇତି ମନ୍ତ୍ରତଃ
ପିତୃୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଦର୍ଭା, ଯବ ଓ ତିଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। 'ପୃଥିବୀ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଇଦଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ସ୍ପୃଷ୍ଟମଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ତୁ । ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯେ ଦେଵା ଇତି ଵୈ ପଠନ୍
ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦ୍ୱିଜ 'ଏହା ବିଷ୍ଣୁ' ବୋଲି ପଢିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ 'ଏହା ଦେବତା' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ୍।
ପିତୄଣାଂ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଦ୍ଯାଦତିଥଯେ ତତଃ । ଦେଵତାଭ୍ଯ ଇତି ମୁଖାନୁଚ୍ଚାର୍ଯାଽପୋଶନଂ ଦଦେତ୍
ତାପରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, ତାପରେ ଅତିଥିକୁ। 'ଦେବତାଙ୍କୁ' ବୋଲି ମୁଖ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ରିର୍ଜପିତ୍ଵା ତୁ ଗାଯତ୍ରୀମୁପଵୀତୀ ପୁରୋମୁଖଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତଵାନ୍ବ୍ରୂଯାନ୍ମଧୁତ୍ରଯମତଃ ପରମ୍
ଉପବୀତୀ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ପଢି, ପରେ ବାମ କନ୍ଧରେ ଜନ୍ୟୁ ରଖି 'ମଧୁତ୍ରୟ' ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା ଉଚିତ୍।
ଭୁଞ୍ଜଧ୍ଵମିତି ତାନୁକ୍ତ୍ଵା ଭୁଞ୍ଜାନେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ । ରକ୍ଷୋଘ୍ନମନ୍ତ୍ରପଠନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାଦି ଦାପଯନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ 'ଖାଆ' ବୋଲି କହି, ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମମାନେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେ ରକ୍ଷାକରିବା ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵିପ୍ରୋ ଯୋଽତିଥିସ୍ତଦିଦଂ ତଥା । କୃତଵାନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦାମି ସମାସତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାମ, ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଆସିଲେ ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା କଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।
ପାତ୍ରସ୍ଥିତମଶେଷଂ ଚ ଗ୍ରାସେନୈକେନ ଚାଗ୍ରସତ୍ । ପ୍ରାଣାହୁତୀନାଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଦୀଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପାତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ମୁଁହରେ ଖାଇଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରାଣାହୁତି ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭୋଜନ ଦିଅ।'
ଏତାଵଦ୍ଦାତୁମଶକ୍ତଃ କଥଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିଯୋଦ୍ଯତଃ । ମମୈକସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେ ତ୍ଵମଶକ୍ତୋ ରାମ କିଂ ଵୃଥା
ଏତେ ଦେବାକୁ ଯଦି ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ମୋ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଦେବାରେ ଯଦି ଅସମର୍ଥ, ହେ ରାମ, ତେବେ ଏହି ସବୁ କାହିଁକି ଅକାରଣ?
ବହୂନାଂ ଭୋଜନଂ ଦାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ରାମ କିଂ ଵୃଥା । ସହସା କୃତକର୍ମାଣି ନ ସମାପ୍ତିଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଚ
ଅନେକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ, ହେ ରାମ, ଯଦି ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ? ଯେଉଁ କାମ ହଠାତ୍ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଯା କୃତମଶେଷାଣାଂ ନାଲଂ ପ୍ରାଣାହୁତିର୍ମମ । କଥଂ ମେ ଦୀଯତେ ଭୁକ୍ତିଃ କଥମେଷାଂ ତଥା ଵଦ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଦେଲ, ସେଟି ମୋ ପ୍ରାଣାହୁତି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହଁ। ତେବେ ମୋର ଭୋଜନ କିପରି ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କିପରି? ଏହା କହ।
ରାମସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଵୀରୋ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ହି ଯଥାସୁଖମ୍ । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ତାହାପରେ ବୀର ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଜନ କର।' ଏହିପରି କହି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଥ ଶଂଭୁଂ ସମାହୂଯ ପ୍ରାହ ତ୍ଵଂ ପରିଵେଷଯ । ତ୍ଵଂ ପିତା ପାର୍ଵତୀ ମାତା ଶିଵା ଦେଵୀତି ମେ ମତିଃ
ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୋଜନ ପରିବେଷଣ କର। ତୁମେ ମୋର ପିତା, ପାର୍ବତୀ ମୋର ମାଆ, ଶିବା ଦେବୀ ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।'
ଅନ୍ନପୂର୍ଣେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ଭଵାନ୍ଯେଵେତି ମେ ମତିଃ । ସା ଶାଂଭଵୀ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ତତ୍ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ତୁମେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ନିଜେ—ଏହି ମୋର ବିଶ୍ୱାସ।' ଶାମ୍ଭବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭୋଜନ ଦେବି।'
ଅଥୋମା କାଂସ୍ଯମାଦାଯ ଭିସ୍ସାପୂର୍ଣମଲଂକୃତମ୍ । ସ୍ଵର୍ଣଦର୍ଵ୍ଯା ସମାଦାଯ ପାଯସଂ ଗନ୍ଧକାନ୍ତିମତ୍
ତାପରେ ଉମା ଏକ କଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ନେଲେ, ଯାହା ଚାଉଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସୁନାର ଚମଚରେ ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଖିର ଦେଲେ।
ଅସ୍ଯାକ୍ଷଯମିଦଂ ଭୂଯାଦିତି ପ୍ରାଦାତ୍ତୁ ପାଯସମ୍ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ସାଽଦଦାତ୍ସତ୍କୃତଂ ମୁଦା
'ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଖିରଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସହ ଦେଲେ।
ସଶିରଃ କମ୍ପମାନସ୍ତୁ ଊର୍ଧ୍ଵଦୃଷ୍ଟିରଥାଭଵତ୍ । ପ୍ରସାରିତକରଶ୍ଚାଽସୀଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଯସଂ କରେ
ସେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ଉପରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ହାତ ପସାରି ଖିରଟିଏ ନିଜ ହାତରେ ନେଲେ।
ଦୀଯତାଂ ପାଯସଂ ସ୍ଵାଦୁ ସୁଷ୍ଠୁ ପକ୍ଵମିଦଂ ତୁ କିମ୍ । ଶଂଭୁପତ୍ନୀ ବଭାଷେ ତଂ କରେ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତତୋ ଦଦେ
'ମିଠା, ଭଲ ରାନ୍ଧାଖିର ଦିଅ—ଏହା କଣ?' ବୋଲି ଶିବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। 'ତୁମେ ନିଜ ହାତରୁ ଖାଅ, ପରେ ମୁଁ ଆଉ ଦେବି।'
ଅଭକ୍ଷଯତ୍ତତୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁନଃ କରତଲେ ସ୍ଥିତମ୍ । ତଦକ୍ଷଯମଥ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରାସାରଯଦଥେତରମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଇଲେ, ପୁଣି ସେହି ଖିର ତାଙ୍କର ହାତରେ ଆସିଗଲା। ଏହା ଅକ୍ଷୟ ବୁଝି, ସେ ଅନ୍ୟ ହାତ ପସାରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କରତଲେ ଦେଵୀ ପାଯସଂ ଦତ୍ତଵତ୍ଯୁତ । ଅନ୍ଯେଷାମପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ପକ୍ଵାକ୍ଷଯ୍ଯମଦାତ୍ସତୀ
ସେହି ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଖିର ଦେଲେ; ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସତୀ ଅକ୍ଷୟ ରାନ୍ଧା ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ଅଥ ପାଣିଦ୍ଵଯଗତଂ ଵିଜ୍ଞାଯାକ୍ଷଯ୍ଯପାଯସମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କରାନ୍ତରମଥୋ ପ୍ରାସାରଯତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଅକ୍ଷୟ ଖିର ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କର ହାତ ପସାରିଲେ।
ଉଵାଚାନ୍ନଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସସୂପଘୃତମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଵାଦେଵୀ ତଥା ପ୍ରାଦାଦକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଶଂଭୁଵଲ୍ଲଭା
ସେ କହିଲେ, 'ଭଲ ତରକାରି ଓ ଘିଅ ସହ ଭୋଜନ ଦେଅ।' ଏଭଳି ଶିବା ଦେବୀ, ଶିବଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଅକ୍ଷୟ ଭୋଜନ ଦେଲେ।
ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାଦାତ୍ତଦା ସାଧ୍ଵୀ ସର୍ଵମେଵ ତଦକ୍ଷଯମ୍ । କରାନ୍ତରମଥୋସୃଷ୍ଟଂ ପରିପୂର୍ଣଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ସତୀ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହେଲା; ଯେଉଁଥିରେ ହାତରେ ରଖାଯାଉଥିଲା, ସେଥିରେ ପୁଣିପୁଣି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।